El Nino là hiện tượng nước biển khu vực trung tâm và phía Đông xích đạo Thái Bình Dương nóng lên bất thường, làm thay đổi hoàn lưu khí quyển toàn cầu, kéo theo hàng loạt hệ quả như nắng nóng kéo dài, hạn hán, thiếu nước, cháy rừng, mưa lớn và lũ lụt.

Theo WMO, nguy cơ xuất hiện một đợt “Super El Nino” vào cuối năm 2026 đang tăng đáng kể. PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, xu hướng xuất hiện El Nino mạnh tương đương, thậm chí vượt giai đoạn 2015-2016 ngày càng rõ nét.

Đối với Việt Nam, tác động dễ nhận thấy nhất của El Nino là các đợt nắng nóng kéo dài với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm. PGS.TS Vũ Thanh Hằng, Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, người dân tại các đô thị lớn sẽ cảm nhận rõ hơn tình trạng nắng nóng cực đoan do kết hợp giữa nhiệt độ cao và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.

Những năm gần đây, nhiều địa phương tại Bắc Bộ và Trung Bộ đã ghi nhận nhiệt độ vượt 40 độ C, có nơi lên tới 43-44 độ C. Không chỉ gay gắt hơn, các đợt nắng nóng còn kéo dài hơn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất.

Theo các chuyên gia khí tượng, trong những năm El Nino mạnh, lượng mưa trên phần lớn diện tích cả nước thường thiếu hụt từ 25-50%. Tình trạng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà còn tại các lưu vực sông xuyên biên giới như sông Hồng, sông Mê Công và sông Đà, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước trên diện rộng.

Trong đó, Tây Nguyên, miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Tại Tây Nguyên, thiếu hụt lượng mưa kéo dài có thể khiến mực nước ngầm suy giảm mạnh, gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và sinh hoạt của người dân.

Đối với miền Trung, khu vực vốn thường xuyên chịu tác động của thời tiết cực đoan, El Nino làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước nhưng đồng thời vẫn có thể xuất hiện những trận mưa lớn bất thường gây lũ quét, sạt lở đất.

Đáng lo ngại nhất là khu vực ĐBSCL, nơi được đánh giá dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu. Các đợt El Nino mạnh thường kéo theo hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng. Điển hình như giai đoạn 2015-2016 và 2019-2020, nước mặn đã xâm nhập sâu từ 90-100km vào nội đồng, gây thiệt hại hàng trăm nghìn ha lúa và khiến nhiều địa phương thiếu nước ngọt nghiêm trọng.

Theo PGS.TS Mai Văn Khiêm, nông nghiệp là ngành chịu tác động lớn nhất khi El Nino xảy ra. Nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, an ninh nguồn nước và sinh kế của hàng triệu người dân.

Các chuyên gia cũng lưu ý, dù El Nino thường gây thiếu hụt lượng mưa, nhưng vẫn có thể xuất hiện các trận mưa lớn kỷ lục trong thời gian ngắn. Thực tế cho thấy, nhiều năm El Nino vẫn ghi nhận thiên tai cực đoan như mưa lịch sử tại Quảng Ninh năm 2015 hay bão Ketsana gây lũ lịch sử ở miền Trung năm 2009.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan và khó lường, các chuyên gia khí tượng khuyến cáo người dân và địa phương cần chủ động theo dõi sát các bản tin dự báo thời tiết, xây dựng phương án dự trữ nguồn nước, điều chỉnh kế hoạch sản xuất và nâng cao khả năng ứng phó với các tình huống thiên tai bất thường.

El Nino quay trở lại: Châu Á gấp rút ứng phó nguy cơ khủng hoảng khí hậu, năng lượng và lương thực

Minh Ánh