Sáng 13/8, Liên minh Hợp tác xã tỉnh phối hợp với Hội Nông dân tỉnh tổ chức Diễn đàn “Lắng nghe tiếng nói những người làm dược liệu”. Diễn đàn có sự tham dự của các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy: Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh Nghệ An; Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Nguyễn Đình Hùng - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; Nguyễn Như Khôi - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; cùng đại diện các sở, ngành, doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác, nhà khoa học và những người trực tiếp sản xuất, chế biến dược liệu.

Theo báo cáo tại diễn đàn, Nghệ An có nhiều lợi thế để phát triển dược liệu nhờ diện tích đất nông, lâm nghiệp lớn, hệ sinh thái đa dạng và nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú. Đến năm 2025, tổng diện tích cây dược liệu trên địa bàn đạt khoảng 3.180 ha, chủ yếu tập trung ở khu vực miền núi và trung du.

Các cây trồng chủ lực gồm gừng, sả, nghệ, quế, cà gai leo, ngải cứu cùng một số loài dược liệu quý được bảo tồn và trồng thử nghiệm. Trong đó, khoảng 1.450 ha được tổ chức sản xuất, liên kết sản xuất thông qua HTX, tổ hợp tác và các mô hình liên kết với doanh nghiệp.

Toàn tỉnh hiện có trên 40 HTX và khoảng 75 tổ hợp tác hoạt động trong lĩnh vực dược liệu, tập trung tại 56 xã trọng điểm, thu hút trên 600 thành viên và tạo việc làm cho hàng trăm lao động, nhất là tại khu vực miền núi.

Các HTX, tổ hợp tác từng bước đảm nhận vai trò tập hợp hộ dân, tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, cung ứng giống, vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, sơ chế, chế biến và kết nối tiêu thụ. Nhiều sản phẩm dược liệu đã được chế biến, thương mại hóa và xây dựng thương hiệu. Đến nay, gần 200 dòng sản phẩm dược liệu của các HTX được chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên.

Gỡ điểm nghẽn từ vùng nguyên liệu đến thị trường

Dù đã có những bước phát triển, sản xuất dược liệu trên địa bàn tỉnh vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Phần lớn HTX có quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế, khó đầu tư mở rộng vùng trồng cũng như xây dựng cơ sở sơ chế, bảo quản và chế biến.

Vùng nguyên liệu còn phân tán, việc xây dựng vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO gặp nhiều trở ngại. Liên kết giữa HTX và doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ chưa nhiều; số doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt chuỗi, bao tiêu nguyên liệu và đầu tư chế biến sâu còn hạn chế.

Thực tế cho thấy, mô hình phát triển dược liệu ở nhiều nơi vẫn mang tính tự phát, quy mô nhỏ, manh mún. Liên kết theo chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ giữa doanh nghiệp, HTX và hộ dân còn yếu. Vùng nguyên liệu chưa được quy hoạch cụ thể, trong khi khả năng tiếp cận các chính sách về đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ vẫn còn khó khăn.

Một vấn đề khác được đặt ra là thông tin về tiềm năng, công dụng và nhu cầu thị trường đối với từng loại cây, sản phẩm dược liệu chưa đầy đủ, kịp thời. Điều này khiến nhiều HTX gặp khó trong xây dựng kế hoạch sản xuất, phát triển sản phẩm cũng như đưa hàng hóa vào các trung tâm thương mại, cơ sở điều trị.

Tại diễn đàn, 15 ý kiến tham luận của đại diện HTX, tổ hợp tác, doanh nghiệp và các hộ trồng, chế biến dược liệu tập trung phân tích những vấn đề từ sản xuất đến tiêu thụ.

Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu xây dựng vùng nguyên liệu ổn định; lựa chọn những cây dược liệu có lợi thế, giá trị kinh tế cao để định hướng phát triển; hỗ trợ bảo tồn, nhân giống và cung ứng giống có nguồn gốc rõ ràng. Đồng thời, từng bước hình thành các vùng nguyên liệu tập trung do HTX tổ chức sản xuất, hướng tới tiêu chuẩn GACP-WHO.

Các đại biểu cũng kiến nghị tháo gỡ khó khăn về đất đai, vốn, đầu tư máy móc, thiết bị và ứng dụng khoa học công nghệ; nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường liên kết giữa hộ dân, HTX và doanh nghiệp; đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Từ những ý kiến thực tiễn của cơ sở, yêu cầu đặt ra là từng bước hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, qua đó nâng cao giá trị dược liệu Nghệ An.

