Chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động

Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV ngày 20/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu cần chuyển từ khắc phục hậu quả sang phòng ngừa, thích ứng và phục hồi; từ quản lý theo địa giới hành chính sang quản trị theo hệ sinh thái, lưu vực sông và vùng biển. Theo đó, cần xác định rõ những lợi ích cốt lõi cần bảo vệ, những nguy cơ phải được nhận diện và ngăn chặn từ sớm, đồng thời xây dựng cơ chế chỉ huy, phối hợp và cảnh báo sớm hiệu quả.

Thực tế cho thấy, thiên tai vẫn đang gây thiệt hại nặng nề trên nhiều địa phương. Đợt mưa lớn diện rộng từ ngày 15 đến 18/7 tại các tỉnh miền núi phía Bắc đã khiến 17 người thương vong, trong đó có 7 người tử vong và 1 người mất tích. Nhiều công trình hạ tầng, nhà ở, diện tích sản xuất nông nghiệp bị hư hại, với tổng thiệt hại ước tính hơn 502 tỷ đồng.

Tính chung 6 tháng đầu năm 2026, thiên tai đã làm 30 người thiệt mạng, 56 người bị thương, hàng chục nghìn ngôi nhà bị hư hỏng, gần 29.000 ha lúa và hoa màu bị ảnh hưởng, gây thiệt hại kinh tế khoảng 570 tỷ đồng.

Trước thực trạng này, tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về công tác phòng, chống bão lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đưa nội dung phòng, chống thiên tai trở thành một phần trong các kịch bản điều hành phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công, sản xuất, kinh doanh và bảo đảm an sinh xã hội.

Theo Tổng Bí thư, tư duy chỉ đạo cần chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; đồng thời thay đổi phương thức điều hành từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu, khoa học công nghệ, pháp luật và trách nhiệm của người đứng đầu.

Đặc biệt, Tổng Bí thư khẳng định bảo vệ tính mạng nhân dân là yêu cầu và mệnh lệnh cao nhất. Mọi phương án, quyết định chỉ huy và nguồn lực huy động phải ưu tiên bảo vệ người dân, nhất là các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai, người khuyết tật và các hộ dân sinh sống tại khu vực có nguy cơ cao.

Cùng với đó, công tác phòng ngừa cần được triển khai ngay từ khâu quy hoạch phát triển, đầu tư hạ tầng, bảo vệ rừng, quản lý hành lang thoát lũ, bảo đảm an toàn hồ đập, bố trí dân cư, kiểm soát khai thác tài nguyên, hoàn thiện hệ thống thoát nước đô thị, phát triển dữ liệu số và nâng cao kỹ năng ứng phó của cộng đồng.

Nâng cao năng lực cảnh báo sớm và sức chống chịu của cộng đồng

Ủy viên Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, việc nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng là yêu cầu cấp thiết.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu không chỉ là "chống" thiên tai mà phải chủ động quản lý rủi ro và xây dựng cộng đồng có khả năng thích ứng. Khi mỗi người dân được trang bị kiến thức, mỗi gia đình có kỹ năng ứng phó và mỗi địa phương có sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả phòng chống thiên tai sẽ được nâng lên đáng kể.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của chính quyền cơ sở trong việc nhận diện đầy đủ các loại hình thiên tai trên địa bàn, xây dựng kế hoạch ứng phó sát thực tế và phổ biến đến từng người dân.

Đồng quan điểm, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam cho rằng, hệ thống cảnh báo sớm đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong giảm thiểu rủi ro thiên tai. Cảnh báo sớm không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn đòi hỏi năng lực truyền thông và khả năng hành động của cộng đồng, bảo đảm người dân tiếp cận thông tin kịp thời và biết cách ứng phó khi có tình huống khẩn cấp.

Hoàn thiện kịch bản ứng phó sát thực tế

Theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, thiên tai trong thời gian tới sẽ tiếp tục diễn biến bất thường dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Để chủ động ứng phó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu rà soát và cập nhật toàn bộ các kịch bản thiên tai năm 2026 theo từng vùng, từng lưu vực, từng nhóm công trình và từng nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Các phương án phải bám sát thực tiễn, tránh tình trạng áp dụng máy móc hoặc sao chép giữa các địa phương.

Đối với cấp xã, cần quản lý đầy đủ danh sách các hộ dân sinh sống tại khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, hạ du hồ chứa, ven sông, ven biển; xác định rõ lực lượng phụ trách, phương tiện và vật tư để sẵn sàng triển khai cứu hộ khi cần thiết.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030; nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; sửa đổi quy trình vận hành liên hồ chứa theo hướng ưu tiên cắt lũ; đồng thời đầu tư các dự án di dời dân cư khỏi vùng nguy hiểm, nâng cấp đê điều và các công trình phòng, chống thiên tai.

Về phía các đối tác quốc tế, bà Pauline Tamesis cho biết Liên Hợp Quốc sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai thông qua hỗ trợ kỹ thuật, huy động nguồn lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Trọng tâm hỗ trợ sẽ hướng tới phát triển con người, chuyển đổi kinh tế xanh, tăng cường quản trị hiệu quả và xây dựng hệ thống phòng ngừa, ứng phó, phục hồi sau thiên tai, góp phần bảo vệ thành quả phát triển và hướng tới tăng trưởng bền vững.

TP.HCM ban hành Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu đến năm 2050

Minh An