Chuyển đổi số báo chí – chủ trương nhất quán trong chiến lược phát triển đất nước

Kỷ niệm 101 năm Ngày báo chí Cách mạng (BCCM) Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026) diễn ra trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Sự phát triển mạnh mẽ của internet, mạng xã hội và các nền tảng số đang làm thay đổi toàn diện hoạt động báo chí. Không chỉ chịu tác động trực tiếp của công nghệ, báo chí còn giữ vai trò tiên phong trong tuyên truyền, lan tỏa chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước đến người dân. Vì vậy, chuyển đổi số báo chí được xác định là nhiệm vụ chiến lược gắn với sự phát triển đất nước. Từ Đại hội XII đến Đại hội XIV, Đảng liên tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới, sắp xếp hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn, hiện đại, hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, đáp ứng yêu cầu của thời đại số.

Trong dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục xác định: “Xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên nền tảng số...”.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu tạo ra những chuyển biến mang tính cách mạng trong nhận thức và hành động về chuyển đổi số, coi đây là động lực quan trọng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Tinh thần đó đặt ra yêu cầu đối với BCCM không chỉ theo kịp tiến trình chuyển đổi số quốc gia mà còn phải tiên phong lan tỏa tri thức số, dẫn dắt dư luận và củng cố niềm tin xã hội.

Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu”, là động lực phát triển lực lượng sản xuất hiện đại và đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Điều này cho thấy chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu đối với mọi lĩnh vực, trong đó báo chí phải đi đầu để thích ứng với môi trường truyền thông số.

Trong bối cảnh mạng xã hội làm thay đổi mạnh mẽ thói quen tiếp nhận thông tin, kéo theo sự gia tăng của tin giả, thông tin sai lệch và các hoạt động chống phá trên không gian mạng, BCCM càng phải khẳng định vai trò là nguồn thông tin chính thống, tin cậy. Không gian mạng đã trở thành “mặt trận mới” của cuộc đấu tranh về tư tưởng, nhận thức và niềm tin xã hội. Vì vậy, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là giải pháp quan trọng giúp báo chí nâng cao sức cạnh tranh, giữ vững vai trò chủ lưu trong hệ sinh thái truyền thông hiện đại.

Từ định hướng của Đảng đến xây dựng nền báo chí số chuyên nghiệp, hiện đại

Nếu Đại hội XII được xem là giai đoạn đặt nền móng cho quá trình chuyển đổi số báo chí thì Đại hội XIII đã đánh dấu bước chuyển sang tư duy phát triển chủ động và toàn diện hơn.

Đặc biệt, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã tiếp tục phát triển và hoàn thiện tư duy chỉ đạo đối với lĩnh vực báo chí, truyền thông trong bối cảnh đất nước bước vào "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Văn kiện xác định rõ nhiệm vụ: “Xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên nền tảng số”. Đây không chỉ là sự kế thừa quan điểm của Đại hội XIII mà còn thể hiện yêu cầu cao hơn về vai trò của báo chí trong môi trường số, khi báo chí phải trở thành lực lượng tiên phong trong định hướng dư luận, lan tỏa khát vọng phát triển đất nước và bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng.

Văn kiện Đại hội XIV cũng đặt báo chí, xuất bản và truyền thông vào vị trí trung tâm của công tác tư tưởng trong thời đại số, yêu cầu các cơ quan báo chí không chỉ làm tốt chức năng thông tin, tuyên truyền mà còn phải trở thành cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; là công cụ giám sát, phản biện xã hội và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, báo chí cần chủ động làm chủ công nghệ mới, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng các tòa soạn hội tụ hiện đại, phát triển nội dung đa nền tảng và nâng cao sức cạnh tranh trên không gian truyền thông số.

Lần đầu tiên, một chiến lược riêng về chuyển đổi số báo chí được ban hành ở tầm quốc gia, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc đồng hành cùng các cơ quan báo chí bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo đó, chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình sản xuất nội dung mà còn là đổi mới mô hình quản trị, tổ chức tòa soạn, phát triển sản phẩm đa nền tảng và xây dựng hệ sinh thái báo chí số hiện đại.

Trong đó, tòa soạn hội tụ được xem là xu hướng tất yếu khi ranh giới giữa báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình ngày càng thu hẹp. Điều này đòi hỏi các cơ quan báo chí phải tái cấu trúc quy trình sản xuất nội dung theo hướng tích hợp, liên thông và linh hoạt hơn.

Cùng với đó, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây đang mở ra nhiều cơ hội cho báo chí trong sản xuất nội dung, phân tích nhu cầu công chúng và nâng cao hiệu quả truyền thông. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ; giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng vẫn là tính chính xác, tính định hướng, trách nhiệm xã hội và bản lĩnh chính trị của người làm báo. Trong thời đại bùng nổ thông tin, điều công chúng cần nhất vẫn là những nguồn tin chính thống, đáng tin cậy – lợi thế và cũng là sứ mệnh của BCCM Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Một nội dung được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm là phát triển kinh tế báo chí số. Trong bối cảnh nguồn thu truyền thống suy giảm và phần lớn doanh thu quảng cáo số thuộc về các nền tảng xuyên biên giới, các cơ quan báo chí phải chủ động đổi mới mô hình hoạt động, đa dạng hóa nguồn thu, phát triển nội dung số chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái truyền thông số. Phát triển kinh tế báo chí không chỉ nhằm tăng doanh thu mà còn tạo nguồn lực để đầu tư công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nội dung.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực được xác định là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số báo chí. Nhà báo thời đại số không chỉ vững nghiệp vụ mà còn phải có tư duy số, kỹ năng khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ mới. Vì vậy, các cơ sở đào tạo và cơ quan báo chí đang đẩy mạnh đổi mới chương trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ phóng viên, biên tập viên nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong môi trường số.

Có thể thấy, từ Đại hội XII đến Đại hội XIV, quan điểm của Đảng về chuyển đổi số báo chí ngày càng rõ nét, toàn diện và mang tầm nhìn chiến lược hơn. Nếu giai đoạn trước tập trung vào việc chấn chỉnh tổ chức, quản lý báo chí và nhận diện thách thức của môi trường số thì giai đoạn hiện nay đã chuyển sang tư duy chủ động làm chủ công nghệ, làm chủ không gian mạng và kiến tạo hệ sinh thái báo chí số hiện đại.

Phát biểu về phong trào "Bình dân học vụ số", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh rằng mỗi cán bộ, đảng viên phải tiên phong học tập kỹ năng số và chuyển đổi phương thức làm việc phù hợp với thời đại số. Đối với đội ngũ người làm báo, yêu cầu ấy càng mang ý nghĩa đặc biệt. Người làm báo không chỉ là người tiếp nhận công nghệ mới mà còn là lực lượng tiên phong lan tỏa tri thức số, xây dựng niềm tin xã hội và bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng.

Trải qua hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, BCCM Việt Nam luôn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng – văn hóa. Trong kỷ nguyên số hôm nay, với sự lãnh đạo của Đảng và sự đồng hành của Nhà nước, chuyển đổi số sẽ là động lực để báo chí tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong, xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, đủ sức làm chủ không gian số và phục vụ hiệu quả sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số

Hồng Nhung