Sáng ngày 05/8, trong phiên toàn thể tại Hội trường, Quốc hội khóa XVI đã nghe Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Theo Tờ trình của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thời gian qua, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng, xác định yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật về xuất bản theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn với chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Cùng với đó, Quốc hội đã ban hành nhiều luật, nghị quyết có liên quan trực tiếp và gián tiếp đến lĩnh vực văn hóa nói chung, hoạt động xuất bản nói riêng, đặt ra yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, sau hơn 13 năm thi hành, Luật Xuất bản đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thực tiễn và chưa đáp ứng đầy đủ các chủ trương, định hướng mới của Đảng. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động xuất bản phát triển trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở tổng kết việc thi hành Luật Xuất bản và quán triệt các chủ trương, định hướng của Đảng, dự án Luật được xây dựng theo đúng trình tự, thủ tục quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Trong quá trình xây dựng, dự án Luật đã được Ủy ban Văn hóa và Xã hội thẩm tra sơ bộ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến.

Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng các cơ quan, tổ chức có liên quan, Chính phủ đã chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo Luật trước khi trình Quốc hội xem xét với các nội dung trọng tâm.

Khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò và nguyên tắc của hoạt động xuất bản

Dự thảo Luật sửa đổi Điều 3 theo hướng xác định đầy đủ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới. Theo đó, hoạt động xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn được xác định là một ngành kinh tế - công nghệ, là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia và công cụ chủ đạo phục vụ giáo dục, đào tạo, góp phần phát huy sức mạnh mềm quốc gia.

Theo Tờ trình, việc sửa đổi quy định này tạo cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng để xây dựng, hoàn thiện các chính sách phát triển ngành xuất bản phù hợp với yêu cầu của kỷ nguyên số.

Dự thảo Luật đổi mới nội dung quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản theo hướng tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển ngành xuất bản. Theo đó, Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn giữ vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy văn hóa đọc, ngoại giao văn hóa và huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển xuất bản.

Dự thảo Luật cũng chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và xử lý vi phạm. Đồng thời, nhiều thủ tục hành chính được bãi bỏ hoặc đơn giản hóa, điều kiện kinh doanh được cắt giảm, các phương thức quản lý điện tử tiếp tục được hoàn thiện nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Thiết lập khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện

Dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động xuất bản trên môi trường số theo hướng đầy đủ, đồng bộ, bao gồm các quy định về dữ liệu ngành xuất bản, nền tảng số, dịch vụ trung gian phát hành, xuất bản điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Đồng thời, dự thảo Luật bổ sung cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên môi trường mạng, tạo nền tảng pháp lý cho việc phát triển hệ sinh thái xuất bản số an toàn, hiện đại và bền vững.

Dự thảo Luật bổ sung cơ chế pháp lý đối với mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đồng thời quy định chính sách của Nhà nước về đầu tư, xây dựng và phát triển các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia theo hướng đa nền tảng, đa sản phẩm.

Theo Tờ trình, việc hình thành mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia sẽ góp phần tăng cường liên kết, tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước xây dựng các tổ chức xuất bản có quy mô lớn, hoạt động đa nền tảng, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện các quy định về quản trị, tiêu chuẩn đối với người đứng đầu và biên tập viên theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành xuất bản trong môi trường số.

Dự thảo Luật mở rộng đối tượng tham gia hoạt động liên kết xuất bản, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và các tổ chức sáng tạo nội dung tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất bản. Đồng thời, dự thảo Luật quy định rõ hơn về quyền, nghĩa vụ và phạm vi trách nhiệm của các bên tham gia hoạt động liên kết.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung cơ chế khai thác, chuyển thể, thương mại hóa nội dung và phát triển các sản phẩm phái sinh, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp nội dung và công nghiệp văn hóa.

Tăng cường bảo vệ quyền tác giả, phòng, chống in lậu xuất bản phẩm và bảo vệ người làm xuất bản

Dự thảo Luật bổ sung các quy định chặt chẽ hơn về phòng, chống in lậu, in nối bản trái phép, làm giả xuất bản phẩm và xâm phạm bản quyền trên môi trường số; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các nền tảng số và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian trong công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung các quy định nhằm bảo vệ biên tập viên và những người làm công tác xuất bản trước các hành vi đe dọa, cản trở hoặc xâm phạm hoạt động nghề nghiệp, góp phần xây dựng môi trường hoạt động xuất bản an toàn, lành mạnh và chuyên nghiệp.

Toàn văn phát biểu của Chủ tịch Quốc hội khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI

Mai Hạ