Mưa dồn dập, cường suất lớn dù số ngày mưa giảm

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Bắc Bộ đã trải qua 6 đợt mưa lớn diện rộng trong tháng 7. Tuy nhiên, lượng mưa không phân bố đồng đều mà chủ yếu tập trung tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Nhiều địa phương như Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang và Quảng Ninh ghi nhận các điểm mưa rất to, gây ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất.

Ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, tính từ đầu mùa mưa (tháng 4 đến tháng 7/2026), tổng lượng mưa trên toàn Bắc Bộ nhìn chung xấp xỉ mức trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, riêng trong tháng 7, lượng mưa tại khu vực Tây Bắc, trung du và miền núi cao hơn trung bình từ 20-40%, trong khi khu vực Đông Bắc lại thấp hơn khoảng 10-20%.

Điểm đáng chú ý là số ngày có mưa trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 7 năm nay chỉ khoảng 60 ngày, thấp hơn mức trung bình nhiều năm là 68 ngày và thấp hơn cùng kỳ năm 2025 (70 ngày). Điều này phản ánh xu hướng mưa ngày càng tập trung trong thời gian ngắn với cường suất lớn hơn, làm gia tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Theo phân tích của cơ quan khí tượng, nguyên nhân chủ yếu là do rãnh áp thấp hoạt động kéo dài trên khu vực Bắc Bộ trong suốt tháng 7. Trên rãnh áp thấp liên tục hình thành các vùng xoáy thấp ở độ cao từ 3.000-5.000m, kết hợp với gió Đông Nam hoạt động mạnh ở tầng thấp và trung của khí quyển đã liên tục bổ sung nguồn ẩm, tạo điều kiện thuận lợi để các ổ mây đối lưu phát triển mạnh, gây mưa lớn trên diện rộng.

Tháng 8 tiếp tục xuất hiện nhiều đợt mưa lớn

Dự báo trong tháng 8, tổng lượng mưa tại Bắc Bộ sẽ cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 10-25%. Các đợt mưa lớn diện rộng vẫn có khả năng xuất hiện, tập trung chủ yếu tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc.

Các chuyên gia khí tượng nhận định, sau nhiều đợt mưa liên tiếp, đất tại nhiều khu vực miền núi đã gần như bão hòa nước. Khi khả năng thấm hút của đất suy giảm, chỉ cần một trận mưa vừa đến mưa to kéo dài trong thời gian ngắn cũng có thể kích hoạt lũ quét, sạt lở đất hoặc gây ngập úng nghiêm trọng tại các vùng trũng thấp và đô thị.

Do đó, nguy cơ thiên tai trong thời gian tới được đánh giá ở mức rất cao. Người dân tại các khu vực có nguy cơ cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo của cơ quan chức năng để chủ động các biện pháp phòng tránh.

Liên quan đến diễn biến của hiện tượng El Niño, ông Nguyễn Đức Hòa cho biết đây là hiện tượng khí hậu quy mô lớn thường làm nhiệt độ tăng, nắng nóng kéo dài và lượng mưa giảm tại nhiều khu vực. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là sẽ không xuất hiện những trận mưa rất lớn trong thời gian ngắn.

Theo ông Hòa, tác động của El Niño thường có độ trễ từ 2-3 tháng và không diễn ra đồng đều giữa các vùng miền. Thực tế, thống kê từ các chu kỳ El Niño trước đây cho thấy lượng mưa tại Bắc Bộ không có quy luật cố định.

Chẳng hạn, năm 1997, mặc dù El Niño xuất hiện từ giai đoạn tháng 4-6 nhưng lượng mưa trong tháng 7 và tháng 8 tại nhiều nơi ở Bắc Bộ vẫn cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 10-20%. Trong khi đó, năm 2023, El Niño cũng hình thành vào cùng thời điểm nhưng lượng mưa tháng 7 tại Bắc Bộ lại thấp hơn trung bình nhiều năm từ 20-50%.

Theo cập nhật mới nhất, El Niño đang tiếp tục mạnh lên và có khả năng duy trì trạng thái mạnh đến rất mạnh từ nay đến đầu năm 2027.

Nhiệt độ cao hơn trung bình, mùa đông đến muộn

Từ nay đến cuối năm 2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông được dự báo thấp hơn mức trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, nền nhiệt trên phạm vi cả nước có xu hướng cao hơn trung bình từ 0,5-1,5 độ C, thậm chí có nơi cao hơn khoảng 2 độ C.

Nắng nóng tại Bắc Bộ và Trung Bộ vẫn còn xuất hiện trong tháng 8 và đầu tháng 9 nhưng sẽ giảm dần về cường độ. Mùa đông 2026-2027 được dự báo đến muộn và ấm hơn bình thường, song vẫn có khả năng xuất hiện những đợt rét đậm, rét hại cường độ mạnh trong thời gian ngắn.

Đối với lượng mưa từ nay đến cuối năm, khu vực Bắc Bộ được dự báo duy trì ở mức xấp xỉ hoặc cao hơn trung bình nhiều năm. Trong khi đó, miền Trung có nguy cơ thiếu mưa trong chính vụ từ tháng 10 đến tháng 11.

Các chuyên gia cũng cảnh báo mùa mưa tại miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm hơn bình thường. Cùng với xu thế nhiệt độ tăng cao, nắng nóng xuất hiện sớm, nguy cơ khô hạn, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô đầu năm 2027 sẽ gia tăng tại nhiều địa phương, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt.

Mưa lớn diện rộng chấm dứt, miền Bắc chỉ còn mưa dông cục bộ

Khánh An