Thời gian qua, các diễn đàn quan trọng của ASEAN đã dành nhiều thời gian thảo luận về các giải pháp nâng cao khả năng chống chịu của khu vực trước những biến động toàn cầu. Từ các hội nghị cấp cao đến các diễn đàn đối thoại chiến lược, các nhà lãnh đạo đều thống nhất rằng ASEAN cần chủ động hơn trong việc xây dựng một cộng đồng đoàn kết, linh hoạt và có đủ năng lực ứng phó với những thách thức ngày càng phức tạp.

Hiện nay, khu vực Đông Nam Á đang chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố bất ổn. Căng thẳng và xung đột tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, kéo theo nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, gia tăng chi phí sản xuất và tạo áp lực đối với tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia trong khu vực. Trong bối cảnh năng lượng ngày càng trở thành công cụ trong cạnh tranh địa chính trị, việc bảo đảm an ninh năng lượng trở thành ưu tiên hàng đầu của ASEAN.

Bên cạnh đó, các thách thức an ninh phi truyền thống cũng ngày càng gia tăng. Biến đổi khí hậu với những hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra thường xuyên hơn; tội phạm mạng, các nguy cơ mất an toàn trên không gian số và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều vấn đề mới đối với quản trị quốc gia cũng như hợp tác khu vực. Những thách thức này đòi hỏi ASEAN không chỉ tăng cường phối hợp giữa các quốc gia thành viên mà còn phải đổi mới tư duy phát triển để thích ứng với bối cảnh mới.

Ở góc độ địa chiến lược, Đông Nam Á tiếp tục là khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng trong chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu. Điều này vừa mở ra nhiều cơ hội phát triển, vừa đặt ASEAN trước sức ép ngày càng lớn từ sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Trong bối cảnh đó, việc duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, bảo đảm cân bằng lợi ích và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định tiếp tục là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với toàn khối.

Nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước các biến động, ASEAN đang đẩy mạnh nhiều sáng kiến hợp tác quan trọng như thúc đẩy vận hành Mạng lưới điện ASEAN, sớm hoàn tất phê chuẩn Hiệp định khung ASEAN về an ninh dầu khí, đồng thời đẩy nhanh tiến trình thông qua Nghị định thư nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA 2.0). Đây được xem là những nền tảng quan trọng nhằm tăng cường kết nối kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao sức cạnh tranh của khu vực.

Song song với đó, ASEAN cũng chú trọng mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Đây là những động lực tăng trưởng mới giúp khu vực duy trì đà phát triển trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định.

Tại các diễn đàn khu vực gần đây, nhiều nhà lãnh đạo ASEAN đều nhấn mạnh yêu cầu tăng cường năng lực tự cường của khu vực. Theo đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với nền kinh tế cũng như phương thức quản trị quốc gia. Điều này đòi hỏi các nước ASEAN phải chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, hoàn thiện thể chế và tăng cường hợp tác để tận dụng các cơ hội do cuộc cách mạng công nghệ mang lại.

Năm 2026 được đánh giá là dấu mốc quan trọng khi ASEAN chính thức triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Trong bối cảnh môi trường quốc tế còn nhiều bất ổn, đặc biệt là những tác động lan rộng từ các điểm nóng địa chính trị và các thách thức kinh tế toàn cầu, việc Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN sẽ là cơ hội để thúc đẩy sự đồng thuận, tăng cường đoàn kết và phát huy vai trò dẫn dắt của Hiệp hội.

Các nhà lãnh đạo ASEAN đều khẳng định rằng, những khó khăn hiện nay không phải là nguyên nhân gây chia rẽ mà chính là động lực để các quốc gia thành viên tăng cường đối thoại, củng cố niềm tin và phối hợp hành động hiệu quả hơn vì mục tiêu xây dựng một Cộng đồng ASEAN gắn kết, tự cường và phát triển bền vững.

Trải qua gần sáu thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN nhiều lần chứng minh khả năng vượt qua những biến động lớn của khu vực và thế giới bằng tinh thần đồng thuận và hợp tác. Trong giai đoạn phát triển mới, khi môi trường quốc tế tiếp tục diễn biến nhanh chóng và khó lường, đoàn kết nội khối, năng lực thích ứng và sự chủ động đổi mới sẽ tiếp tục là nền tảng để ASEAN giữ vững vị thế, phát huy vai trò trung tâm trong khu vực, đồng thời đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của châu Á cũng như thế giới.

Việt Nam sẵn sàng cùng Nga và các nước ASEAN biến lòng tin thành động lực tăng trưởng mới

Khánh An