Ngày 18/8, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, đề nghị chủ động triển khai các giải pháp phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do ảnh hưởng của El Niño trong mùa khô 2026-2027.

El Niño được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh

Theo nhận định của các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đã chuyển sang trạng thái El Niño. Đáng chú ý, trong những tháng tới, hiện tượng này được dự báo tiếp tục duy trì ở cường độ mạnh đến rất mạnh.

Cụ thể, trong thời kỳ từ tháng 9-11/2026, xác suất El Niño duy trì ở cường độ mạnh đến rất mạnh được dự báo lên tới 100%, trong đó khoảng 93% khả năng đạt cường độ rất mạnh.

Trong thời kỳ từ tháng 10-12/2026, xác suất El Niño đạt cường độ rất mạnh được dự báo lên tới 95%. Sang thời kỳ từ tháng 12/2026 đến tháng 2/2027, El Niño tiếp tục được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất khoảng 93%.

Diễn biến này có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, hạn hán và xâm nhập mặn tại nhiều khu vực, đặc biệt trong mùa khô 2026-2027.

Trước nguy cơ trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương không chủ quan, đồng thời tiếp tục thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20/2/2026 về chủ động ứng phó với xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng tại Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ.

Các địa phương cũng được yêu cầu tiếp tục triển khai các nhiệm vụ tại văn bản số 1643/BNNMT-TL ngày 23/2/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về thực hiện Công điện số 15/CĐ-TTg.

Xây dựng phương án theo kịch bản rủi ro rất cao

Một trong những yêu cầu trọng tâm được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra là các tỉnh, thành phố phải xây dựng, cập nhật phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027 theo kịch bản rủi ro rất cao.

Theo đó, kịch bản ứng phó cần tính đến khả năng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long tương đương mùa khô 2019-2020; trong khi hạn hán, thiếu nước tại các khu vực còn lại có thể diễn biến tương đương giai đoạn 2014-2016.

Trên cơ sở đó, các địa phương phải đánh giá đầy đủ, chi tiết phạm vi và mức độ tác động của hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn đối với từng lĩnh vực, từ sản xuất nông nghiệp, nước sinh hoạt nông thôn đến nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi và nguy cơ cháy rừng.

Đặc biệt, việc xây dựng phương án cần gắn với từng khu vực, từng nguồn nước và từng nhóm đối tượng có nguy cơ bị ảnh hưởng, thay vì chỉ xây dựng các phương án ứng phó chung.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương tiếp tục theo dõi chặt chẽ các bản tin, dự báo của Cục Khí tượng Thủy văn, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cùng các cơ quan khoa học thuộc Bộ để kịp thời cập nhật diễn biến khí tượng, thủy văn và điều chỉnh phương án ứng phó phù hợp.

Tích nước tối đa nhưng phải bảo đảm an toàn hồ đập

Trong mùa mưa năm 2026, các địa phương được yêu cầu chủ động tích nước hợp lý cho hệ thống hồ chứa thủy lợi, thủy điện, bảo đảm tận dụng tối đa khả năng trữ nước của công trình để phục vụ mùa khô.

Tuy nhiên, việc tích nước phải được thực hiện trên nguyên tắc bảo đảm an toàn đập, hồ chứa và vùng hạ du, đồng thời phải chủ động ứng phó với khả năng xuất hiện các đợt mưa, lũ cực đoan.

Cùng với việc chuẩn bị nguồn nước, các địa phương cần rà soát và sắp xếp lại mùa vụ sản xuất; xác định thời điểm xuống giống phù hợp với khả năng nguồn nước thực tế, hạn chế tối đa tình trạng thời điểm cây trồng cần nhiều nước lại trùng với giai đoạn hạn hán, thiếu nước hoặc xâm nhập mặn ở mức cao.

Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu thiệt hại ngay từ đầu vụ, nhất là tại những khu vực thường xuyên chịu tác động của hạn hán và xâm nhập mặn.

Không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất, El Niño mạnh và rất mạnh còn đặt ra nguy cơ đáng lo ngại đối với nguồn nước sinh hoạt nông thôn.

Theo các kịch bản được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra, trong trường hợp rủi ro cao, khoảng 82.240 hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt. Với kịch bản rủi ro rất cao, con số này có thể lên tới 254.570 hộ, tập trung chủ yếu tại Đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ.

