13 Tháng Hai, 2018 - 10:16

Quét mộ cuối năm – Nghĩa cử thiêng liêng

(Moitruong.net.vn) – Đối với người Việt, việc quét mộ (tảo mộ) là nghĩa cử thiêng liêng của con cháu đối với ông bà đã khuất. Quét mộ, hay còn gọi là tảo mộ, hiểu nôm na là sửa sang mộ phần ông bà, phát quang xung quanh cho sạch sẽ, tươm tất… Tết Thanh Minh (trong tiết Thanh Minh) vào mồng 3 tháng 3 Âm lịch, dành cho những người con xa quê không kịp về quét mộ trong dịp Tết cổ truyền, hoặc muốn di dời hài cốt ông bà vào những nơi trang trọng hơn, hoặc mang về sau vườn nhà cho ấm cúng.

Quét mộ cuối năm là một phong tục đẹp của người Việt

Bởi lẽ đó, vào đầu tháng Chạp, chúng ta đã có thể bắt gặp nhiều đám lục tục kéo nhau ra đồng quét mộ trải thành hàng dài, lô nhô chật kín cả con đường làng. Điều đó cho thấy, người Việt trân trọng, nâng niu, giữ gìn nét văn hóa này như một vật gia bảo. Phong tục quét mộ ảnh hưởng từ văn hóa Trung Hoa như hai câu thơ  trong Truyện Kiều của Nguyễn Du đã viết: “Thanh Minh trong tiết tháng ba/ Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”. Tuy nhiên, ở Trung Hoa thì việc tảo mộ lại rơi vào Tết Thanh Minh mồng 3 tháng 3 Âm lịch là chủ yếu.

 Ở quê tôi, mỗi gia đình sẽ ấn định một ngày trong tháng 12 Âm lịch để đi quét mộ ông bà và lấy đó làm truyền thống duy trì từ đời này sang đời khác, không bao giờ thay đổi. Tất nhiên, sẽ có nhiều gia đình chọn trùng ngày với  nhau. Bởi lẽ một tháng chỉ có 30 ngày. Trong khi cả xã có đến hàng trăm hộ dân chứ đâu có ít.

Quét mộ là một việc làm thiêng liêng của con cháu đối với ông bà đã khuất nên chẳng ai làm sơ sài mà phải có bài bản, nghi thức đầy đủ. Vì nghĩa địa xa nhà, nên mới từ 3 – 4 giờ sáng là cả nhà tôi đã phải thức dậy. Phụ nữ trong nhà thì lo chuẩn bị các món ăn để cúng lễ, thắp hương tiên tổ. Trẻ con như anh em tôi cũng thức dậy nhốn nháo, nôn nao đòi xin đi theo. Là dịp cuối năm chúng tôi được nghỉ học, hơn nữa đã là truyền thống gia đình nên ba tôi muốn cho con cháu biết nguồn biết cội đều đồng ý cho chúng tôi theo cùng.

Gia đình tôi, con trai út là người chịu trách nhiệm việc thờ cúng ông bà. Ba tôi là con út, bởi vậy trước khi xuất hành ba đều tranh thủ đốt vài nén nhang lên bàn thờ gia tiên như thông báo cho các cụ biết việc chúng tôi chuẩn bị ra đồng sửa sang phần mộ các cụ đón một năm mới.

Dụng cụ mang theo quét mộ gồm có chổi, cuốc, dao, thau, nhang, bánh, hoa và không quên quà biếu ông quản trang. Bởi trước đây, phần mộ ông bà thường được thường nằm ở những khu nghĩa địa có người cai quản, tức quản trang. Họ làm không lương, thuần túy là có bãi đất dư rồi mở lòng cho người qua đời yên giấc. Bởi vậy, mỗi dịp cuối năm ra đồng quét mộ chúng tôi đều chuẩn bị món quà tuy là nhỏ nhưng đủ ấm lòng để cảm ơn ông.

Ngày trước cuộc sống còn khó khăn, để có phương tiện đi lại là cả một vấn đề. Bởi thế, chúng tôi đều đi bộ, cùng nhau cười nói vui đùa nhộn nhịp lắm. Những người có cùng ngày quét mộ với gia đình tôi, đi ngang nhà, gọi nhau í ới làm cả một vùng rộn ràng.

Năm nào cũng vậy, ít nhất cũng phải ba chục người, bao gồm cả trẻ con cùng đi quét mộ. Một nhà thường đi khoảng năm người, anh em dù xa nhà, nhưng vẫn cố gắng về sớm một ngày, ngủ lại nhà thờ để sáng sớm cùng gia tộc đi quét mộ. Dù ớn lạnh, sợ ma, nhưng có ba và các chú, các bác nên tôi cảm thấy thích thú hơn rùng mình. Khi tiếng gà tắt hẳn, mặt trời thức giấc phủ những tia nắng le lói mong manh lên những vòm me xanh thì cũng là lúc mọi người đến nơi.

Quang cảnh khi nghĩa địa thật ồn ào, tiếng nói cười, gọi nhau í ới xua tan đi không khí u ám, lạnh lẽo. Cả một vùng rực sắc vàng với mai, cúc, vạn thọ được người ta trang trọng đặt trước bia mộ người thân. Ba tôi vào bàn thờ chung nhà bác quản trang đốt một nén hương tưởng niệm, biếu bác một giỏ trái cây rồi bắt đầu ra khu mộ ông bà để làm việc.

