Những lá đơn tình nguyện, cuốn nhật ký, bức thư gửi gia đình hay tấm bằng tốt nghiệp được cất lại trước ngày lên đường… sau hơn nửa thế kỷ vẫn được gìn giữ như những chứng tích sống động của một thời tuổi trẻ hiến dâng cho độc lập dân tộc. Trưng bày "Thanh xuân gửi lại" không chỉ tái hiện ký ức hào hùng của thế hệ cán bộ đi B mà còn góp phần nối những hành trình tri ân, tìm kiếm và đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình.

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước (Bộ Nội vụ) tổ chức Trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B với chủ đề "Thanh xuân gửi lại". Trưng bày diễn ra từ ngày 17/7 đến 02/9/2026 tại số 12 Đào Tấn, phường Giảng Võ, Hà Nội.

Những chứng tích của một thời tuổi trẻ

Hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc được giới thiệu trong không gian trưng bày đã đưa công chúng trở về những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi hàng vạn cán bộ miền Bắc bí mật lên đường vào chiến trường miền Nam.

Những lá đơn tình nguyện, cuốn nhật ký, thư gửi người thân, ảnh gia đình hay những kỷ vật giản dị được gửi lại trước ngày lên đường đều mang trong mình câu chuyện về một thế hệ sẵn sàng gác lại tuổi trẻ, gia đình và tương lai để cống hiến cho độc lập dân tộc.

Ngoài nguồn tài liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, trưng bày còn giới thiệu nhiều tư liệu do các gia đình hiến tặng và một số tài liệu được khai thác từ Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), góp phần bổ sung những lát cắt chân thực về cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nhiều hồ sơ, kỷ vật của các văn nghệ sĩ, trí thức nổi tiếng như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, Đặng Thùy Trâm, Lê Anh Xuân (Ca Lê Hiến), Dương Thị Xuân Quý... cũng được giới thiệu, tái hiện lý tưởng cách mạng và những cống hiến của một thế hệ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho đất nước.

Từ kho lưu trữ đến hành trình đưa liệt sĩ trở về

Một điểm nhấn của trưng bày là giới thiệu kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Thông qua việc khai thác, đối chiếu và kết nối dữ liệu lưu trữ, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đã phối hợp với các cơ quan chức năng xác minh thông tin liệt sĩ, tìm kiếm thân nhân và trao trả nhiều kỷ vật cho gia đình.

Những cuốn sổ cũ, tập hồ sơ đã vượt lên giá trị của những trang giấy để trở thành "chiếc cầu nối" giữa quá khứ và hiện tại, góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về trong vòng tay người thân sau nhiều thập kỷ.

Bên cạnh tham quan trưng bày, người dân còn có thể trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B thông qua hệ thống tra cứu điện tử của Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Hoạt động này không chỉ hỗ trợ thân nhân liệt sĩ, người có công và các nhà nghiên cứu tiếp cận tư liệu mà còn cho thấy hiệu quả của chuyển đổi số trong phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ xã hội.

Theo ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, hiện Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đang lưu giữ hơn 72.000 hồ sơ và kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính các thời kỳ giai đoạn 1945-1975.

Xúc động gặp lại ký ức sau hơn nửa thế kỷ

Có mặt tại trưng bày, ông Phạm Quang Nghị, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội - một trong những cán bộ đi B có hồ sơ được lưu giữ, không giấu được xúc động khi gặp lại những kỷ vật của mình sau hơn 50 năm.

"Tôi chỉ là một thành viên trong hơn 72.000 bộ hồ sơ đang được lưu giữ. May mắn là mình còn sống, hiện vật còn nguyên và hôm nay lại được nhìn thấy những kỷ vật ấy", ông Nghị chia sẻ.

Ông nhớ lại, trước ngày lên đường, những giấy tờ quan trọng như bằng tốt nghiệp hay giấy chứng nhận đoàn viên ưu tú đều được gửi lại cơ quan, nhà trường mà không ai dám chắc sẽ có ngày trở về để nhận lại.

"Tôi may mắn được trở về và chứng kiến đất nước đổi thay. Nhưng điều không thay đổi là những kỷ vật ấy vẫn được Nhà nước nâng niu, gìn giữ suốt hơn nửa thế kỷ", nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội xúc động nói.

Theo ông Phạm Quang Nghị, mỗi hiện vật không chỉ là ký ức của một cá nhân mà còn là bằng chứng sống động về một giai đoạn lịch sử khi biết bao người Việt Nam đã đặt Tổ quốc lên trên hạnh phúc riêng.

Gìn giữ ký ức để lan tỏa đạo lý tri ân

Trong không khí cả nước hướng tới Ngày Thương binh - Liệt sĩ và triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, trưng bày "Thanh xuân gửi lại" mang ý nghĩa đặc biệt.

Mỗi lá thư, cuốn sổ hay tấm giấy chứng nhận được lưu giữ không chỉ kể lại câu chuyện của một thời chiến tranh mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay về sự hy sinh của những người đã dành trọn tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Không chỉ là cuộc gặp gỡ với lịch sử, "Thanh xuân gửi lại" còn là lời tri ân sâu sắc đối với một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến không tiếc tuổi xuân, góp phần bồi đắp đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", để những giá trị của hòa bình và độc lập hôm nay được gìn giữ, tiếp nối.

Bảo tàng Báo chí Việt Nam tiếp nhận nhiều kỷ vật chiến trường của các nhà văn, nhà báo

Mai Hạ