Do đó, các địa phương cần chủ động cân đối khả năng cung cấp nước sinh hoạt đến từng hộ dân, thôn, ấp, xã tại những khu vực thường xuyên xảy ra thiếu nước.

Bên cạnh các giải pháp cấp nước tập trung, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị tăng cường chuẩn bị các phương tiện phục vụ cấp và trữ nước tại hộ gia đình, như bồn chứa nước, thiết bị lọc nước và hóa chất xử lý nước phù hợp.

Việc chuẩn bị sớm các phương án này sẽ góp phần hạn chế tình trạng người dân bị động khi nguồn nước suy giảm hoặc chất lượng nước bị ảnh hưởng bởi hạn hán, xâm nhập mặn.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, thời kỳ cao điểm xâm nhập mặn được dự báo tập trung từ tháng 1 đến tháng 4/2027.

Theo các kịch bản rủi ro, diện tích sản xuất có nguy cơ bị ảnh hưởng là rất đáng lưu ý. Với kịch bản rủi ro cao, khoảng 64.000 ha lúa Đông Xuân, 80.000 ha lúa-tôm và 19.000 ha cây ăn trái có thể chịu tác động.

Trong kịch bản rủi ro rất cao, diện tích có nguy cơ ảnh hưởng có thể tăng lên khoảng 85.800 ha lúa Đông Xuân, 120.000 ha lúa-tôm và 45.000 ha cây ăn trái.

Tại khu vực Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, trong vụ Đông Xuân 2026-2027, diện tích có nguy cơ bị ảnh hưởng được dự báo khoảng 12.000-25.000 ha theo kịch bản cao và 25.000-50.000 ha theo kịch bản rất cao.

Đến vụ Hè Thu 2027, phạm vi ảnh hưởng có thể tiếp tục gia tăng, lần lượt khoảng 58.000-85.000 ha theo kịch bản cao và 90.000-120.000 ha theo kịch bản rất cao.

Trong khi đó, tại khu vực cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, vụ Đông Xuân 2026-2027 có thể có khoảng 42.000-75.000 ha bị ảnh hưởng trong kịch bản cao và 135.000-190.000 ha trong kịch bản rất cao, chủ yếu tập trung ở nhóm cây trồng lâu năm.

Những con số này cho thấy tác động của El Niño không chỉ mang tính thời điểm mà có thể kéo dài qua nhiều vụ sản xuất, đòi hỏi các địa phương phải chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất ngay từ trước mùa khô.

Bên cạnh các giải pháp về nguồn nước và sản xuất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặc biệt lưu ý công tác thông tin, truyền thông.

Các địa phương được khuyến nghị tăng cường truyền thông chủ động, lựa chọn đúng thời điểm và cung cấp thông tin phù hợp với diễn biến thực tế của hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Thông tin về nguy cơ thiên tai cần được truyền tải kịp thời đến chính quyền cấp xã, người dân, doanh nghiệp và các cơ quan liên quan, qua nhiều hình thức, nhằm hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành và giúp người dân chủ động ứng phó.

Tuy nhiên, Bộ cũng lưu ý việc truyền thông phải đúng mức độ, đúng diễn biến và tránh gây tâm lý hoang mang, cực đoan. Những thông tin dự báo, cảnh báo cần được cập nhật thường xuyên và dựa trên nguồn chính thống.

Trong bối cảnh El Niño được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh trong những tháng tới, việc chuẩn bị sớm các phương án ứng phó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Không chỉ là câu chuyện chống hạn hay chống mặn, ứng phó với El Niño 2026-2027 đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ quản lý nguồn nước, điều chỉnh mùa vụ, bảo đảm nước sinh hoạt, phòng cháy chữa cháy rừng đến cung cấp thông tin kịp thời cho người dân.

Chủ động từ sớm, chuẩn bị theo kịch bản rủi ro cao nhất và sử dụng hiệu quả từng nguồn nước sẽ là những yếu tố then chốt giúp các địa phương giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm an sinh xã hội và duy trì sản xuất trong mùa khô 2026-2027.

El Nino tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh trong những tháng cuối năm

Minh An