Mực nước trên nhiều dòng sông lớn của châu Âu như Rhine, Danube và Po đang giảm xuống mức thấp bất thường sau chuỗi ngày nắng nóng kéo dài và lượng mưa thiếu hụt. Tình trạng này không chỉ làm gián đoạn vận tải đường thủy, gia tăng chi phí logistics mà còn đe dọa hoạt động của các nhà máy điện, cho thấy tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu đối với khu vực.

Các con sông lớn tại châu Âu từ lâu được xem là "huyết mạch" của nền kinh tế, phục vụ vận chuyển nhiên liệu, hóa chất, nguyên liệu công nghiệp và cung cấp nguồn nước cho nhiều ngành sản xuất. Tuy nhiên, khi mực nước giảm sâu, khả năng khai thác đường thủy bị hạn chế, nhiều doanh nghiệp buộc phải giảm tải tàu hoặc chuyển sang các phương thức vận tải khác với chi phí cao hơn.

Tại Kaub - điểm nghẽn quan trọng trên sông Rhine, nơi có vai trò kết nối hàng hóa đến miền nam nước Đức và Thụy Sĩ mực nước ngày 1/8 chỉ còn khoảng 25cm, tương đương mức thấp trong đợt hạn hán lịch sử năm 2018. Theo dữ liệu của Chính phủ Đức, nếu mực nước tiếp tục giảm xuống 24cm, đây sẽ là mức thấp nhất kể từ khi hệ thống quan trắc bắt đầu ghi nhận vào năm 1880.

Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh Tây Âu đang trải qua đợt nắng nóng thứ tư kể từ đầu mùa hè. Nhiệt độ cao kéo dài cùng lượng mưa suy giảm khiến dòng chảy trên sông Rhine - tuyến đường thủy nội địa nhộn nhịp nhất châu Âu tiếp tục suy yếu.

Trong đợt hạn hán năm 2018, tập đoàn hóa chất BASF từng phải cắt giảm sản lượng tại tổ hợp Ludwigshafen do tàu chở nguyên liệu không thể tiếp cận cảng. Sau sự cố này, doanh nghiệp đã xây dựng thêm các phương án vận chuyển thay thế nhằm giảm sự phụ thuộc vào đường thủy.

Theo Saskia Meuchelböck, nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Thế giới Kiel, tình trạng mực nước thấp trên sông Rhine từng khiến sản lượng công nghiệp Đức giảm khoảng 1,5% trong năm 2018. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện đã chủ động điều chỉnh chuỗi cung ứng để thích ứng. Tỷ trọng vận tải đường thủy nội địa trong tổng lượng hàng hóa của Đức cũng giảm từ 4,7% năm 2017 xuống 4,1% vào năm 2024.

Không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất công nghiệp, mực nước thấp còn gây sức ép lên ngành năng lượng. Các doanh nghiệp vận hành nhà máy nhiệt điện sử dụng nhiên liệu vận chuyển qua đường sông Rhine đang phải tăng dự trữ than, giảm tải trọng tàu hoặc chuyển một phần hàng hóa sang đường sắt.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện trên sông Danube - con sông dài thứ hai châu Âu. Một số đoạn qua Romania và Slovakia đã xuống mức thấp kỷ lục, ảnh hưởng đến vận tải và hoạt động của các nhà máy điện. Tại Hungary, nhà máy điện hạt nhân duy nhất của nước này dự kiến lần đầu tiên trong 44 năm phải tạm dừng toàn bộ hoạt động để bảo đảm an toàn trong bối cảnh nguồn nước làm mát suy giảm. Nhà máy này hiện cung cấp khoảng 40% sản lượng điện quốc gia, khiến Budapest phải tính đến phương án tăng nhập khẩu điện.

Romania cũng đặt ngành năng lượng trong tình trạng cảnh báo trong tháng 8 khi sản lượng điện giảm. Chính phủ nước này cho biết có thể đề nghị Ukraine hỗ trợ nguồn điện vào giờ cao điểm và không loại trừ khả năng phải giảm thêm công suất tại nhà máy điện hạt nhân Cernavoda nếu mực nước Danube tiếp tục hạ thấp.

Tại Pháp, nhiều nhà máy điện hạt nhân cũng phải điều chỉnh công suất do nhiệt độ nước sông tăng cao. Các nhà máy này sử dụng nước từ những con sông như Rhone và Garonne để làm mát lò phản ứng, nhưng khi nước quá nóng, việc xả nước sau quá trình làm mát có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái, buộc cơ sở vận hành phải giảm công suất.

Theo Ủy ban châu Âu, tình trạng hạn hán tại khu vực Trung và Tây Âu đã xấu đi đáng kể trong những tuần gần đây. Ngoài nguyên nhân thiếu mưa, nguồn bổ sung nước từ tuyết và băng tan ở dãy Alps cũng suy giảm, khiến các con sông mất đi lượng nước quan trọng vào cuối mùa hè.

Không chỉ Rhine và Danube, sông Po - con sông dài nhất Italy cũng đang xuống dưới mức trung bình nhiều năm, làm gia tăng lo ngại về nguồn nước tưới tiêu và nguy cơ xâm nhập mặn tại khu vực đồng bằng cửa sông.

Các chuyên gia cảnh báo những diễn biến hiện nay không còn là hiện tượng bất thường đơn lẻ mà đang phản ánh xu hướng khí hậu mới tại châu Âu. Dominik Schumacher, giảng viên Khoa Khoa học Hệ thống Môi trường tại ETH Zurich, cho rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đã khiến các đợt hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn nhiều so với trước đây.

Dự báo trong thời gian tới, tình trạng khô hạn tại châu Âu vẫn chưa có dấu hiệu cải thiện. Theo hãng khí tượng Vaisala, nhiệt độ tại nhiều khu vực trong những ngày đầu tháng 8 có thể tiếp tục cao hơn mức trung bình từ 2-8 độ C. Các mô hình dài hạn cho thấy áp cao vẫn chi phối thời tiết, khiến những đợt mưa đủ lớn để phục hồi mực nước sông có thể chưa xuất hiện cho đến cuối mùa thu.

Nắng nóng và hạn hán khiến cháy rừng bùng phát dữ dội tại châu Âu

Thiên Thanh