Quản trị lưu vực sông Hồng để bảo đảm an ninh nguồn nước
An ninh nguồn nước - Ngày đăng : 08:00, 10/08/2026
Quản trị lưu vực sông Hồng để bảo đảm an ninh nguồn nước
Ô nhiễm từ đô thị, công nghiệp và nông nghiệp đang tạo sức ép lớn lên chất lượng nước lưu vực sông Hồng. Dự án quản lý tổng hợp tài nguyên nước với cách tiếp cận từ lưu vực ra biển được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển trong kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển bền vững.
Ô nhiễm từ thượng nguồn gia tăng áp lực lên Vịnh Bắc Bộ
Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển nông nghiệp thâm canh trong nhiều năm qua đã tạo động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là lượng nước thải chứa chất dinh dưỡng, chất hữu cơ và nhiều chất ô nhiễm khác ngày càng gia tăng, theo hệ thống sông ngòi đổ ra biển.
Tại lưu vực sông Hồng, lượng nitơ, phốt pho và các hợp chất hữu cơ tích tụ trong nguồn nước đang làm gia tăng nguy cơ phú dưỡng, đặc biệt tại các khu vực cửa sông và vùng ven biển thuộc Vịnh Bắc Bộ.
Khi hàm lượng dinh dưỡng vượt quá khả năng tự làm sạch của môi trường nước, tảo phát triển mạnh, làm gia tăng nhu cầu oxy sinh hóa và khiến lượng oxy hòa tan suy giảm. Tình trạng thiếu oxy kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái thủy sinh, làm suy giảm đa dạng sinh học và gây thiệt hại cho hoạt động nuôi trồng thủy sản.
Không chỉ là vấn đề môi trường, chất lượng nước suy giảm còn tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân, an ninh lương thực và sự phát triển bền vững của các địa phương ven biển.
Kiểm soát ô nhiễm ngay từ nguồn phát sinh
Nhằm giải quyết những thách thức trên, Dự án "Tăng cường quản lý và tuân thủ thể chế tài nguyên nước nhằm giải quyết tình trạng suy giảm oxy hòa tan do chất dinh dưỡng và các chất ô nhiễm tại Vịnh Bắc Bộ" sẽ được triển khai với sự tài trợ của Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) thông qua Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), do Cục Quản lý tài nguyên nước chủ trì thực hiện.
Điểm khác biệt của dự án là thay vì chỉ tập trung xử lý ô nhiễm tại khu vực ven biển, dự án tiếp cận theo hướng quản lý tổng hợp lưu vực sông, kiểm soát nguồn gây ô nhiễm ngay từ đất liền.
Theo cách tiếp cận này, toàn bộ lưu vực sông được xem là một hệ thống thống nhất. Các nguồn thải phát sinh từ thượng nguồn sẽ được kiểm soát đồng bộ, bởi ô nhiễm có thể lan truyền qua nhiều địa phương trước khi đổ ra biển. Đây cũng là định hướng phù hợp với Luật Tài nguyên nước năm 2023, trong đó nhấn mạnh yêu cầu quản lý tổng hợp tài nguyên nước gắn với bảo vệ hệ sinh thái.
Bên cạnh đó, dự án sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp về tài nguyên nước, môi trường và các yếu tố kinh tế - xã hội; đồng thời ứng dụng các mô hình mô phỏng để xác định nguồn phát sinh ô nhiễm, đánh giá mức độ tác động và dự báo diễn biến chất lượng nước.
Việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu sẽ giúp cơ quan quản lý chủ động cảnh báo sớm rủi ro, xây dựng các kịch bản ứng phó và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, thay vì chỉ xử lý khi ô nhiễm đã xảy ra.
Bốn hợp phần thúc đẩy quản trị nước bền vững
Dự án được triển khai trong giai đoạn 2026–2030 tại 7 tỉnh, thành phố thuộc lưu vực sông Hồng gồm Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Ninh Bình và Quảng Ninh.
Theo kế hoạch, dự án được thực hiện với bốn hợp phần trọng tâm.
Hợp phần thứ nhất tập trung nâng cao năng lực quản lý thông qua đào tạo, chia sẻ dữ liệu và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm hỗ trợ quá trình ra quyết định trên cơ sở khoa học.
Hợp phần thứ hai hướng đến hoàn thiện cơ chế, chính sách và các công cụ tài chính nhằm kiểm soát hiệu quả ô nhiễm dinh dưỡng, đồng thời khuyến khích các địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng chủ động giảm phát thải.
Hợp phần thứ ba triển khai các mô hình thí điểm về quản lý nước, phục hồi hệ sinh thái và áp dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên, tạo cơ sở thực tiễn để nhân rộng trong tương lai.
Trong khi đó, hợp phần thứ tư tập trung vào truyền thông, quản lý tri thức, nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy hợp tác công - tư trong bảo vệ tài nguyên nước.
Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, dự án không chỉ hướng tới mục tiêu cải thiện chất lượng nước tại lưu vực sông Hồng và Vịnh Bắc Bộ mà còn tạo nền tảng cho mô hình quản trị tài nguyên nước hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Việc kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, ứng dụng khoa học - công nghệ và tăng cường sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần giảm thiểu ô nhiễm, phục hồi hệ sinh thái, nâng cao khả năng chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu.
Quan trọng hơn, cách tiếp cận quản lý từ lưu vực sông đến biển sẽ góp phần chuyển đổi tư duy từ xử lý ô nhiễm cục bộ sang quản trị tổng hợp, chủ động và bền vững. Đây được xem là hướng đi cần thiết để bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia, hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và gìn giữ đa dạng sinh học.
Trong dài hạn, những nỗ lực này không chỉ cải thiện chất lượng môi trường nước mà còn góp phần bảo vệ sinh kế của hàng triệu người dân, duy trì hệ sinh thái và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của các vùng ven biển Việt Nam.