Lúc đó nhà tôi nghèo lắm, vì vậy mộ ông bà không được xây cất xi măng, đá tổ ong như những gia đình khác mà là mộ đất. Ba tôi lại tiếp tục đốt nhang trước mộ, khấn vái rất lâu, cầu cho ông bà nơi miền cực lạc phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, làm ăn phát tài. Rồi ba phân công người thì đi ra bờ kênh xúc bùn già cho vào xô, thau để tráng mộ mới. Người thì phát quang xung quanh, nhổ cỏ, nhặt rác. Sau một năm quét mộ, cỏ cây lại mọc xanh um che khuất cả khu mộ. Nhất là những cây trâm bầu, ma dương, mắc cỡ… phải nhổ tận gốc để chúng không mọc lại.

Ba kéo tay tôi đi khắp khu mộ, chỉ nơi nào ông bà nội, ông bà cố hay các bác an nghỉ. Rồi ba dúi vào tay tôi con dao, bảo: “Con phải làm điều gì đó cho khu mộ này sạch sẽ. Mau lên, để các chú mang bùn về làm mới mộ không kịp”. Vâng lời ba, tôi lao vào nhổ cỏ, chặt cây, nhặt rác cùng ba. Phải mất gần một giờ mới xong việc này. Để đó cho các bác và các anh trám bùn, ba dẫn tôi lại một khu đất khác, rồi bảo: “Con có biết đây là mộ của ai không?”. Ôi chao, tất nhiên là tôi biết rồi, bia mộ có ghi rõ ràng kia mà. Nhưng khi ba tôi gằng giọng: “Người nằm đây là anh của ba đấy, một liệt sĩ hy sinh trong thời kháng chiến chống Mỹ”. Không để tôi thắc mắc vì sao bác nằm lẻ loi nơi này, ba giải thích: “Do khu đất hết chỗ rồi, nên bác Ba con buộc phải chịu cô đơn”. Như nắng hạn gặp mưa rào, khơi gợi miền ký ức, ba tuôn ra những dòng kỷ niệm của một thời trai trẻ chiến đấu vì đất nước, vì quê hương.

Công việc chỉ có thế nhưng mất nửa ngày mới xong. Mọi người thu dọn dụng cụ rồi ra về. Trước khi rời khu nghĩa địa, ai cũng nhớ chắp tay xá vài cái như nói lời chào tạm biệt người đã khuất.

Công việc đã xong, chúng tôi lại nhộn nhịp tiếng cười đùa ra về. Về đến nhà, các món ăn đã được mẹ và các cô dọn sẵn. Chỉ còn đợi chúng tôi về mang lên bàn thờ cúng kiến như là đám giỗ chung. Sau khi mọi nghi lễ công việc đã đầy đủ và hoàn tất, cả gia đình cùng ngồi lại dùng một bữa cơm thân mật, nói cười vui vẻ, ai cũng cảm thấy hài lòng khi vừa hoàn thành xong một nhiệm vụ thiêng liêng.

 Mỗi năm cùng ba đi quét mộ, tôi lại học thêm được nhiều điều hay: về phong tục tập quán của làng quê, bản sắc văn hóa, phụng sự gia tiên, uống nước nhớ nguồn… Càng lớn, tình yêu gia đình, làng quê của tôi ngày càng mãnh liệt và tôi nghĩ nhiệm vụ của các thế hệ trẻ như chúng tôi phải có trách nhiệm bảo vệ bản sắc ấy không bị mai một. Dù rằng, những nấm mồ đất đen nứt nẻ ngày ấy của ông bà đã được khoác lớp áo xi măng trắng tinh tươm tất. Nhưng phong tục đi quét mộ cuối năm vẫn được duy trì đều đặn, tiếp nối những người đi trước như là cách tri ân những người nằm xuống để che chở cho những người đứng lên nhìn về tương lai xán lạn.

Nguyễn Hoàng Duy

 

 

Môi trường tv
Sun World Hạ Long Complex lung linh huyền ảo ngày mồng 1 Tết

Sun World Hạ Long Complex lung linh huyền ảo ngày mồng 1 Tết

Phố phường Hà Nội rộn ràng ngày giáp Tết

Phố phường Hà Nội rộn ràng ngày giáp Tết

GaLa phát động cuộc thi “Biến đổi khí hậu với Cuộc sống” năm 2018 tại Đại học Khoa học Thái Nguyên

GaLa phát động cuộc thi “Biến đổi khí hậu với Cuộc sống” năm 2018 tại Đại học Khoa học Thái Nguyên

Hội Nước sạch và Môi trường tỉnh Thái Nguyên tổ chức hội nghị tổng kết năm 2017 và triển khai nhiệm vụ năm 2018

Hội Nước sạch và Môi trường tỉnh Thái Nguyên tổ chức hội nghị tổng kết năm 2017 và triển khai nhiệm vụ năm 2018

TP. Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk): Người dân khai thác đất trái phép, chính quyền không biết..?

TP. Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk): Người dân khai thác đất trái phép, chính quyền không biết..?