Tạo “địa chỉ” cho phế thải xây dựng

UBND tỉnh Lạng Sơn vừa ban hành Quyết định số 1435/QĐ-UBND phê duyệt Đề án xây dựng các bãi xử lý chất thải rắn xây dựng trên địa bàn tỉnh. Đây được xem là bước đi quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống quản lý loại chất thải phát sinh ngày càng lớn cùng quá trình xây dựng, cải tạo hạ tầng và chỉnh trang đô thị, khu dân cư.

Theo Đề án, năm 2025, lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh trên địa bàn tỉnh ước khoảng 72,897 tấn/ngày đêm. Riêng khu vực các phường Đông Kinh, Kỳ Lừa, Lương Văn Tri và Tam Thanh phát sinh khoảng 14,192 tấn/ngày đêm, chiếm 19,47% tổng lượng chất thải xây dựng của toàn tỉnh.

Năm 2026, lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh trung bình được dự báo khoảng 73,493 tấn/ngày đêm, tương đương gần 26.825 tấn/năm.

Thành phần chất thải chủ yếu gồm đất, đá, gạch, bê tông vỡ; ngoài ra còn có thủy tinh, gỗ, ống điện, ống nước và một số vật liệu khác. Với đặc điểm khối lượng lớn, cồng kềnh, khó lưu giữ tại nơi phát sinh, chất thải xây dựng đòi hỏi phải có hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp.

Trong khi đó, hệ thống xử lý chuyên biệt trên địa bàn Lạng Sơn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Việc thiếu các địa điểm tiếp nhận hợp pháp là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng phế thải xây dựng bị đổ không đúng nơi quy định.

Đất, đá, gạch vỡ, bê tông nếu tập kết tự phát không chỉ ảnh hưởng cảnh quan mà còn gây bụi, cản trở giao thông, tác động đến đời sống người dân và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các điểm nóng về môi trường, an ninh, trật tự.

Không chỉ gây khó khăn trong quản lý môi trường, việc thiếu địa điểm xử lý còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án đầu tư xây dựng. Đối với các công trình sử dụng vốn đầu tư công, khi chưa xác định được địa điểm tiếp nhận chất thải, việc xác định cự ly vận chuyển và đơn giá vận chuyển cũng gặp khó khăn, từ đó ảnh hưởng đến quá trình lập, thẩm định và phê duyệt dự toán.

Vì vậy, việc xây dựng mạng lưới bãi xử lý không đơn thuần là “tìm chỗ đổ” cho phế thải xây dựng. Quan trọng hơn, đây là cơ sở để quản lý dòng chất thải từ nơi phát sinh, thu gom, vận chuyển đến xử lý; đồng thời giúp chủ đầu tư và đơn vị thi công xác định rõ địa điểm tiếp nhận, cự ly vận chuyển và chi phí xử lý.

Ưu tiên các khu vực có nhu cầu lớn

Theo Đề án, Lạng Sơn sẽ triển khai mạng lưới xử lý theo từng giai đoạn, ưu tiên những địa bàn có lượng chất thải lớn và vị trí thuận lợi về giao thông.

Trong giai đoạn 2026-2028, tỉnh dự kiến lựa chọn 5 vị trí để xây dựng bãi xử lý theo hình thức chôn lấp hoặc tái chế. Các vị trí được bố trí trên những trục giao thông chính, thuận lợi cho việc thu gom, vận chuyển chất thải theo tuyến.

Năm địa điểm gồm: Khối 9, phường Kỳ Lừa; thôn Bản Gia, xã Lộc Bình; thôn Bãi Danh, xã Cai Kinh; thôn Liên Hợp, xã Bình Gia và thôn Lũng Vài, xã Na Sầm.

Tổng diện tích thực hiện khoảng 12 ha, khả năng dung nạp ước khoảng 900.000 m³.

Việc lựa chọn các vị trí theo vùng phát sinh và kết nối giao thông được kỳ vọng sẽ giảm cự ly vận chuyển, hạn chế tình trạng đổ thải tự phát, đồng thời tránh việc mỗi địa phương phải đầu tư một bãi xử lý riêng trong khi nhu cầu chưa thực sự lớn.

Giai đoạn 2028-2030, căn cứ nhu cầu thực tế và tốc độ lấp đầy của các bãi đã xây dựng, tỉnh sẽ xem xét mở rộng các vị trí giai đoạn đầu và bổ sung thêm 6 địa điểm tại Công Sơn, Đình Lập, Chi Lăng, Khánh Khê, Bắc Sơn và Thất Khê.

Các bãi cơ bản có quy mô từ 2-5 ha, được định hướng theo hình thức chôn lấp hoặc tái chế. Khi hoàn thành giai đoạn này, tổng diện tích lũy kế dự kiến được xem xét xây dựng khoảng 41,15 ha, với khả năng dung nạp khoảng 4,7 triệu m³.

