3 yếu tố gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng ở miền núi phía bắc
Biến đổi khí hậu - Ngày đăng : 13:00, 21/07/2026
3 yếu tố gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng ở miền núi phía bắc
Mưa kéo dài với lượng mưa lớn trong khi địa hình và địa chất có nhiều sườn dốc kết hợp nền đất đá bị phong hóa mạnh là ba yếu tố gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng ở miền núi phía bắc.
Liên tiếp những ngày qua, nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Lào Cai và Lai Châu xảy ra lũ quét, sạt lở đất, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Lý giải về nguyên nhân của diễn biến thiên tai này, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia Nguyễn Văn Hưởng cho rằng yếu tố đáng chú ý nhất là tình trạng mưa kéo dài trong nhiều tuần liên tiếp ở khu vực Tây Bắc.
Do ảnh hưởng của một vùng xoáy thấp nằm ngay trên khu vực Bắc Bộ, hoạt động trên độ cao từ 1.500-5.000m đã gây mưa rất lớn cho khu vực trên. Lượng mưa quá lớn so với khả năng chống chịu của hạ tầng khu vực miền núi phía Bắc, lượng nước lũ dồn về từ thượng nguồn cũng tăng đột biến, kết hợp có mưa từ nhiều ngày trước làm nền đất núi đồi đã ngậm no nước, bão hòa và đã xảy ra sạt lở, lũ quét và lũ ống.
Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, số liệu theo dõi cho thấy từ đầu tháng 6 đến nay, khu vực Tây Bắc gồm Lai Châu, Điện Biên và Sơn La hầu như luôn có mưa. Trong tổng số 48 ngày, chỉ có 5 ngày không ghi nhận mưa, tức là có tới 43 ngày xuất hiện mưa.
Tại Lai Châu, từ ngày 04/7 đến nay, gần như ngày nào cũng xuất hiện mưa rào và dông, lượng mưa phổ biến dao động từ 20 đến 40 mm mỗi ngày. Mưa kéo dài khiến đất liên tục ngấm nước, không có thời gian khô trở lại.
Đặc biệt, từ đêm 15/7 đến ngày 19/7, trên địa bàn tỉnh Lai Châu đã xảy ra mưa to đến rất to, lượng mưa phổ biến từ 150-300mm, một số trạm đo được lượng mưa rất lớn như Pắc Ta (397mm), Hua Bum (389mm). Đặc biệt, tính từ đầu tháng 7, có nơi lượng mưa cục bộ đã vượt ngưỡng 900mm.
Mưa lớn kéo dài đã gây ra trận lũ quét kinh hoàng tại xã Mường Than vào sáng ngày 17/7. Theo thống kê mới nhất, thiên tai đã làm 6 người chết, 2 người mất tích và 10 người bị thương. Về tài sản, 28 ngôi nhà bị sập đổ hoàn toàn, 224 nhà bị hư hỏng hoặc ngập lụt, và 526 hộ dân phải sơ tán khẩn cấp. Ngoài ra, hơn 408ha lúa và hoa màu bị tàn phá; nhiều tuyến quốc lộ (QL4H, QL12, QL32, QL279) và đường tỉnh bị sạt lở nghiêm trọng gây chia cắt giao thông cục bộ.
Theo báo cáo nhanh từ Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ NN&MT), tính đến 15h00 ngày 20/7/2026, mưa lũ kéo dài tại tỉnh Lai Châu đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, ước tính tổng giá trị thiệt hại khoảng 270 tỷ đồng.
Theo ông Hưởng, khi nền đất đã bão hòa nước, chỉ cần xuất hiện thêm một đợt mưa vừa hoặc mưa to cũng có thể làm mất ổn định các mái dốc, tạo điều kiện phát sinh lũ quét và sạt lở đất. Đây là nguyên nhân khiến thời gian qua nhiều điểm sạt lở liên tiếp xuất hiện tại Sơn La, Lào Cai rồi Lai Châu.
