Theo Quyết định số 49/2026/QĐ-UBND, quy chế mới thay thế các quy định trước đây do UBND TP. Hồ Chí Minh, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành trước thời điểm sáp nhập địa giới hành chính.

Quy chế xác định khu phố, ấp, thôn và khu dân cư là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư trên cùng địa bàn cư trú, có vai trò phát huy quyền làm chủ trực tiếp của người dân trong việc tham gia quản lý, xây dựng cộng đồng, đồng thời tổ chức triển khai các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến từng hộ dân. Trong đó, khu phố được tổ chức tại các phường; ấp và thôn được tổ chức tại các xã; còn khu dân cư được tổ chức tại đặc khu Côn Đảo.

Theo quy định, mỗi khu phố, ấp, thôn hoặc khu dân cư có một Trưởng khu phố, ấp, thôn, khu dân cư là người hoạt động không chuyên trách, nhiệm kỳ 5 năm. Căn cứ yêu cầu thực tế và số lượng người hoạt động không chuyên trách được giao, UBND cấp xã quyết định việc bố trí thêm Phó Trưởng để hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ.

Quy chế mới phân định rõ hai nhóm nhiệm vụ gồm hoạt động tự quản của cộng đồng và hoạt động phối hợp với chính quyền địa phương.

Đối với hoạt động tự quản, người dân được tham gia bàn bạc, thống nhất và quyết định các nội dung liên quan đến việc huy động nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình phúc lợi; quản lý các khoản đóng góp, tài trợ; xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước; đồng thời tổ chức các hoạt động giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường, phòng chống tệ nạn xã hội, phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Ở nhóm nhiệm vụ phối hợp, khu phố, ấp, thôn và khu dân cư có trách nhiệm tuyên truyền, vận động Nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tiếp nhận, tổng hợp và phản ánh kịp thời các ý kiến, kiến nghị chính đáng của người dân đến chính quyền cấp xã. Đồng thời, phối hợp triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đô thị văn minh và nông thôn mới.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Quy chế là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động tự quản. Thành phố khuyến khích các khu phố, ấp, thôn và khu dân cư tổ chức lấy ý kiến, biểu quyết trực tuyến đối với các nội dung thuộc thẩm quyền cộng đồng dân cư khi đáp ứng điều kiện về hạ tầng công nghệ.

Bên cạnh hình thức thông tin truyền thống, các địa bàn dân cư được khuyến khích sử dụng các nền tảng mạng xã hội hợp pháp, thư điện tử và các ứng dụng số của thành phố để tuyên truyền, trao đổi thông tin và tiếp nhận phản ánh của người dân. Trưởng khu phố, ấp, thôn và khu dân cư có trách nhiệm phối hợp với Tổ công nghệ số cộng đồng nhằm hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng số, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số ở cơ sở.

Quy chế cũng quy định rõ trách nhiệm và mối quan hệ công tác của Trưởng khu phố, ấp, thôn và khu dân cư. Theo đó, người đứng đầu tổ chức tự quản phải chịu sự quản lý, chỉ đạo của UBND cấp xã; định kỳ hằng tháng báo cáo tình hình hoạt động tại cuộc họp Chi bộ; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Ban Công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng công an, quân sự địa phương và Ban Quản trị nhà chung cư trong việc xây dựng đời sống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự và giải quyết các vấn đề phát sinh tại địa bàn.

Việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động mới được kỳ vọng sẽ tạo sự thống nhất trong mô hình quản lý cộng đồng sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức tự quản ở cơ sở, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng chính quyền gần dân, phục vụ người dân và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số tại TP. Hồ Chí Minh.

TP. Hồ Chí Minh: Khởi tố 6 đối tượng trong vụ đổ trái phép gần 800 tấn chất thải xây dựng

Minh Anh