Theo WMO, El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông xích đạo Thái Bình Dương tăng cao bất thường. Hiện tượng này làm thay đổi hoàn lưu khí quyển, gây xáo trộn mô hình thời tiết toàn cầu và thường xuất hiện theo chu kỳ từ 2-7 năm.

Các chuyên gia khí tượng nhận định, nếu El Nino phát triển mạnh trong nửa cuối năm 2026, nhiều quốc gia châu Á sẽ phải đối mặt với những tác động nghiêm trọng chưa từng có trong nhiều năm trở lại đây.

Tại Đông Nam Á và Nam Á, El Nino thường khiến lượng mưa suy giảm mạnh, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và thiếu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Ấn Độ đặc biệt lo ngại hiện tượng này có thể làm mùa mưa đến muộn, kéo dài các đợt nắng nóng cực đoan và gây ảnh hưởng lớn đến sinh kế của hàng triệu người dân phụ thuộc vào nông nghiệp.

Trong khi đó, Trung Quốc dự báo El Nino có thể gây mưa lớn hơn tại miền Nam vào mùa thu và mùa đông, đồng thời khiến nhiệt độ tăng cao trên phạm vi cả nước. Tại khu vực cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng, cơ quan khí tượng địa phương cảnh báo những tác động “khó lường và cực đoan”, khuyến cáo người dân chủ động dự trữ nhu yếu phẩm để ứng phó thời tiết bất thường.

Đối với khu vực Đông Nam Á, các chuyên gia cảnh báo nguy cơ xảy ra nắng nóng kéo dài, cháy rừng và ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Tình trạng khô hạn đã bắt đầu ảnh hưởng đến năng suất lúa gạo và dầu cọ tại một số quốc gia sản xuất nông nghiệp lớn trong khu vực.

Thái Lan và Philippines hiện bước vào vụ gieo trồng lúa chính trong giai đoạn tháng 6-7, trong khi Việt Nam và Indonesia đang triển khai vụ lúa thứ hai trong năm. Nếu tình trạng thiếu nước kéo dài, sản lượng lúa gạo toàn khu vực có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Áp lực nguồn cung đã khiến giá gạo tại nhiều nước tăng nhanh trong thời gian gần đây. Giá gạo Thái Lan tăng khoảng 15% chỉ trong một tháng, trong khi tại Ấn Độ - quốc gia chiếm khoảng 40% lượng gạo xuất khẩu toàn cầu - giá gạo cũng bắt đầu nhích lên dù nguồn dự trữ vẫn ở mức cao.

Không chỉ đe dọa an ninh lương thực, El Nino còn đặt ra nguy cơ khủng hoảng năng lượng đối với nhiều quốc gia châu Á phụ thuộc lớn vào thủy điện. Thiếu mưa kéo dài khiến mực nước các hồ chứa suy giảm, buộc nhiều nhà máy thủy điện phải giảm công suất đúng thời điểm nhu cầu điện tăng mạnh vì nắng nóng.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục biến động bởi xung đột địa chính trị tại Trung Đông, nguy cơ thiếu hụt điện có thể khiến nhiều quốc gia quay trở lại sử dụng than đá, dầu mỏ và khí đốt với quy mô lớn hơn, làm gia tăng áp lực lên giá năng lượng thế giới.

Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo kêu gọi các quốc gia khẩn trương chuẩn bị các kịch bản ứng phó toàn diện trước nguy cơ El Nino mạnh quay trở lại. Theo bà, hiện tượng này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán, mưa lớn bất thường và các đợt nắng nóng trên cả đất liền lẫn đại dương.

Các chuyên gia cho rằng, ứng phó với El Nino không thể chỉ dừng ở các giải pháp ngắn hạn mà cần được xây dựng như một chiến lược dài hơi. Bởi sau El Nino, khả năng xuất hiện La Nina - hiện tượng thời tiết trái ngược gây mưa lớn, rét đậm và lũ lụt - trong giai đoạn 2027-2028 là rất cao. Điều này đồng nghĩa nhiều quốc gia phải chuẩn bị kế hoạch ứng phó kéo dài ít nhất trong vòng ba năm.

Trước mắt, các địa phương cần chủ động xây dựng kịch bản điều tiết nguồn nước, tối ưu vận hành hồ chứa, ưu tiên nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp thiết yếu. Những khu vực thường xuyên thiếu nước cần chuyển đổi sang các loại cây trồng chịu hạn, rút ngắn thời gian sinh trưởng.

Tại các vùng ven biển, việc đắp đập tạm, nạo vét kênh mương và tăng cường dự trữ nước ngọt được xem là giải pháp cấp thiết nhằm ứng phó với xâm nhập mặn và triều cường.

Song song với đó, các cơ quan y tế cần chuẩn bị phương án bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước nguy cơ sốc nhiệt và bùng phát dịch bệnh trong điều kiện nắng nóng kéo dài, thiếu nước sạch và môi trường ô nhiễm.

Theo các chuyên gia, El Nino giờ đây không còn đơn thuần là một hiện tượng khí hậu mang tính chu kỳ, mà đã trở thành thách thức lớn đối với quản trị quốc gia, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.

LHQ cảnh báo El Nino có thể quay trở lại, thời tiết cực đoan gia tăng trên toàn cầu

Phúc Minh