Tuy nhiên, theo các chuyên gia khí tượng, hiện tượng này không phải bất thường mà là một phần trong quy luật biến động tự nhiên của khí hậu.

12 năm mới xuất hiện trở lại

Theo thống kê của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ năm 1979 đến năm 2025, Việt Nam ghi nhận 25 đợt không khí lạnh xuất hiện trong tháng 6, trung bình khoảng hai năm xảy ra một lần. Tuy nhiên, từ năm 1991 đến nay, tần suất giảm rõ rệt, chỉ còn khoảng 7 đợt trong 35 năm.

Đáng chú ý, giai đoạn từ năm 2014 đến nay hoàn toàn không ghi nhận không khí lạnh trong tháng 6. Vì vậy, đợt không khí lạnh dự kiến ảnh hưởng tới miền Bắc từ tối 8/6 được xem là hiện tượng hiếm gặp sau hơn một thập kỷ.

TS Trương Bá Kiên - Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển - cho biết việc không khí lạnh xuất hiện vào đầu mùa hè không phải chưa từng xảy ra và chưa thể coi là hiện tượng cực đoan bất thường.

Theo ông, đây có thể là một đợt không khí lạnh cuối mùa còn sót lại. Trong thực tế, các khối không khí lạnh vẫn có thể hình thành và di chuyển xuống phía nam vào nhiều thời điểm trong năm. Tuy nhiên, vào mùa hè, khối khí lạnh thường suy yếu nhanh do nền nhiệt bề mặt đất và biển tăng cao nên ít gây rét rõ rệt như mùa đông.

Các chuyên gia cho rằng điều đáng lo ngại không nằm ở mức giảm nhiệt, mà ở sự tương tác giữa khối không khí lạnh với nền nhiệt cao và độ ẩm lớn đang tồn tại tại miền Bắc sau nhiều ngày nắng nóng.

Sự chênh lệch nhiệt độ và trạng thái bất ổn của khí quyển sẽ tạo điều kiện thuận lợi để các ổ mây đối lưu phát triển mạnh, từ đó gây mưa dông diện rộng, kèm theo nguy cơ lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Dự báo từ tối và đêm 8/6, không khí lạnh kết hợp với vùng hội tụ gió trên cao sẽ gây mưa rào và dông trên diện rộng tại Bắc Bộ. Từ ngày 9-10/6, vùng mưa có khả năng mở rộng xuống khu vực Bắc Trung Bộ.

Một số nơi có thể xuất hiện mưa lớn cục bộ trong thời gian ngắn, làm gia tăng nguy cơ ngập úng tại đô thị, lũ quét và sạt lở đất ở vùng núi.

Trước câu hỏi liệu đợt không khí lạnh giữa tháng 6 có liên quan tới biến đổi khí hậu hay không, TS Trương Bá Kiên cho rằng không nên dựa vào một hiện tượng riêng lẻ để đưa ra kết luận.

Theo ông, các đợt không khí lạnh cuối mùa từng xuất hiện trong điều kiện khí hậu tự nhiên trước đây. Dù biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi đặc điểm và cường độ của các hình thái thời tiết, song để xác định mối liên hệ trực tiếp cần có chuỗi số liệu dài và các nghiên cứu chuyên sâu.

Điều đáng lưu ý hơn là trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tăng lên, bầu khí quyển chứa nhiều nhiệt và hơi ẩm hơn. Khi xuất hiện các yếu tố kích thích như rãnh áp thấp, hội tụ gió hay không khí lạnh yếu, thời tiết có thể chuyển trạng thái rất nhanh từ nắng nóng sang mưa dông dữ dội.

Mùa hè 2026 tiếp tục diễn biến phức tạp

Theo nhận định của cơ quan khí tượng, từ nay đến hết mùa hè năm 2026, miền Bắc vẫn có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng, thậm chí nắng nóng gay gắt, xen kẽ các đợt mưa dông và mưa lớn cục bộ.

Đáng chú ý, trạng thái ENSO đang chuyển biến nhanh và El Nino được dự báo có khả năng hình thành trong mùa hè, sau đó duy trì vào cuối năm 2026.

Dù El Nino thường khiến nhiệt độ tăng cao và lượng mưa suy giảm ở một số thời kỳ, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mưa dông cực đoan sẽ biến mất. Ngược lại, trong điều kiện nền nhiệt cao, các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể xuất hiện với cường độ mạnh hơn.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần theo dõi sát các bản tin dự báo thời tiết ngắn hạn, đặc biệt đề phòng dông lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh cũng như nguy cơ ngập úng, lũ quét và sạt lở đất trong những ngày tới.

Không khí lạnh tràn về đầu tháng 6, miền Bắc chuyển mát kèm mưa dông diện rộng

Phúc Anh