Đây được xem là bước tiến quan trọng, mở ra cơ sở để triển khai khảo sát chuyên sâu, tìm kiếm và quy tập hài cốt các anh hùng liệt sĩ sau gần 60 năm.

Làm sáng tỏ thêm những sự thật lịch sử còn dang dở

Sáng 08/06, tại TP.HCM, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã dự và chỉ đạo Hội thảo xác minh kết luận thông tin về liệt sĩ tại khu vực Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa – Sài Gòn), nay là Công viên Lê Thị Riêng.

Tham dự hội thảo có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Chủ tịch Ban Chỉ đạo Quốc gia; Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và TP.HCM; các cựu chiến binh, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nhân chứng lịch sử cùng thân nhân liệt sĩ.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ mang giá trị khoa học mà còn là dịp làm sáng tỏ những sự thật lịch sử còn chưa được giải đáp trọn vẹn, thể hiện đạo lý “đền ơn đáp nghĩa”, lòng biết ơn sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập dân tộc và thống nhất đất nước.

Nhắc lại cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, Phó Thủ tướng cho biết tại khu vực Sài Gòn – Gia Định, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu và hy sinh. Sau các trận giao tranh ác liệt, chính quyền ngụy đã thu gom hài cốt các chiến sĩ cách mạng và tiến hành chôn cất tập thể.

Sau ngày đất nước thống nhất, từ năm 1978 đến năm 1983, Nghĩa trang Đô Thành được giải tỏa để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình thi công đã phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, việc san lấp làm thay đổi hoàn toàn địa hình khiến công tác tìm kiếm gặp nhiều khó khăn.

Năm 1995, các cơ quan chức năng từng tổ chức khảo sát, quy tập nhưng do hạn chế về công nghệ, phương tiện kỹ thuật và thiếu thông tin tư liệu nên chưa đạt kết quả như mong muốn.

Theo Phó Thủ tướng, thời gian gần đây, nhiều tài liệu quân sự, ảnh tư liệu của phía Hoa Kỳ liên quan đến các trận đánh năm 1968 đã được giải mật và cung cấp cho Việt Nam. Cùng với các sơ đồ quân sự, dữ liệu lịch sử, hồi ức chiến tranh, lời kể của nhân chứng và sự phối hợp của nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam – Hoa Kỳ, Bộ Tư lệnh TP.HCM cùng các đơn vị chức năng của Bộ Quốc phòng, nhiều cơ sở thực tiễn quan trọng đã được bổ sung phục vụ công tác xác minh.

Phó Thủ tướng cho biết hội thảo diễn ra trong thời điểm cả nước đang triển khai cao điểm “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”.

“Mỗi thông tin được kiểm chứng, mỗi tư liệu được đối chiếu, mỗi ký ức được nhắc lại hôm nay đều mang ý nghĩa rất đặc biệt để mong được đón các anh hùng trở về cùng đất Mẹ và đồng đội”, Phó Thủ tướng xúc động chia sẻ.

Đủ cơ sở lịch sử, khoa học và thực tiễn để triển khai tìm kiếm

Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe báo cáo kết quả nghiên cứu, đối chiếu tư liệu lịch sử, bản đồ, ảnh hàng không và các nguồn thông tin liên quan nhằm xác định vị trí các rãnh mộ tập thể liệt sĩ tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng.

Nhiều ý kiến, tư liệu quý được cung cấp bởi các nhân chứng lịch sử và những người trực tiếp chứng kiến các sự kiện liên quan đến khu vực Nghĩa địa Chí Hòa trong và sau cuộc Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968.

Trong đó có ông Bob Connor, cựu quân nhân Hoa Kỳ từng tham chiến tại Việt Nam giai đoạn 1967-1968; ông Nguyễn Quốc Độ, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ truyền thống kháng chiến khối vũ trang Biệt động Sài Gòn; cùng nhiều nhân chứng từng sinh sống và làm việc tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa.

Sau thời gian làm việc khẩn trương, trách nhiệm, hội thảo thống nhất đánh giá rằng các nguồn tài liệu lưu trữ của Việt Nam; hồ sơ, bản đồ, ảnh tư liệu và kho ảnh quân sự được phía Hoa Kỳ giải mật; lời kể của nhân chứng từ cả hai phía chiến tuyến; kết quả khảo sát thực địa và nghiên cứu khoa học đã hình thành hệ thống thông tin, dữ liệu và chứng cứ khách quan, đa chiều, có giá trị và được kiểm chứng lẫn nhau.

Đặc biệt, các nguồn tư liệu độc lập đều cho thấy sự tương đồng đáng chú ý về địa điểm, thời gian, diễn biến trận đánh và việc chôn cất tập thể cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 tại khu vực Nghĩa địa Đô Thành, nay là Công viên Lê Thị Riêng.

