Khi đất đai cần một “học bạ” khoa học

Thanh Hóa sở hữu hơn 234.500ha đất sản xuất nông nghiệp, quy mô lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ. Thời gian qua, địa phương đã mạnh dạn chuyển đổi gần 50.000ha cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, một thực tế đặt ra là việc chuyển đổi ở nhiều nơi còn mang tính tự phát, thiếu cơ sở dữ liệu khoa học về đặc tính đất đai và mức độ thích nghi của từng loại cây. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ suy thoái môi trường đất do thâm canh quá độ hoặc bón phân sai cách.

Để khắc phục hạn chế này, dự án xây dựng bản đồ nông hóa toàn tỉnh đã được triển khai. Sau khi hoàn thành giai đoạn 1 tại 9 huyện (58 xã), năm 2025 – 2026, giai đoạn 2 tiếp tục được tăng tốc thực hiện tại 100 xã, phường còn lại. Với quy mô khảo sát hàng nghìn hộ dân, thu thập và phân tích gần 11.000 mẫu đất trên diện tích hơn 134.000 ha, các nhà khoa học đã xây dựng nên một bộ dữ liệu toàn diện về "sức khỏe" của đất đai Thanh Hóa.

WebGIS: Minh bạch dữ liệu đất, tối ưu hóa lượng phân bón

Điểm nhấn mang tính đột phá của nhiệm vụ lần này là việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu trực tuyến WebGIS. Toàn bộ thông tin về chất lượng đất, độ phì nhiêu, mức độ thích hợp của cây trồng và đặc biệt là bản đồ khuyến cáo bón phân đã được số hóa hoàn toàn.

Thay vì những cuốn sổ tay hay bản đồ giấy truyền thống, giờ đây, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân có thể dễ dàng tra cứu trực tuyến "sức khỏe" mảnh ruộng của mình thông qua máy tính hoặc điện thoại thông minh.

Xét dưới góc độ môi trường, bản đồ khuyến cáo bón phân là một công cụ vô cùng ý nghĩa. Việc xác định rõ nhu cầu dinh dưỡng của từng vùng đất giúp người dân từ bỏ thói quen bón phân theo cảm tính. Bón đúng loại, đủ lượng không chỉ giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất cây trồng mà còn giảm thiểu tối đa lượng phân bón dư thừa thẩm thấu vào nguồn nước ngầm hoặc gây chai cứng, chua hóa đất đai. Đây chính là cốt lõi của xu hướng nông nghiệp tuần hoàn và bảo vệ tài nguyên đất vững chắc.

Thúc đẩy chuyển đổi số vì mục tiêu phát triển bền vững

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã tập trung thảo luận nhằm hoàn thiện bộ sản phẩm, định hướng tích hợp sâu dữ liệu nông hóa vào công tác quản lý tài nguyên và môi trường chung của tỉnh.

Phát biểu kết luận hội thảo, đồng chí Cao Văn Cường, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đánh giá cao nỗ lực của các đơn vị thực hiện. Để sản phẩm khoa học này thực sự phát huy giá trị trong thực tiễn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các bên liên quan khẩn trương tiếp thu các ý kiến đóng góp, hoàn thiện sản phẩm để trình UBND tỉnh phê duyệt ngay trong tháng 6/2026.

Đồng thời, lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh định hướng trong thời gian tới: Phải xây dựng hệ thống bản đồ nông hóa đồng bộ gắn liền với quy hoạch sử dụng đất và phát triển các vùng sản xuất tập trung. Thanh Hóa sẽ đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ hiện đại hàng đầu như công nghệ số, hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý dữ liệu đất đai.

Việc hoàn thiện bản đồ nông hóa và hệ thống WebGIS không chỉ là lời giải cho bài toán kinh tế nông nghiệp, mà còn là cam kết của Thanh Hóa trong việc bảo vệ môi trường, hướng tới một nền nông nghiệp thông minh, xanh, sạch và phát triển bền vững trước thách thức của biến đổi khí hậu.

El Niño trở lại: Nông nghiệp Việt Nam đối mặt nguy cơ hạn hán, thiếu nước

PV