Từ những "điểm nghẽn" trong thực tiễn tài nguyên

Thanh Hóa là địa phương sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đặc biệt là các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường. Thời gian qua, dưới sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Các hoạt động quy hoạch, đấu giá quyền khai thác và cấp phép từng bước đi vào nền nếp. Nhiều vụ việc khai thác khoáng sản trái phép đã bị phát hiện, xử lý kịp thời, thậm chí bị khởi tố hình sự, thể hiện tính răn đe nghiêm khắc của pháp luật.

Tuy nhiên, trước áp lực từ nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia và các dự án đầu tư công ngày càng tăng, thực trạng quản lý khoáng sản trên địa bàn vẫn bộc lộ không ít tồn tại:

Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, khai thác vượt công suất, vượt mốc giới cấp phép vẫn diễn ra cục bộ ở một số địa phương; Nhiều doanh nghiệp chưa chấp hành nghiêm túc nghĩa vụ tài chính, quy định về đất đai, an toàn lao động và đặc biệt là công tác bảo vệ, cải tạo phục hồi môi trường; Việc kiểm soát hóa đơn điện tử, chứng từ chứng minh nguồn gốc khoáng sản lưu thông còn lỏng lẻo, tạo kẽ hở cho việc hợp thức hóa khoáng sản lậu; Hệ thống cơ sở dữ liệu về địa chất, khoáng sản chưa được đồng bộ, gây khó khăn cho việc quản lý trong kỷ nguyên số.

Trước bối cảnh đó, thực hiện Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, Luật sửa đổi năm 2025 cùng các văn bản chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài nguyên và Môi trường, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ký ban hành Chỉ thị mới, đặt ra yêu cầu phải quản lý tài nguyên theo hướng: Chặt chẽ - Công khai - Minh bạch - Tiết kiệm và Bền vững.

Trách nhiệm toàn diện của các cấp, ngành và địa phương

Tại Chỉ thị này, UBND tỉnh Thanh Hóa xác định công tác quản lý, bảo vệ khoáng sản chưa khai thác là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, liên tục. Tỉnh kiên quyết đề cao vai trò của người đứng đầu các sở, ban, ngành và địa phương; nếu để xảy ra tình trạng khai thác trái phép kéo dài hoặc buông lỏng quản lý, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Chủ tịch UBND tỉnh.

Nhằm đưa công tác quản lý đi vào chiều sâu, UBND tỉnh đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị:

Sở Tài nguyên và Môi trường (Cơ quan đầu mối): Chủ trì rà soát quy trình thủ tục hành chính để rút ngắn thời gian tiếp cận mỏ khoáng sản; đẩy nhanh tiến độ xây dựng Phương án quản lý địa chất, khoáng sản tích hợp vào Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa (hoàn thành chậm nhất trong tháng 10/2026). Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện cơ sở dữ liệu số để công khai quy hoạch, khu vực cấm hoạt động khoáng sản và danh sách các mỏ đang vận hành trên môi trường điện tử.

Sở Xây dựng: Theo dõi sát sao diễn biến thị trường, công bố giá vật liệu xây dựng sát thực tế; kiểm tra việc niêm yết giá của doanh nghiệp để tránh tình trạng găm hàng, thổi giá bất hợp lý.

Lực lượng Công an tỉnh & Biên phòng: Tăng cường biện pháp nghiệp vụ phát hiện các đường dây khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép; xử lý nghiêm các phương tiện quá tải trọng, vi phạm vệ sinh môi trường; rà soát kỹ các bến bãi tập kết tập trung.

Cục Thuế tỉnh: Đối chiếu nghiêm ngặt sản lượng khai thác thực tế thông qua hệ thống trạm cân, camera giám sát để thu đúng, thu đủ thuế tài nguyên; ngăn chặn triệt để hành vi mua bán hóa đơn để hợp thức hóa khoáng sản lậu.

UBND phường, xã: Tăng cường tuần tra, giám sát trực tiếp địa bàn quản lý. Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm kỷ luật nếu để xảy ra sai phạm nghiêm trọng, kéo dài gây thất thoát tài nguyên và ngân sách tại địa phương.

Doanh nghiệp khai thác: Phải gắn sản xuất với bảo vệ môi trường. Một trong những nội dung trọng tâm của Chỉ thị lần này là việc siết chặt trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khoáng sản. UBND tỉnh yêu cầu các doanh nghiệp phải tuyệt đối tuân thủ thiết kế mỏ, ranh giới cấp phép, đảm bảo an toàn vệ sinh lao động và lắp đặt đầy đủ thiết bị giám sát hành trình, trạm cân, camera tại khu vực khai thác.

Đặc biệt, các doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm túc việc ký quỹ phục hồi môi trường, thực hiện đầy đủ các giải pháp giảm thiểu bụi, tiếng ồn trong quá trình khai thác và vận chuyển. Khi giấy phép hết hiệu lực, bắt buộc phải tiến hành đóng cửa mỏ, hoàn thổ và cải tạo cảnh quan môi trường theo đúng quy định.

Chỉ thị cũng nêu rõ, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường có trách nhiệm ưu tiên cung ứng nguồn vật liệu cho các công trình đầu tư công, dự án trọng điểm của tỉnh nhằm đảm bảo tiến độ giải ngân và phát triển kinh tế chung.

Hướng tới tương lai phát triển bền vững

Chỉ thị nêu trên khẳng định mạnh mẽ cho quyết tâm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế nóng. Bằng việc phân định rõ trách nhiệm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và tăng cường thanh tra, kiểm tra, Thanh Hóa đang hướng tới mục tiêu minh bạch hóa hoạt động khai thác khoáng sản, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên, phát triển kinh tế tuần hoàn “xanh” bền vững.

TP.HCM áp dụng mức phí môi trường mới cho 18 loại khoáng sản

Thiên Thanh