Bảo vệ môi trường là nền tảng cho phát triển bền vững

Mới đây, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã trình bày chuyên đề về Kết luận số 75-KL/TW của Bộ Chính trị liên quan đến bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước những thách thức của biến đổi khí hậu mà còn là nền tảng cho chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và bảo đảm chất lượng cuộc sống của người dân.

Quan điểm xuyên suốt của Kết luận là đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách phát triển; chuyển từ tư duy "ứng phó" sang "kiến tạo phát triển", từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, khoa học và đánh giá rủi ro.

Quy hoạch phát triển phải tuân thủ giới hạn sinh thái, đồng thời chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm các nguy cơ ô nhiễm, suy thoái môi trường; tập trung xử lý dứt điểm các điểm nóng ô nhiễm, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên.

Dành tối thiểu 2% ngân sách cho bảo vệ môi trường

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Kết luận số 75-KL/TW là yêu cầu ngân sách nhà nước hằng năm dành tối thiểu 2% tổng chi cho sự nghiệp bảo vệ môi trường trong giai đoạn 5 năm tới.

Nguồn lực này sẽ đóng vai trò dẫn dắt, đồng thời tạo cơ sở huy động hiệu quả các nguồn vốn xã hội, nguồn tài chính xanh, các quỹ khí hậu toàn cầu và nguồn vốn quốc tế phục vụ chuyển đổi xanh.

Theo định hướng của Trung ương, toàn bộ các nguồn phát sinh nước thải và khí thải quy mô lớn sẽ được giám sát tự động; tất cả các cụm công nghiệp phải có hệ thống xử lý nước thải đạt quy chuẩn, góp phần kiểm soát ô nhiễm ngay từ nguồn phát sinh.

Bên cạnh yêu cầu về nguồn lực, Kết luận số 75-KL/TW cũng đặt ra hàng loạt mục tiêu định lượng quan trọng.

Đến năm 2030, kinh tế xanh phấn đấu đóng góp khoảng 10% GDP, trong khi tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp đạt tối thiểu 26,1%. Việt Nam cũng đặt mục tiêu giảm ít nhất 9% lượng phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thường.

Đối với chất lượng môi trường sống, các đô thị đặc biệt phải có ít nhất 80% số ngày trong năm đạt chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình.

Tỷ lệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt cũng được nâng lên 95% tại khu vực đô thị và 85% tại khu vực nông thôn, góp phần cải thiện điều kiện sống và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, những chỉ tiêu cụ thể này không chỉ thể hiện tư duy quản trị hiện đại mà còn là căn cứ để các bộ, ngành và địa phương xây dựng kế hoạch, bố trí nguồn lực và đánh giá thực chất kết quả thực hiện.

Xác định 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Trung ương đã xác định 9 nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm trong thời kỳ mới.

Trước hết là tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức xã hội về bảo vệ môi trường, lan tỏa lối sống xanh và tiêu dùng bền vững.

Song song với đó là hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; lấy kết quả thực hiện các mục tiêu môi trường làm tiêu chí đánh giá trách nhiệm của các cấp, các ngành.

Trung ương cũng yêu cầu bố trí tối thiểu 2% ngân sách hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, đồng thời hoàn thiện cơ chế huy động và sử dụng linh hoạt các nguồn tài chính xanh.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là xử lý triệt để các điểm nóng ô nhiễm, đặc biệt là ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, ô nhiễm lưu vực sông, làng nghề, cụm công nghiệp và các khu vực khai thác khoáng sản.

Hạ tầng phục vụ phân loại, thu gom, tái chế và xử lý chất thải sẽ tiếp tục được đầu tư nhằm giảm mạnh tỷ lệ chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt.

Bên cạnh đó, Kết luận cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên gắn với chuyển đổi số; phát triển các giải pháp dựa vào tự nhiên nhằm phục hồi các hệ sinh thái quan trọng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, Việt Nam xác định chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp là hướng phát triển chủ đạo.

Các ngành kinh tế sẽ từng bước chuyển đổi theo hướng giảm phát thải; ưu tiên phát triển công nghiệp tái chế, giao thông xanh, đô thị xanh và các mô hình sản xuất tuần hoàn.

Cùng với đó là đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong quan trắc môi trường, xử lý chất thải, giảm phát thải khí nhà kính, phát triển công nghệ thu hồi, lưu giữ và tái sử dụng carbon.

Việt Nam cũng sẽ tăng cường hợp tác quốc tế, chủ động tham gia các sáng kiến toàn cầu về môi trường và khí hậu; mở rộng ngoại giao môi trường, ngoại giao khí hậu và hợp tác xử lý các vấn đề môi trường xuyên biên giới.

Theo mục tiêu dài hạn, đến năm 2045, Việt Nam sẽ xây dựng được môi trường sống trong lành, hệ sinh thái bền vững, hệ thống quản trị môi trường hiện đại và nền kinh tế phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Trong đó, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp sẽ trở thành phương thức phát triển chủ đạo, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và chất lượng cuộc sống của người dân.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết, Chính phủ đang khẩn trương xây dựng chương trình hành động nhằm thể chế hóa Kết luận số 75-KL/TW, đồng thời lồng ghép đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu vào chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành, từng địa phương.

Ông bày tỏ tin tưởng, với sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt của Quốc hội, Chính phủ cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, các chủ trương lớn về bảo vệ môi trường sẽ sớm đi vào cuộc sống, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh, xanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra thực địa, nghe báo cáo phương án Dự án Đập sông Lam

Minh Anh