Để những người đã ngã xuống được gọi đúng tên mình
Vấn đề hôm nay - Ngày đăng : 20:33, 21/07/2026
Để những người đã ngã xuống được gọi đúng tên mình
Không chỉ đưa các anh trở về với đất mẹ, mà còn trả lại tên tuổi, quê hương và ký ức cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đó là hành trình kéo dài suốt nhiều thập kỷ, được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội kiên trì thực hiện bằng trách nhiệm, lòng biết ơn cùng những thành tựu của khoa học, công nghệ hiện đại.
Việc Ban Bí thư ban hành Kết luận số 57-KL/TW tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ, đưa công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).
Đưa công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ trở thành nhiệm vụ trọng tâm
Ngày 24/6/2026, thay mặt Ban Bí thư, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư đã ký ban hành Kết luận số 57-KL/TW về tổ chức các hoạt động hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.
Trong sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm được Ban Bí thư yêu cầu triển khai, nổi bật là yêu cầu tập trung cao nhất cho nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, giám định ADN; sớm hoàn thành việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về người có công và liệt sĩ. Đây được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng hướng tới dấu mốc 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.
Chủ trương này tiếp tục khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc cụ thể hóa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", đưa công tác đền ơn đáp nghĩa từ chiều sâu tình cảm trở thành trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội được triển khai bằng những giải pháp hiện đại, đồng bộ và bài bản.
Thông điệp ấy cũng mở ra một giai đoạn mới trong hành trình tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ. Nếu trước đây, việc tìm kiếm chủ yếu dựa vào ký ức nhân chứng, sơ đồ tác chiến hay những hồ sơ lưu trữ rời rạc thì nay, khoa học và công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong hành trình tìm lại danh tính cho những người đã ngã xuống.
Việc ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người có công, số hóa hồ sơ liệt sĩ, kết nối dữ liệu quân đội với dữ liệu dân cư và mở rộng giám định ADN không chỉ đổi mới phương thức quản lý mà còn tạo ra "chìa khóa" để giải quyết những hồ sơ tồn đọng suốt nhiều thập kỷ.
Sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn còn nhiều trăn trở. Mỗi bộ hài cốt được đưa về, mỗi danh tính được xác định không chỉ giúp khép lại nỗi đau của một gia đình mà còn góp phần hoàn thiện bức tranh lịch sử, trả lại sự trọn vẹn cho ký ức của dân tộc.
Hành trình chưa có điểm dừng
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng hành trình tìm kiếm các liệt sĩ vẫn chưa thể khép lại.
Theo thống kê của Bộ Nội vụ, cả nước có khoảng 1,2 triệu liệt sĩ, trong đó hơn 900 nghìn hài cốt đã được quy tập về các nghĩa trang. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 300 nghìn liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt; nhiều hài cốt đã được quy tập nhưng chưa thể xác định danh tính do thiếu thông tin hoặc chưa có mẫu sinh phẩm để đối chiếu.
Tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước, những dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên", "Liệt sĩ vô danh" vẫn lặng lẽ hiện diện. Đằng sau mỗi tấm bia là một số phận, một gia đình và những cuộc tìm kiếm kéo dài hàng chục năm.
Có những người mẹ đi hết cuộc đời mà vẫn chưa biết con mình nằm ở đâu. Có những người vợ mòn mỏi chờ chồng trở về trong vô vọng. Có những người con chỉ biết cha qua một tấm ảnh đã úa màu thời gian rồi tiếp tục hành trình tìm kiếm mà cha ông mình chưa thể hoàn thành.
Thế nhưng, càng lùi xa chiến tranh, công việc ấy càng trở nên gian nan. Sau hàng chục năm, địa hình chiến trường đã thay đổi. Những cánh rừng năm xưa trở thành hồ chứa nước, khu dân cư hoặc vùng sản xuất; dòng chảy của sông suối đổi hướng; nhiều địa điểm từng là chiến trường ác liệt không còn dấu tích. Những sơ đồ chôn cất được vẽ trong điều kiện chiến tranh nhiều khi chỉ mang tính ước lượng, trong khi không ít hồ sơ đã thất lạc hoặc hư hỏng theo thời gian.
Khó khăn lớn hơn là các nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi. Những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu hoặc chôn cất đồng đội đều đã ở tuổi xế chiều. Nhiều người mang theo những ký ức quý giá về nơi an táng đồng đội mà chưa kịp kể lại trước khi qua đời.
Có những trường hợp, chỉ từ một lời kể ngắn ngủi của cựu chiến binh, một cuốn nhật ký, một bức thư cũ hay vài dòng ghi chép trong hồ sơ quân đội cũng khiến các lực lượng quy tập phải mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm khảo sát, đối chiếu và xác minh mới có thể khoanh vùng vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ.
