Cảnh báo các hiện tượng thời tiết làm nhiệt độ tăng đột biến

Trong bối cảnh đợt nắng nóng khắc nghiệt đang bao trùm phần lớn nước Pháp và nhiều quốc gia châu Âu, giới khí tượng học cảnh báo về những hiện tượng thời tiết cực đoan có khả năng khiến nhiệt độ tăng nhanh chỉ trong vài phút, gây ra nhiều hệ lụy đối với môi trường và đời sống dân cư.

Theo Cơ quan Khí tượng Pháp (Météo-France), đợt nắng nóng hiện nay được dự báo còn kéo dài và sẽ đạt cường độ mạnh nhất trong những ngày tới. Tính đến ngày 23/6, khoảng 38,8 triệu người tại 54 tỉnh, thành của Pháp đang nằm trong vùng cảnh báo đỏ – mức cảnh báo cao nhất. Hơn 90% dân số nước này cũng đang phải đối mặt với cảnh báo từ mức cam trở lên do nền nhiệt tăng cao bất thường.

Một trong những hiện tượng được các chuyên gia đặc biệt lưu ý là “hiệu ứng máy sấy tóc”. Hiện tượng này xuất hiện khi nhiệt độ cao kết hợp với độ ẩm rất thấp và gió tương đối mạnh, khiến quá trình làm khô thảm thực vật diễn ra với tốc độ cực nhanh.

Ông Guillaume Trichaud, chuyên gia khí tượng và cháy rừng của Météo-France, cho biết dưới tác động của nhiệt độ cao, các loại thực vật như cỏ, cây ngũ cốc, lá cây và một số loài thân gỗ sẽ tăng cường thoát hơi nước. Tuy nhiên, không khí khô nóng cùng gió mạnh liên tục cuốn đi độ ẩm khiến cây cối không thể bù lại lượng nước đã mất.

Hiện tượng này được ví như một “cú tát nhiệt”, có thể làm thực vật khô héo hoặc cháy khô chỉ trong vài giờ, đồng thời làm gia tăng đáng kể nguy cơ cháy rừng và cháy thảm thực vật.

Các nhà khoa học còn gọi đây là hiện tượng “hạn hán chớp nhoáng”. Khác với hạn hán truyền thống thường liên quan đến tình trạng thiếu mưa kéo dài, dạng hạn hán này chủ yếu tác động đến lớp đất bề mặt do tốc độ bốc hơi nước diễn ra quá nhanh.

Theo nhà thủy văn Yves Tramblay thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Pháp (IRD), đây là một trong những biểu hiện rõ rệt của biến đổi khí hậu. Nhiều mô hình khí hậu tương lai cho thấy hiện tượng này có khả năng tiếp tục gia tăng thay vì suy giảm.

Hiện tượng hiếm gặp có thể làm nhiệt độ tăng thêm 10°C

Ngoài “hiệu ứng máy sấy tóc”, các nhà khí tượng còn cảnh báo về hiện tượng “heat burst” (luồng khí nóng giáng xuống), một hiện tượng hiếm gặp nhưng có thể khiến nhiệt độ tăng đột biến tới 10°C chỉ trong vài chục phút.

Hiện tượng này thường xuất hiện khi một cơn giông đang suy yếu kết hợp với lớp không khí nóng, khô ở tầng trung của khí quyển. Khi mưa từ cơn giông rơi vào lớp không khí khô này, các giọt nước bốc hơi nhanh, làm khối không khí trở nên đặc hơn và lao mạnh xuống mặt đất.

Trong quá trình hạ xuống, không khí bị nén lại, khiến nhiệt độ tăng mạnh và độ ẩm giảm sâu. Kết quả là khu vực bên dưới bất ngờ chịu tác động của luồng khí nóng khô với nền nhiệt tăng vọt trong khoảng thời gian rất ngắn.

Tại Pháp, “heat burst” ít xuất hiện hơn so với khu vực đồng bằng trung tâm Bắc Mỹ. Tuy nhiên, một trường hợp xảy ra vào tháng 6/2022 đã cho thấy mức độ cực đoan của hiện tượng này.

Cụ thể, trong đêm 14 rạng sáng 15/6/2022, thành phố Port-Vendres thuộc vùng Pyrénées-Orientales ghi nhận nhiệt độ tăng từ 22°C lúc nửa đêm lên tới 37°C vào lúc 2 giờ 26 phút sáng. Chỉ ít phút sau đó, nhiệt độ lại nhanh chóng giảm về mức bình thường.

Sự kiện này được xem là minh chứng rõ nét cho khả năng gây biến động nhiệt độ cực đoan của hiện tượng “heat burst”, đặc biệt trong bối cảnh các đợt nắng nóng đang xuất hiện thường xuyên và gay gắt hơn dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Theo nhận định của các chuyên gia, khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, những hiện tượng thời tiết cực đoan như “hiệu ứng máy sấy tóc” hay “heat burst” có thể xuất hiện với tần suất lớn hơn, đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với công tác phòng chống thiên tai, bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm sức khỏe cộng đồng.

Pháp ghi nhận đợt nắng nóng sớm kỷ lục do biến đổi khí hậu

Hải Đăng