Trong đó, những khu vực có lượng chất thải lớn như Kỳ Lừa, Cai Kinh được ưu tiên về quy mô.

Không chỉ “đổ vào bãi”, hướng tới tái chế

Một điểm đáng chú ý trong Đề án là Lạng Sơn không xác định chôn lấp là phương án xử lý duy nhất. Tỉnh định hướng thu hút các nguồn lực ngoài ngân sách, khuyến khích doanh nghiệp nghiên cứu, đầu tư công nghệ phân loại, tái chế và tái sử dụng chất thải xây dựng.

Đây là hướng đi phù hợp với đặc điểm của loại chất thải này, bởi một tỷ lệ lớn gồm đất, đá, gạch, bê tông và các vật liệu có khả năng được phân loại, nghiền, tái chế để sử dụng trở lại trong xây dựng, san lấp hoặc làm vật liệu đầu vào cho các công trình khác.

Nếu được tổ chức tốt, việc tái chế chất thải xây dựng không chỉ giảm lượng chất thải phải đưa vào các bãi xử lý mà còn tiết kiệm tài nguyên khoáng sản, giảm nhu cầu khai thác vật liệu mới và giảm chi phí vận chuyển, xử lý.

Cùng với đầu tư hạ tầng, Đề án cũng đặt yêu cầu rõ hơn đối với chủ nguồn thải. Các tổ chức, cá nhân phát sinh chất thải phải thu gom, lưu giữ bảo đảm không gây bụi, rơi vãi; không được đổ chất thải sai nơi quy định và phải chuyển giao cho tổ chức, cá nhân đủ điều kiện thu gom, vận chuyển, xử lý.

Phương tiện vận chuyển phải được che chắn, bảo đảm an toàn trong quá trình lưu thông và chỉ được đưa chất thải đến các cơ sở, bãi xử lý được phép hoạt động.

Như vậy, cùng với việc tạo thêm các điểm tiếp nhận, Lạng Sơn cũng từng bước hình thành chuỗi quản lý khép kín đối với chất thải xây dựng, từ chủ nguồn thải đến đơn vị vận chuyển và cơ sở xử lý.

Để triển khai Đề án, giai đoạn 2026-2028 dự kiến cần khoảng 19 tỷ đồng. Đến hết giai đoạn 2028-2030, tổng nhu cầu kinh phí dự kiến khoảng 63,17 tỷ đồng, trong đó phần bổ sung sau giai đoạn đầu khoảng 44,14 tỷ đồng.

Tỉnh cũng định hướng huy động đa dạng nguồn lực cho đầu tư xử lý chất thải. Theo định hướng đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, các khu xử lý chất thải rắn thuộc nhóm công trình ưu tiên số 1, với tổng nguồn vốn dự kiến bố trí khoảng 210 tỷ đồng.

Bên cạnh nguồn ngân sách, Lạng Sơn sẽ tăng cường thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư các bãi xử lý, thúc đẩy xã hội hóa và khuyến khích áp dụng công nghệ xử lý, tái chế phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Đây được xem là yếu tố quan trọng để mạng lưới xử lý không chỉ dừng ở việc xây dựng các bãi chứa, chôn lấp mà từng bước chuyển sang mô hình quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên từ chất thải.

Mục tiêu đến năm 2030, khoảng 90% chất thải rắn xây dựng phát sinh trên địa bàn tỉnh được thu gom, xử lý, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.

Sau năm 2030, căn cứ mức độ lấp đầy, tốc độ đô thị hóa và nhu cầu thực tế, các bãi xử lý hiện có sẽ tiếp tục được xem xét mở rộng, đồng thời bổ sung những vị trí mới có khả năng kết nối giao thông thuận lợi.

Nếu được triển khai đúng tiến độ, mạng lưới này sẽ góp phần giải quyết một trong những khoảng trống của công tác quản lý chất thải xây dựng tại Lạng Sơn hiện nay: Chất thải có nơi tiếp nhận, chủ nguồn thải có địa chỉ chuyển giao, doanh nghiệp có cơ hội đầu tư công nghệ tái chế, còn cơ quan quản lý có cơ sở kiểm soát toàn bộ quá trình từ phát sinh đến xử lý.

Đây cũng là bước chuyển cần thiết để quản lý chất thải xây dựng theo hướng bài bản hơn, giảm phụ thuộc vào chôn lấp và từng bước đưa chất thải xây dựng trở thành nguồn vật liệu có thể được tái sử dụng trong nền kinh tế tuần hoàn.

Lạng Sơn làm rõ nguyên nhân xuất hiện bọt trắng bất thường trên sông Kỳ Cùng

Minh An