Chính vì vậy, việc Ban Bí thư xác định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ trọng tâm hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ không chỉ mang ý nghĩa chính trị sâu sắc mà còn là lời cam kết của Đảng và Nhà nước trước hàng trăm nghìn gia đình vẫn đang mong chờ một ngày được đón người thân trở về.
Cùng với việc triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, các bộ, ngành, địa phương đang chạy đua với thời gian để tận dụng những nguồn thông tin còn lại trước khi ký ức chiến tranh dần phai mờ.
Khi ký ức được đánh thức bằng khoa học và trách nhiệm
Dẫu đối mặt với muôn vàn khó khăn, hành trình tìm kiếm các liệt sĩ chưa bao giờ ngừng nghỉ.
Nhiều năm qua, các đội quy tập chuyên trách của Quân đội nhân dân Việt Nam vẫn đều đặn lên đường làm nhiệm vụ trong nước cũng như trên đất bạn Lào và Campuchia. Mỗi mùa khô, những người lính lại vượt rừng sâu, băng núi cao, lội suối, khảo sát từng tọa độ, đối chiếu từng nguồn tư liệu với hy vọng tìm thêm một đồng đội còn nằm lại nơi chiến trường xưa.
Đó là những chuyến đi không hẹn trước kết quả. Có khi cả tháng trời chỉ tìm được một vài bộ hài cốt. Có khi hàng chục hố khảo sát được đào lên rồi lại lấp xuống vì không có dấu vết. Thế nhưng, chưa bao giờ những người lính làm nhiệm vụ cho phép mình bỏ cuộc, bởi phía sau mỗi cuộc tìm kiếm là sự mong mỏi của biết bao gia đình đã chờ đợi suốt hơn nửa thế kỷ.
Để có được mỗi kết quả quy tập là sự phối hợp của nhiều lực lượng, từ quân đội, chính quyền địa phương, cơ quan lưu trữ, hội cựu chiến binh đến những người dân từng sinh sống trên địa bàn. Mỗi lời kể của nhân chứng, mỗi cuốn nhật ký, lá thư, tấm bản đồ hay một kỷ vật chiến trường đều có thể trở thành "mảnh ghép" giúp giải mã những bí ẩn còn sót lại sau chiến tranh.
Thực tế cho thấy, càng về sau, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ càng không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm hay ký ức. Khoa học và công nghệ đang trở thành lực lượng đồng hành quan trọng, góp phần rút ngắn thời gian xác minh, nâng cao độ chính xác và mở ra cơ hội trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh.
Điển hình là Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 9. Theo báo cáo, từ năm 2001 đến nay, đơn vị đã tìm kiếm, quy tập 2.261 hài cốt liệt sĩ, trong đó 132 hài cốt xác định được danh tính. Riêng giai đoạn mùa khô 2025 - 2026, Đội K90 đã khảo sát hơn 67 xã, phường trong và ngoài nước; tổ chức đào tìm tại 80 vị trí, huy động gần 14.000 ngày công, đào hơn 60.000 m³ đất đá, qua đó đã tìm kiếm, quy tập được 189 hài cốt liệt sĩ, trong đó 65 hài cốt tại Campuchia và 124 hài cốt trong nước.
Những con số ấy cho thấy, phía sau mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là sự bền bỉ, kiên trì của những người lính làm nhiệm vụ và sự phối hợp của nhiều lực lượng trong suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Song, thực tiễn đặt ra yêu cầu phải có những phương thức tiếp cận mới. Chính vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về người có công và liệt sĩ, số hóa hồ sơ lưu trữ, lập bản đồ số các khu vực chôn cất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu và đặc biệt là giám định ADN đang từng bước tạo nên bước đột phá trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Nếu trước đây, nhiều trường hợp phải mất hàng chục năm vẫn không thể xác định được thân nhân thì nay, cùng với sự phát triển của công nghệ sinh học và hệ thống cơ sở dữ liệu ADN ngày càng hoàn thiện, cơ hội "gọi đúng tên" những người đã ngã xuống đang trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.
Bởi vậy, yêu cầu của Ban Bí thư về việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và giám định ADN không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển căn bản trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ trong giai đoạn tới. Khi khoa học được kết hợp với ký ức nhân chứng, tư liệu lịch sử và quyết tâm của các lực lượng chức năng, nhiều địa điểm chôn cất liệt sĩ tưởng chừng đã bị thời gian vùi lấp vẫn có thể được tìm thấy.