Sau khi nghe các ý kiến, đồng chí Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành liên quan trao đổi, làm rõ những vấn đề đặt ra trong phát triển dược liệu; đồng thời đề xuất các giải pháp hỗ trợ các cơ sở, chủ thể trong xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư sản xuất, sơ chế, chế biến, ứng dụng khoa học công nghệ, kết nối thị trường và tiêu thụ sản phẩm.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương, Sở Y tế đã trao đổi, làm rõ các nội dung thuộc lĩnh vực phụ trách, đồng thời đưa ra định hướng, giải pháp về xây dựng, quản lý vùng nguyên liệu; hỗ trợ sản xuất, chế biến; kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm và tăng cường sử dụng dược liệu trong các cơ sở y tế.

Hướng tới hình thành ngành công nghiệp dược liệu

Phát biểu kết luận diễn đàn, đồng chí Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh Nghệ An khẳng định, dược liệu không chỉ có giá trị trong chăm sóc sức khỏe mà còn mang lại giá trị kinh tế, tạo sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào miền núi.

Đồng chí ghi nhận, đánh giá cao nỗ lực của các địa phương, HTX, doanh nghiệp và người dân trong phát triển vùng trồng, chế biến, xây dựng sản phẩm dược liệu, trong đó có nhiều sản phẩm đạt OCOP 3 sao, 4 sao.

Đánh giá cao ý nghĩa của diễn đàn, đồng chí Võ Thị Minh Sinh cho rằng đây là dịp để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, đề xuất của những người trực tiếp làm dược liệu; đồng thời thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại, điểm nghẽn, cùng bàn bạc giải pháp tháo gỡ và định hướng phát triển trong thời gian tới.

Theo đồng chí, phát triển dược liệu Nghệ An cần hướng tới 3 giá trị cốt lõi: chăm sóc sức khỏe cộng đồng; làm giàu cho người dân, gắn với sinh kế của đồng bào miền núi, gắn bó với rừng; tạo dựng ngành kinh tế xanh, bền vững, từng bước hình thành ngành công nghiệp dược liệu của tỉnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần tăng cường liên kết “5 nhà”: Nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng và Nhà nước. Trong đó, HTX phát huy vai trò tập hợp hộ dân, tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu; doanh nghiệp tham gia chế biến, tiêu thụ; nhà khoa học đồng hành về giống, quy trình kỹ thuật, công nghệ; ngân hàng tạo điều kiện về nguồn vốn; Nhà nước hoàn thiện cơ chế, chính sách, đầu tư hạ tầng và hỗ trợ kết nối.

Đồng chí Võ Thị Minh Sinh cho biết, phát triển dược liệu đã được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định là một nội dung, nhiệm vụ trọng tâm trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thành lập Ban Chỉ đạo phát triển dược liệu để tham mưu xây dựng Đề án, Nghị quyết về phát triển dược liệu giai đoạn 2026-2030.

Những ý kiến tại diễn đàn được xác định là cơ sở thực tiễn quan trọng để các nội dung trong Đề án, Nghị quyết sát thực tế hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành dược liệu trong thời gian tới.

Nghệ An được định hướng trở thành vùng trọng điểm phát triển dược liệu của khu vực Bắc Trung Bộ; hình thành các vùng nguyên liệu tập trung đối với những loài có lợi thế, giá trị cao, đồng thời bảo tồn, phát triển các loài quý, đặc hiệu.

Đồng chí Võ Thị Minh Sinh đề nghị khuyến khích HTX mở rộng quy mô sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn GACP, VietGAP, hữu cơ; đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, đầu tư sơ chế, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP dược liệu.

Cùng với đó, cần phát triển chuỗi giá trị dược liệu từ nghiên cứu, sản xuất giống, xây dựng vùng nguyên liệu, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ; tăng cường liên kết giữa HTX, doanh nghiệp, nhà khoa học và các đơn vị phân phối, từng bước nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm dược liệu Nghệ An.

Việc đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vai trò, giá trị và tiềm năng của dược liệu cũng được nhấn mạnh, qua đó tạo sự đồng thuận trong phát triển ngành dược liệu theo hướng bền vững.

Nghệ An xây dựng 8 kịch bản sơ tán khẩn cấp trước thiên tai năm 2026

Hải Yến