El Niño có thể đạt mức rất mạnh

Theo ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ tháng 6 đến giữa tháng 8/2026, thời tiết trên cả nước có nhiều diễn biến đáng chú ý, với nắng nóng diện rộng, dông, lốc, sét, mưa đá cùng hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới.

Trong thời gian này, trên Biển Đông đã xuất hiện 2 áp thấp nhiệt đới và 3 cơn bão. Đáng chú ý, bão số 1 (Maysak) hình thành đầu tháng 7, mạnh lên cấp 9, giật cấp 11, sau đó đi vào khu vực Móng Cái (Quảng Ninh) tối 4/7 với cường độ cấp 8-9, giật cấp 12 trước khi suy yếu trên đất liền.

Nắng nóng cũng xảy ra nhiều đợt tại Bắc Bộ và Trung Bộ. Một số trạm khí tượng ghi nhận nhiệt độ vượt giá trị lịch sử cùng thời kỳ. Riêng tháng 6 có 22 trạm vượt giá trị lịch sử; tháng 7 có 2 trạm và nửa đầu tháng 8 có 9 trạm ghi nhận mức nhiệt vượt kỷ lục.

Đáng chú ý, hiện ENSO đang ở trạng thái El Niño. Trong tuần thứ hai của tháng 8/2026, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực NINO3.4 đạt 1,8 độ C.

Theo dự báo, từ tháng 9-11/2026, El Niño tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 100%, trong đó khoảng 93% khả năng đạt mức rất mạnh. Trong giai đoạn tháng 10-12/2026, xác suất El Niño ở mức rất mạnh lên tới 95%.

Đến giai đoạn tháng 12/2026-2/2027, El Niño vẫn có khoảng 93% khả năng duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh.

Diễn biến này được đánh giá là yếu tố quan trọng tác động đến nền nhiệt, lượng mưa và sự phân bố thời tiết tại Việt Nam trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Nền nhiệt cao, không khí lạnh hoạt động yếu

Cơ quan khí tượng dự báo tháng 9/2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5 độ C. Trong tháng 10-11, mức chênh lệch phổ biến từ 1-2 độ C, có nơi cao hơn.

Từ tháng 12/2026 đến tháng 2/2027, nền nhiệt tiếp tục được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1,5 độ C. Riêng khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, mức chênh lệch có thể lên tới 1,5-2 độ C.

Một trong những điểm đáng chú ý là hoạt động của không khí lạnh được dự báo yếu hơn trung bình nhiều năm. Trong tháng 12/2026 và tháng 1/2027, các đợt rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn và số ngày rét được dự báo ít hơn quy luật khí hậu.

Tuy nhiên, nền nhiệt trung bình cao không đồng nghĩa mùa đông sẽ hoàn toàn ấm áp. Khi không khí lạnh mạnh xuất hiện, rét đậm, rét hại, sương muối hoặc băng giá vẫn có thể xảy ra trong thời gian ngắn, gây tác động đến sức khỏe người dân và sản xuất nông nghiệp.

Mưa lớn xen kẽ nguy cơ thiếu nước

Không chỉ nền nhiệt, chế độ mưa trong những tháng tới cũng được dự báo có sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực.

Trong tháng 9, tổng lượng mưa tại Bắc Bộ và Trung Bộ có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10-30%. Các khu vực còn lại phổ biến ở mức xấp xỉ trung bình.

Sang tháng 10, lượng mưa tại Bắc Bộ có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 5-20%, trong khi nhiều khu vực khác thấp hơn 5-20%. Đáng chú ý, khu vực từ Nam Nghệ An đến Đà Nẵng và duyên hải Nam Trung Bộ có thể thiếu hụt lượng mưa từ 20-40%.

Đến tháng 11, Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh được dự báo có lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm 10-30%. Trong khi đó, khu vực từ Quảng Trị đến Lâm Đồng có thể thiếu hụt 20-40%; Nam Bộ thiếu hụt khoảng 5-15%.

