Biến đổi khí hậu thường được xem là nguyên nhân chính khiến các thành phố ở Ấn Độ ngày càng nóng bức. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy quá trình đô thị hóa mới là yếu tố đóng góp lớn nhất vào xu hướng gia tăng nhiệt độ tại các đô thị.

Theo Nikkei Asia, nghiên cứu do Viện Công nghệ Ấn Độ (IIT) Bhubaneswar công bố năm 2024 cho thấy đô thị hóa chiếm khoảng 60% mức tăng nhiệt tại các thành phố của nước này, trong khi biến đổi khí hậu chỉ chiếm khoảng 40%.

Kết quả cho thấy các đô thị không chỉ chịu tác động từ hiện tượng nóng lên toàn cầu mà còn đang tự tạo ra môi trường giữ nhiệt thông qua quá trình phát triển và mở rộng không gian xây dựng.

Các nhà nghiên cứu cho biết sự gia tăng của bê tông, nhựa đường và các công trình xây dựng, cùng với việc thu hẹp diện tích cây xanh, đang làm trầm trọng thêm hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị". Những bề mặt này hấp thụ nhiệt vào ban ngày và tiếp tục tỏa nhiệt sau khi Mặt Trời lặn, khiến nhiệt độ trong thành phố luôn cao hơn đáng kể so với khu vực xung quanh.

Nghiên cứu của Trung tâm Khoa học và Môi trường (CSE) cho thấy khả năng hạ nhiệt vào ban đêm của Delhi đã giảm khoảng 9% trong vòng một thập kỷ qua. Hiện khu vực trung tâm thành phố giảm nhiệt ít hơn khoảng 3,8 độ C so với các vùng ven có sự đan xen giữa không gian đô thị và nông thôn.

Theo các chuyên gia, điều đáng lo ngại là nhiều thành phố đang mất dần khả năng tự làm mát sau khi trời tối. Nhiệt độ ban đêm duy trì ở mức cao khiến cơ thể khó phục hồi sau thời gian dài tiếp xúc với nắng nóng, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nhiệt và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh Ấn Độ đang đô thị hóa với tốc độ nhanh. Nhu cầu về nhà ở và hạ tầng ngày càng tăng khiến nhiều thành phố liên tục mở rộng, trong khi diện tích cây xanh, mặt nước và không gian mở không được bổ sung tương xứng.

Tác động của hiện tượng đảo nhiệt đô thị đặc biệt rõ rệt đối với nhóm dân cư thu nhập thấp. Một nghiên cứu tại Mumbai cho thấy nhiệt độ tại các khu ổ chuột có thể cao hơn tới 6 độ C so với những khu dân cư được quy hoạch bài bản ở gần đó. Sự chênh lệch này chủ yếu xuất phát từ mật độ xây dựng dày đặc, vật liệu hấp thụ nhiệt, khả năng thông gió hạn chế và thiếu cây xanh.

Nghiên cứu của Greenpeace India năm 2025 cũng chỉ ra rằng lao động phi chính thức tại các khu dân cư thu nhập thấp ở Delhi có thể mất khoảng 19% thu nhập ròng khi nhiệt độ tăng thêm 1 độ C. Trong các đợt nắng nóng cực đoan, mức giảm thu nhập có thể lên tới 40%.

Theo các chuyên gia quy hoạch đô thị, nếu không thay đổi cách phát triển thành phố, các biện pháp ứng phó hiện nay sẽ chỉ mang tính ngắn hạn. Trong khi biến đổi khí hậu là thách thức toàn cầu, việc tăng cường cây xanh, bảo vệ không gian tự nhiên và hạn chế các bề mặt giữ nhiệt là những giải pháp mà chính quyền địa phương có thể chủ động thực hiện.

Với tốc độ đô thị hóa hiện nay, cách quy hoạch và xây dựng thành phố sẽ đóng vai trò quyết định đối với khả năng chống chịu nắng nóng của hàng trăm triệu người dân Ấn Độ trong tương lai.

El Nino xuất hiện tại Thái Bình Dương, nguy cơ trở thành đợt mạnh nhất lịch sử

Thiên Thanh