Là Vườn Di sản ASEAN và được Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) xếp hạng A - mức cao nhất về giá trị đa dạng sinh học tại Việt Nam, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đang giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn thiên nhiên. Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, thiên tai và suy giảm đa dạng sinh học, đơn vị đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo vệ hệ sinh thái rừng, bảo tồn nguồn gen quý hiếm và phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm.

Đẩy mạnh cứu hộ động vật, bảo tồn nguồn gen quý

Vườn Quốc gia Hoàng Liên hiện quản lý gần 28.500 ha rừng với tỷ lệ che phủ đạt hơn 90%. Đây là nơi sinh sống của 2.853 loài thực vật bậc cao, trong đó có 147 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới; cùng 599 loài động vật có xương sống, với 60 loài quý hiếm cần được bảo vệ.

Để gìn giữ hệ sinh thái đặc hữu, Vườn đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên là lực lượng nòng cốt trong tiếp nhận, cứu hộ, chăm sóc và tái thả động vật hoang dã về môi trường tự nhiên.

Theo ông Phạm Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm, đơn vị hiện chăm sóc 101 cá thể thuộc 24 loài, trong đó có 90 cá thể thuộc 20 loài nguy cấp, quý, hiếm. Tính đến ngày 15/7/2026, Trung tâm đã tiếp nhận 104 cá thể thuộc 21 loài trong 76 vụ cứu hộ, hoàn thành 253% kế hoạch năm; cứu hộ thành công 101 cá thể, đạt tỷ lệ hơn 97%. Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã tổ chức bốn đợt tái thả động vật hoang dã, gấp đôi kế hoạch đề ra.

Gần đây nhất, ngày 12/7, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã tái thả 57 cá thể thuộc 18 loài sau quá trình cứu hộ, chăm sóc và phục hồi thành công.

Song song với bảo tồn động vật, Vườn còn là "ngân hàng" lưu giữ nhiều nguồn gen thực vật quý như sâm Việt Nam, Hoàng Liên gai, Vân sam, địa lan Sa Pa... Với hơn 750 loài cây dược liệu, nơi đây đang triển khai nhiều đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước, cấp bộ và cấp tỉnh nhằm vừa bảo tồn, vừa khai thác hợp lý giá trị của các loài cây thuốc.

Trong năm 2026, nhiều nhiệm vụ nghiên cứu được đẩy mạnh như bảo tồn và phát triển nguồn gen cây thuốc Tế tân lá tim, nhân giống cây Đỗ trọng Bắc, đồng thời thực hiện kế hoạch trồng thử nghiệm sâm Việt Nam trên diện tích 500m² và trồng phục hồi thành công 700 củ sâm từ 4-7 năm tuổi tại khu vực vườn ươm.

Bảo tồn gắn với phát triển sinh kế

Không chỉ tập trung bảo tồn thiên nhiên, Vườn Quốc gia Hoàng Liên còn hướng đến mục tiêu nâng cao đời sống người dân vùng đệm thông qua phát triển kinh tế dưới tán rừng.

Dự án "Hỗ trợ phục hồi sinh kế sau bão số 3 năm 2024 thông qua phát triển sâm Việt Nam và nấm Linh chi" đã được triển khai tại hai xã Tả Van và Bản Hồ. Bên cạnh việc giới thiệu mô hình, Vườn còn hỗ trợ nhân giống, cung cấp cây giống và nấm Linh chi cho người dân, góp phần tạo sinh kế ổn định và phục hồi kinh tế sau thiên tai.

Theo ông Nguyễn Hữu Hạnh, Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên, đơn vị ưu tiên bảo tồn và phát triển các loài dược liệu có giá trị kinh tế cao nhằm vừa gìn giữ nguồn gen quý, vừa tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào sinh sống trong và xung quanh khu vực Vườn.

Chung tay bảo vệ rừng từ cộng đồng

Cùng với công tác bảo tồn, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đặc biệt chú trọng nâng cao nhận thức cộng đồng, coi đây là giải pháp căn cơ để bảo vệ rừng lâu dài.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng kiểm lâm đã tổ chức 80 buổi tuyên truyền pháp luật về lâm nghiệp với hơn 4.000 lượt người tham dự; thực hiện 118 đợt tuyên truyền lưu động tại các thôn, bản vùng đệm; tổ chức 659 cuộc tuần tra bảo vệ rừng, 7 đợt tuần tra dài ngày và kiểm soát hơn 1.300 lượt người ra vào rừng thông qua các chốt kiểm lâm.

Đáng chú ý, mô hình "lễ ăn thề bảo vệ rừng" tiếp tục được duy trì tại các xã Bản Hồ và Tả Van. Tại đây, người dân cùng thống nhất quy ước bảo vệ rừng, cam kết không khai thác trái phép tài nguyên và nâng cao ý thức phòng cháy, chữa cháy rừng.

Theo ông Lê Xuân Thắng, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Hoàng Liên, sự đồng thuận của cộng đồng chính là nền tảng quan trọng để bảo vệ hiệu quả tài nguyên rừng và đa dạng sinh học.

Bên cạnh đó, Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên cũng tổ chức các lớp tập huấn cho hướng dẫn viên và porter tham gia phục vụ du lịch tại Vườn nhằm nâng cao kiến thức về đa dạng sinh học, du lịch sinh thái và kỹ năng tuyên truyền bảo vệ môi trường.

Ông Phạm Minh Đức cho rằng, hướng dẫn viên và porter không chỉ hỗ trợ du khách mà còn là những "đại sứ" lan tỏa ý thức bảo tồn thiên nhiên. Khi hiểu rõ giá trị của hệ sinh thái, họ sẽ góp phần gìn giữ tài nguyên và xây dựng hình ảnh du lịch bền vững.

Chia sẻ sau chuyến chinh phục đỉnh Fansipan, anh Lê Mạnh Dũng (Quảng Ninh) cho biết thiên nhiên tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Trong suốt hành trình, du khách luôn được nhắc nhở không xả rác, không chặt cây, đồng thời việc sử dụng lửa được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm phòng ngừa cháy rừng.

Với hệ sinh thái giàu giá trị cùng hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đang từng bước khẳng định vai trò là một trong những trung tâm bảo tồn đa dạng sinh học quan trọng của cả nước. Mô hình bảo tồn gắn với phát triển sinh kế cộng đồng và du lịch sinh thái bền vững không chỉ góp phần gìn giữ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo động lực phát triển kinh tế xanh cho khu vực miền núi Tây Bắc.

Chuyển giao Vườn quốc gia Cát Tiên về Đồng Nai, bảo đảm giữ nguyên hệ sinh thái

Thiên Thanh