Trong tháng 12, Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh tiếp tục có xu hướng mưa cao hơn trung bình. Ngược lại, duyên hải Nam Trung Bộ có thể thiếu hụt lượng mưa từ 40-100 mm.

Đáng chú ý, trong tháng 1-2/2027, lượng mưa tại hầu hết các khu vực được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 5-20 mm, riêng Bắc Bộ xấp xỉ trung bình.

Cơ quan khí tượng cảnh báo khu vực từ Hà Tĩnh đến Huế và duyên hải Nam Trung Bộ có nguy cơ thiếu mưa trong các tháng chính của mùa mưa, đặc biệt là tháng 10-11.

Tại cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, mùa mưa cũng có khả năng kết thúc sớm. Bước sang tháng 1-2/2027, hai khu vực này có thể xuất hiện những thời kỳ ít mưa kéo dài, làm gia tăng sức ép đối với nguồn nước và hoạt động sản xuất.

Như vậy, bài toán thời tiết những tháng tới không chỉ nằm ở nguy cơ mưa lớn, mà còn là sự phân bố không đồng đều của lượng mưa, tạo ra tình trạng nơi có nguy cơ ngập úng, nơi lại đối mặt với thiếu nước.

Từ tháng 9/2026 đến tháng 2/2027, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng như khả năng đổ bộ vào đất liền Việt Nam được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm.

Trong giai đoạn này, trung bình nhiều năm có khoảng 7,3 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, trong đó khoảng 3,1 cơn đổ bộ vào đất liền Việt Nam.

Riêng giai đoạn tháng 9-11/2026, dự báo có khoảng 3-5 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, trong đó khoảng 1-2 cơn có khả năng đổ bộ vào đất liền. Con số này thấp hơn mức trung bình nhiều năm, với khoảng 5,9 cơn hoạt động trên Biển Đông và 2,9 cơn đổ bộ vào đất liền.

Tuy nhiên, số lượng bão ít hơn không đồng nghĩa với việc nguy cơ thiên tai giảm hoàn toàn. Trong tháng 9-10, mưa vừa, mưa to vẫn có khả năng xuất hiện trên diện rộng. Đặc biệt, trong các giai đoạn chuyển mùa, dông, lốc, sét và mưa đá có thể xảy ra tại nhiều địa phương.

Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo và chủ động ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan, nhất là tại những khu vực có địa hình dễ xảy ra lũ quét, sạt lở hoặc ngập úng.

Chủ động ứng phó với thời tiết cực đoan

Cơ quan khí tượng khuyến cáo người dân và chính quyền địa phương thường xuyên cập nhật các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết, đặc biệt tại những khu vực có nguy cơ thiếu mưa, thiếu nước hoặc xuất hiện mưa lớn cục bộ.

Đối với sản xuất nông nghiệp, việc chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, sử dụng nước tiết kiệm, bảo đảm nguồn nước cho cây trồng và vật nuôi cần được tính toán sớm, nhất là tại các khu vực được dự báo có nguy cơ thiếu mưa trong mùa mưa.

Trong khi đó, tại các khu vực có khả năng xuất hiện mưa lớn, cần rà soát hệ thống tiêu thoát nước, hồ chứa, khu vực có nguy cơ ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất.

Diễn biến của El Niño trong những tháng tới cũng cho thấy thời tiết cực đoan có thể không diễn ra theo một kịch bản đơn nhất. Một mùa bão ít hơn vẫn có thể đi kèm những đợt mưa lớn cục bộ; nền nhiệt trung bình cao vẫn không loại trừ các đợt rét mạnh; và lượng mưa thiếu hụt tại một khu vực có thể đồng thời xuất hiện mưa lớn tại khu vực khác.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung ứng phó với từng loại hình thiên tai riêng lẻ, việc chủ động theo dõi diễn biến khí hậu, quản lý nguồn nước và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng, sản xuất sẽ là yếu tố quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Miền Bắc giảm nhiệt, mưa dông xuất hiện trên diện rộng

Minh Kiên