Câu chuyện tại Công viên Lê Thị Riêng (TP.HCM) là một minh chứng điển hình. Chỉ từ một bức ảnh tư liệu đã tồn tại gần 60 năm, cùng sự kết nối giữa nhân chứng, dữ liệu lịch sử và công nghệ hiện đại, hành trình giải mã một rãnh mộ tập thể đã từng bước được hé mở, mang đến niềm hy vọng cho hàng trăm nghìn gia đình liệt sĩ trên cả nước.
Hành trình giải mã rãnh mộ tập thể sau gần 60 năm
Cuối tháng 5/2026, qua nghiên cứu ảnh tư liệu, ảnh vệ tinh, bản đồ quân sự và nhiều tài liệu lịch sử trong, ngoài nước, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP.HCM bước đầu xác định khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán (nay là Công viên Lê Thị Riêng) từng là nơi chôn cất tập thể các chiến sĩ giải phóng và đồng bào yêu nước hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.
Đặc biệt, bức ảnh do hãng tin AP chụp ngày 12/02/1968, cùng nhiều tư liệu quốc tế, cho thấy khu vực này có khả năng tồn tại ba rãnh mộ tập thể quy mô lớn. Từ một bức ảnh tưởng như chỉ còn giá trị lưu trữ, các cơ quan chức năng đã tiến hành đối chiếu lời kể nhân chứng, khảo sát thực địa, phân tích hình ảnh và nghiên cứu tài liệu lịch sử để khoanh vùng các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ.
Để củng cố cơ sở xác minh, Ban Chỉ đạo TP.HCM đã phối hợp với báo chí và cộng đồng tìm kiếm những nhân chứng xuất hiện trong bức ảnh lịch sử. Chỉ trong thời gian ngắn, nhiều nhân chứng trực tiếp đã được tìm thấy, cung cấp thêm những thông tin quan trọng phục vụ công tác xác minh.
Từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 6, TP.HCM liên tiếp tổ chức khảo sát hiện trường, hội thảo xác minh thông tin và khảo sát bằng radar xuyên đất với sự tham gia của Quân khu 7, các đơn vị chuyên môn của Bộ Quốc phòng cùng các nhà khoa học. Kết quả khảo sát phát hiện nhiều tín hiệu địa chất bất thường, tạo cơ sở để triển khai khai quật.
Ngày 23/6, lực lượng chức năng bắt đầu đào thăm dò tại điểm nghi vấn. Sau hai ngày, đã phát hiện một rãnh mộ dài khoảng 25 m, rộng khoảng 3 m; bước đầu tìm thấy 5 bộ hài cốt, nhiều mẫu xương vụn cùng tăng, võng bộ đội. Qua đối chiếu tư liệu và hiện trạng, bước đầu xác định đây là rãnh mộ tập thể số 3.
Song song với công tác khai quật, TP.HCM chuẩn bị đầy đủ khu vực lấy mẫu ADN, nhà quàn và các điều kiện phục vụ quy tập. Quân khu 7 cũng tăng cường lực lượng cùng trang thiết bị chuyên dụng để mở rộng tìm kiếm, đồng thời lấy mẫu giám định ADN nhằm phục vụ công tác xác định danh tính.
Ngày 06/7, Lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực phía trước Nhà truyền thống Công viên Lê Thị Riêng được tổ chức với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng, Quân khu 7, lãnh đạo TP.HCM cùng nhiều nhân chứng lịch sử. Sự kiện đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn xác minh thông tin sang tổ chức tìm kiếm, quy tập trên thực địa.
Không chỉ mang ý nghĩa đối với riêng TP.HCM, câu chuyện tại Công viên Lê Thị Riêng còn cho thấy, dù chiến tranh đã lùi xa gần 60 năm, những dấu tích lịch sử vẫn có thể được tìm lại khi biết kết hợp hiệu quả giữa ký ức nhân chứng, tư liệu lưu trữ và thành tựu của khoa học, công nghệ. Đó cũng là niềm hy vọng để hàng trăm nghìn gia đình liệt sĩ trên cả nước tin rằng, người thân của mình một ngày nào đó sẽ được trở về và được gọi đúng tên.
Theo số liệu từ Cục Chính sách - Xã hội, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, tính đến ngày 05/7, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1.306 hài cốt liệt sĩ (282 hài cốt liệt sĩ ở trong nước; 174 hài cốt liệt sĩ từ Lào và 850 hài cốt liệt sĩ từ Campuchia) và 03 mộ tập thể tại Tuyên Quang.
Song song với đó, công tác lấy mẫu phục vụ xác định danh tính cũng được triển khai tại 2.091 nghĩa trang, với 35.925 mộ liệt sĩ; trong đó 25.331 mộ đủ điều kiện lấy mẫu (70,51%), tạo tiền đề quan trọng để từng bước trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
