Tại dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) đang được lấy ý kiến, Bộ Công Thương đề xuất xây dựng lộ trình áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt. Theo đó, giá điện sẽ được tính theo ba khung giờ gồm cao điểm, bình thường và thấp điểm, tương tự cơ chế đang áp dụng cho khách hàng sản xuất và kinh doanh.

Tuy nhiên, việc triển khai sẽ chưa thể thực hiện ngay do hạ tầng kỹ thuật hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là hệ thống đo đếm điện năng. Vì vậy, việc đưa quy định vào luật nhằm tạo cơ sở pháp lý để từng bước chuẩn bị điều kiện thực hiện trong thời gian tới.

Theo Bộ Công Thương, đề xuất này xuất phát từ thực tế nhu cầu tiêu thụ điện của Việt Nam liên tục tăng cao, trong khi việc phát triển nguồn cung điện gặp nhiều thách thức. Áp dụng biểu giá theo thời gian sẽ là một trong những giải pháp giúp khuyến khích người dân sử dụng điện tiết kiệm và phân bổ nhu cầu hợp lý hơn trong ngày.

Bộ Công Thương khẳng định, biểu giá điện theo giờ sẽ không áp dụng đại trà đối với toàn bộ hộ gia đình. Giai đoạn đầu, chính sách chỉ hướng đến nhóm khách hàng đáp ứng các điều kiện về kỹ thuật và hạ tầng.

Hiện nay, giá điện sinh hoạt theo bậc thang vẫn được đánh giá phù hợp với điều kiện của Việt Nam khi vừa khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, vừa bảo đảm an sinh xã hội và hỗ trợ các hộ có thu nhập thấp tiếp cận điện với chi phí hợp lý.

Dù vậy, điện sinh hoạt hiện là nhóm tiêu thụ lớn thứ hai cả nước, chỉ sau lĩnh vực công nghiệp. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điện của các hộ gia đình tập trung chủ yếu vào buổi tối - thời điểm hệ thống điện chịu áp lực lớn nhất. Vì vậy, việc nghiên cứu áp dụng giá điện theo khung giờ được xem là giải pháp nhằm điều chỉnh hành vi tiêu dùng và giảm tải cho hệ thống điện quốc gia.

Đại diện Công ty Vận hành thị trường điện và Hệ thống điện quốc gia (NSMO) cho biết, biểu giá điện theo thời gian sử dụng (TOU) hiện được nhiều quốc gia triển khai như một công cụ quản lý nhu cầu điện hiệu quả.

Theo cơ chế này, giá điện sẽ thay đổi theo từng khoảng thời gian trong ngày. Mức giá cao hơn vào giờ cao điểm nhằm khuyến khích khách hàng chuyển bớt nhu cầu sử dụng sang các khung giờ thấp điểm, qua đó tối ưu chi phí vận hành hệ thống điện.

Thực tế, phụ tải điện luôn biến động theo từng thời điểm trong ngày, trong đó buổi tối là khoảng thời gian nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh. Việc áp dụng giá điện theo giờ được cho là sẽ phản ánh sát hơn chi phí cung ứng điện thực tế và góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực của hệ thống.

Theo quy định hiện hành, cơ chế giá điện theo giờ đã được áp dụng đối với khách hàng sản xuất, kinh doanh và bán buôn điện cho các khu công nghiệp. Khung giờ cao điểm mới dự kiến kéo dài từ 17h30 đến 22h30, giờ bình thường từ 6h đến 17h30 và 22h30 đến 24h, còn giờ thấp điểm từ 0h đến 6h hằng ngày.

Đại diện một đơn vị phân phối điện thuộc EVN cho biết, khi triển khai cơ chế mới sẽ có sự phân loại khách hàng. Một nhóm vẫn tiếp tục áp dụng biểu giá điện bậc thang như hiện nay, trong khi nhóm còn lại sẽ tính tiền điện theo thời gian sử dụng.

Theo dự kiến, đối tượng áp dụng trước có thể là các hộ gia đình tiêu thụ từ khoảng 1.000 kWh/tháng trở lên.

Để thực hiện cơ chế này, các hộ dân phải được lắp đặt công tơ điện tử đa chức năng có khả năng ghi nhận lượng điện tiêu thụ theo từng khung giờ. Trong khi đó, phần lớn công tơ điện sinh hoạt hiện nay chỉ đo tổng sản lượng điện tiêu thụ, chưa đáp ứng yêu cầu tính giá theo thời gian.

Do đó, cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, ngành điện sẽ cần thêm thời gian để nâng cấp hạ tầng đo đếm trước khi chính thức triển khai.

Theo các chuyên gia năng lượng, việc áp dụng giá điện theo giờ sẽ tạo động lực để người dân điều chỉnh thói quen sử dụng điện, đặc biệt với các hộ tiêu thụ lớn.

Nếu tiếp tục sử dụng nhiều thiết bị điện vào khung giờ cao điểm, chi phí tiền điện có thể tăng đáng kể. Một số tính toán cho thấy, giá điện trong giờ cao điểm có thể cao hơn khoảng 150% so với các khung giờ khác.

Ngược lại, nếu chủ động chuyển các hoạt động tiêu thụ điện lớn như giặt giũ, sạc xe điện, bình nóng lạnh hoặc các thiết bị công suất lớn sang giờ thấp điểm, các hộ gia đình sẽ có cơ hội tiết kiệm đáng kể chi phí điện hàng tháng.

Các chuyên gia cho rằng, cùng với việc đầu tư hạ tầng kỹ thuật, điều quan trọng là nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi sử dụng điện của người dân. Đây sẽ là yếu tố quyết định để chính sách giá điện theo thời gian phát huy hiệu quả, vừa giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, vừa tối ưu chi phí cho người sử dụng.

Hoàn thiện cơ chế cho dự án điện khí LNG: Bảo đảm sản lượng nhưng không gây áp lực lên giá điện

Thiên Thanh