Đề cập đến vụ sạt trượt nghiêm trọng xảy ra tại xã Mường Than, tỉnh Lai Châu ngày 17/7, ông Nguyễn Văn Hưởng cho răng có ba yếu tố chính dẫn đến sự cố này.
Yếu tố đầu tiên là lượng mưa kéo dài trong nhiều ngày. Tại trạm đo Phúc Than, lượng mưa tích lũy từ đầu tháng 7 đến hết ngày 17/7 đạt gần 800 mm, khiến đất đá trên các sườn dốc ngấm no nước và giảm khả năng liên kết.
Yếu tố thứ hai là đặc điểm địa hình và địa chất của khu vực. Mường Than có nhiều sườn dốc, taluy tự nhiên và taluy nhân tạo, xen kẽ các khe suối nhỏ, trong khi nền đất đá bị phong hóa mạnh. Đây vốn là khu vực nhạy cảm với nguy cơ lũ quét và sạt lở khi xảy ra mưa lớn kéo dài.
Yếu tố cuối cùng là đợt mưa rất lớn từ đêm 16/7 đến ngày 17/7. Chỉ trong hơn một ngày, lượng mưa đo được khoảng 262,6 mm đã trở thành tác nhân kích hoạt, khiến khối đất đá vốn đã mất ổn định đồng loạt sạt xuống với quy mô lớn.
Trong các bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất của cơ quan khí tượng, Lai Châu liên tục nằm trong vùng cảnh báo màu tím, tương ứng mức nguy cơ cao nhất.
Về diễn biến thời tiết những ngày tới, theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia, từ đêm 20/7 đến khoảng ngày 23/7, khu vực Bắc Bộ có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to (thời gian mưa tập trung vào chiều tối, đêm và sáng sớm). Từ ngày 24/7, có mưa rào và dông vài nơi.
Với tình hình trên, nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất vẫn có khả năng xảy ra tại khu vực Bắc Bộ, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Điện Biên, Tuyên Quang, Cao Bằng...
Khi mưa to kéo dài, đặc biệt ban đêm, nếu thấy nước suối đục, dâng nhanh, có tiếng động lạ trên núi hoặc nứt đất, nền nhà thì cần nhanh chóng di chuyển đến nơi cao, an toàn; không ở lại nhà ven suối, chân taluy; không qua ngầm, tràn khi nước đang lên. Đồng thời, người dân chủ động dự trữ lương thực, nước uống, đèn pin và phối hợp với chính quyền địa phương khi có tình huống khẩn cấp.
Cơ quan khí tượng thủy văn kiến nghị các cơ quan chức năng tại địa phương lưu ý rà soát các điểm nghẽn dòng, các vị trí xung yếu trên địa bàn để có biện pháp phòng tránh, ứng phó.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng vừa ký Quyết định số 1316/QĐ-TTg hỗ trợ 50 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách trung ương năm 2026 cho tỉnh Lai Châu nhằm khẩn trương khắc phục hậu quả mưa lũ, sớm ổn định đời sống người dân và khôi phục hạ tầng thiết yếu.
Theo Quyết định, Phó Thủ tướng giao UBND tỉnh Lai Châu chủ động cân đối chi ngân sách địa phương, cùng với nguồn kinh phí được ngân sách trung ương hỗ trợ và các nguồn lực tài chính hợp pháp khác để triển khai các nhiệm vụ cấp bách khắc phục hậu quả thiên tai theo đúng quy định.
Đồng thời, địa phương có trách nhiệm quản lý, sử dụng nguồn kinh phí được bổ sung bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục đích, đúng đối tượng và đúng quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước cũng như các quy định pháp luật có liên quan; không để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực. Kết quả sử dụng kinh phí phải được báo cáo về Bộ Tài chính, Bộ NN&MT cùng các cơ quan liên quan để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
.jpg)