Sông Vĩnh Định là tuyến sông đào nổi tiếng ở phía Nam tỉnh Quảng Trị, được hình thành dưới triều Nguyễn. Dòng sông dài hơn 25km, chảy qua địa bàn các huyện Hải Lăng và Triệu Phong (trước đây), gắn liền với quá trình khai khẩn, phát triển kinh tế của vùng đất này. Công trình được đầu tư nhiều công sức, tài lực để xây dựng và sau khi hoàn thành còn được triều Nguyễn khắc tên trên Cửu đỉnh trong Đại Nội Huế, như một biểu tượng của vương triều.

Tuy nhiên, theo thời gian, sông Vĩnh Định đang đứng trước nhiều biến đổi đáng lo ngại. Sau khi hệ thống đại thủy nông Nam Thạch Hãn được đưa vào vận hành, nhiều đoạn sông bị ngăn dòng để phục vụ tưới tiêu. Bên cạnh đó, tình trạng bồi lắng, biến đổi khí hậu và những tác động từ hoạt động thủy lợi khiến lưu lượng nước suy giảm, dòng chảy yếu hơn trước. Hệ quả là rác thải, cỏ dại và các chất hữu cơ dễ tích tụ, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường nước.

Một trong những vấn đề nổi cộm hiện nay là sự phát triển mất kiểm soát của bèo tây. Ban đầu được người dân đưa về làm thức ăn phục vụ chăn nuôi, loài thực vật này nhanh chóng lan rộng, phủ kín nhiều đoạn sông. Sau các đợt mưa lớn, bèo từ nhiều nơi theo dòng nước dồn về những khu vực nước chảy chậm hoặc các khúc cua, tạo thành từng mảng dày đặc. Rác sinh hoạt, xác động vật cũng mắc lại trong các đám bèo, làm gia tăng ô nhiễm và cản trở dòng chảy.

Nhà giáo ưu tú, nhà thơ Võ Văn Hoa, quê ở làng Thi Ông, xã Vĩnh Định, chia sẻ rằng dòng Vĩnh Định từng là niềm tự hào của người dân địa phương với cảnh quan thơ mộng, trong lành. Ông cho biết bản thân từng sáng tác thơ về dòng sông và được nhạc sĩ phổ nhạc. Tuy nhiên, theo ông, những thay đổi cả khách quan lẫn chủ quan trong nhiều năm qua đã khiến con sông không còn giữ được vẻ đẹp vốn có.

Ông Hoa cho rằng bèo tây phát triển dày đặc đã làm nhiều đoạn sông bị tắc nghẽn, nước tù đọng, rác thải tích tụ, ảnh hưởng đến đời sống người dân cũng như hoạt động sản xuất, đặc biệt là nuôi trồng thủy sản và chăn nuôi. Ông kiến nghị các cấp chính quyền cần bố trí kinh phí xử lý bèo, bảo vệ môi trường, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cùng tham gia giữ gìn dòng sông sạch đẹp, thông thoáng.

Khảo sát thực tế dọc sông Vĩnh Định qua địa bàn xã Triệu Cơ trong mùa hè cho thấy, dù thời tiết nắng nóng kéo dài và lượng mưa ít, nhiều đoạn sông vẫn xuất hiện các mảng bèo dày, nhất là khu vực Ngô Xá Đông (xã Triệu Trung trước đây).

Ông Nguyễn Chơn Chí, người dân địa phương, cho biết vào mùa khô lượng bèo có giảm nhưng sau mỗi trận mưa, bèo lại phủ kín mặt sông như những năm trước. Bên cạnh đó, người dân còn lo ngại tình trạng sạt lở tuyến đường ven sông - trục giao thông quan trọng của khu vực. Dù đã được đầu tư xây dựng kè bảo vệ ở một số vị trí nhưng phạm vi còn hạn chế, khiến nhiều người băn khoăn về khả năng chống chịu trong mùa mưa lũ sắp tới.

Theo ghi nhận, một số đoạn kè đã xuất hiện các vết nứt rộng gần một gang tay, kéo dài khoảng 5m. Trên đoạn đường ven sông dài khoảng 100m cũng xuất hiện nhiều điểm nứt sát mép sông, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn giao thông. Chính quyền địa phương đã đặt biển cảnh báo để người dân và phương tiện lưu thông chú ý.

Sống ngay cạnh khu vực sạt lở, chị Nguyễn Thị Quyến cho biết nhiều đoạn bờ sông bị xâm thực nghiêm trọng, thậm chí có bụi tre bị nước cuốn trôi. Theo chị, những vị trí chưa được xây kè đang đối mặt nguy cơ tiếp tục sạt lở trong các mùa mưa tới, đe dọa cả tuyến đường lẫn nhà cửa của người dân.

Ông Lê Quang Cường, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Ngô Xá Đông, nhận định địa phương hiện đối diện hai vấn đề lớn là bèo tây phát triển dày đặc và sạt lở tuyến đường ven sông. Ông cho biết việc xử lý bèo vẫn chưa có giải pháp hiệu quả, trong khi công trình kè chống sạt lở mới chỉ được triển khai một phần do hạn chế về nguồn vốn. Người dân kỳ vọng dự án sẽ tiếp tục được đầu tư để hoàn thiện trong thời gian tới, góp phần bảo vệ tuyến đường và ổn định đời sống khu vực ven sông.

TP.HCM áp dụng mức phí môi trường mới cho 18 loại khoáng sản

Thiên Thanh