Trên cơ sở đó, hội thảo thống nhất nhận định đã có đầy đủ cơ sở lịch sử, cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn để khẳng định với độ tin cậy rất cao rằng có khu mộ liệt sĩ tập thể tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng hiện nay; đủ điều kiện để triển khai các bước khảo sát chuyên sâu, tìm kiếm và khai quật theo quy định.

Phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà khẳng định sau gần sáu thập kỷ, từ hồ sơ lưu trữ, tài liệu được giải mật và ký ức của các nhân chứng lịch sử, chúng ta đã tiến thêm một bước rất quan trọng trên hành trình đi tìm sự thật lịch sử và tìm kiếm nơi chôn cất tập thể các anh hùng liệt sĩ còn nằm lại giữa lòng TP.HCM.

“Kết quả này không chỉ là thành quả của nghiên cứu khoa học, mà còn là kết quả của sự kiên trì, trách nhiệm và lòng tri ân đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo Phó Thủ tướng, kết quả hội thảo cũng là minh chứng sinh động cho tinh thần khép lại quá khứ, hàn gắn vết thương chiến tranh, tăng cường hợp tác nhân đạo và vun đắp quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ vì hòa bình, hữu nghị và phát triển.

Khẩn trương triển khai từ đầu tháng 7

Từ kết quả hội thảo, Phó Thủ tướng cho biết mục tiêu trọng tâm trong thời gian tới là xác định chính xác vị trí khu mộ tập thể; tổ chức khảo sát, tìm kiếm, khai quật, quy tập hài cốt liệt sĩ; thực hiện giám định ADN và xác định danh tính để từng bước đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình và đồng đội.

Phó Thủ tướng đồng tình với đề xuất của Quân khu 7 về việc lấy mẫu ADN ngay khi tìm thấy hài cốt nhằm đẩy nhanh quá trình xác định danh tính.

Để triển khai nhiệm vụ, Phó Thủ tướng yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa hồ sơ, tài liệu lịch sử với các phương pháp khoa học hiện đại như radar xuyên đất, công nghệ địa vật lý, khảo cổ học và công nghệ số nhằm xác định chính xác vị trí, phạm vi và quy mô khu mộ tập thể.

Cùng với đó, công tác khảo sát, tìm kiếm phải được thực hiện khẩn trương nhưng hết sức thận trọng, khoa học, tỉ mỉ và chính xác; vừa bảo đảm hiệu quả nhiệm vụ, vừa hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của khu vực trung tâm đô thị và đời sống người dân.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh mọi hoạt động tìm kiếm, khai quật và quy tập phải được thực hiện với trách nhiệm, sự tôn kính và lòng tri ân sâu sắc nhất đối với các anh hùng liệt sĩ.

Về nhiệm vụ cụ thể, UBND TP.HCM được giao khẩn trương xây dựng kế hoạch tổng thể, phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Quân khu 7 và huy động tối đa các trường đại học, viện nghiên cứu có năng lực khoa học – công nghệ tham gia công tác khảo sát, tìm kiếm.

Nguyên tắc được xác định là “cái gì đã rõ thì làm trước, chưa rõ thì tiếp tục xác minh”, bảo đảm bài bản, khoa học và hiệu quả. Kế hoạch cần được hoàn thiện sớm để có thể triển khai từ đầu tháng 7, hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).

Bộ Quốc phòng được giao phát huy vai trò nòng cốt, chỉ đạo Quân khu 7 huy động lực lượng và trang thiết bị hiện đại, trong đó có radar xuyên đất phục vụ khảo sát, xác minh và thăm dò vị trí các rãnh mộ.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị các trường đại học, viện nghiên cứu có năng lực công nghệ hiện đại tham gia hỗ trợ chuyên môn cho công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên phạm vi cả nước; đồng thời kêu gọi các nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh Việt Nam và cựu quân nhân nước ngoài tiếp tục đồng hành, cung cấp thông tin phục vụ công tác tìm kiếm.

“Kết quả của Hội thảo không chỉ đem lại thêm niềm tin và hy vọng đối với thân nhân liệt sĩ, đồng đội và nhân dân cả nước, mà còn tiếp tục lan tỏa sâu sắc ý nghĩa nhân văn của Chiến dịch cao điểm 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, Phó Thủ tướng khẳng định.

Theo Phó Thủ tướng, hội thảo khép lại để mở ra một hành trình mới – hành trình của niềm tin, hy vọng và quyết tâm đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương, gia đình và đồng đội; đáp lại mong mỏi của lịch sử, của đồng đội và của nhân dân.

Thủ tướng Lê Minh Hưng dự lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ tại tỉnh Quảng Trị

Mai Hạ