Chớp thời cơ lịch sử, làm nên thắng lợi vĩ đại

Cuối năm 1944 và đầu năm 1945, tình hình thế giới chuyển biến nhanh chóng theo hướng có lợi cho phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc. Tại châu Âu, phát xít Đức liên tiếp thất bại trước sức tiến công của phe Đồng minh và ngày 9/5/1945 buộc phải đầu hàng vô điều kiện.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phát xít Nhật cũng ngày càng lâm vào thế bị động. Ngày 8/8/1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật và nhanh chóng đánh bại đạo quân Quan Đông. Chỉ ít ngày sau, ngày 14/8/1945, Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng vô điều kiện, đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của chủ nghĩa phát xít và kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai.

Những biến động đó tạo ra thời cơ đặc biệt đối với cách mạng Việt Nam. Nhận thức rõ thời cơ không thể bỏ lỡ, Đảng đã chủ động chuẩn bị lực lượng, tổ chức quần chúng và xây dựng căn cứ cách mạng từ trước đó.

Ngay ngày 9/3/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp và quyết định phát động cao trào kháng Nhật cứu nước. Ngày 12/3/1945, Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” được ban hành, xác định đây là thời cơ thuận lợi để Nhân dân đứng lên giành độc lập.

Công tác chuẩn bị được đẩy mạnh trên nhiều phương diện. Các lực lượng vũ trang được củng cố, phong trào Việt Minh phát triển rộng khắp, căn cứ địa cách mạng được xây dựng và mở rộng. Tháng 4/1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam Giải phóng quân. Đầu tháng 5/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Cao Bằng về Tuyên Quang, chọn Tân Trào làm căn cứ chỉ đạo cách mạng trong cả nước.

Khi thời cơ chín muồi, ngày 13/8/1945, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc được thành lập và ban hành Quân lệnh số 1, chính thức phát động Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước.

Ngày 16/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào, thông qua những quyết định quan trọng về đường lối và tổ chức chính quyền cách mạng. Đại hội thống nhất Quốc kỳ nền đỏ sao vàng năm cánh, chọn “Tiến quân ca” làm Quốc ca và cử ra Ủy ban Giải phóng dân tộc Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu.

Cũng trong thời điểm lịch sử ấy, lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã truyền đi tinh thần khẩn trương, quyết đoán và niềm tin vào sức mạnh của toàn dân. Cả dân tộc bước vào những ngày lịch sử với khí thế chưa từng có.

Từ Hà Nội đến cả nước: Sức mạnh của toàn dân tộc

Từ giữa tháng 8/1945, phong trào khởi nghĩa diễn ra mạnh mẽ ở nhiều địa phương. Các cấp bộ Đảng, tổ chức Việt Minh và quần chúng cách mạng căn cứ vào tình hình thực tế để chủ động giành chính quyền.

Ngày 18/8/1945, Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Nam trở thành những địa phương đầu tiên giành được chính quyền tại tỉnh lỵ. Những thắng lợi liên tiếp tạo nên khí thế sôi sục, thúc đẩy phong trào cách mạng lan nhanh trên cả nước.

Tại Hà Nội, ngày 17/8/1945, một cuộc mít tinh lớn diễn ra tại Nhà hát Lớn với sự tham gia của đông đảo quần chúng. Ngày 18/8, cờ đỏ sao vàng xuất hiện trên nhiều tuyến phố.

Đỉnh cao là ngày 19/8/1945. Hàng vạn quần chúng cùng các lực lượng tự vệ cách mạng tiến hành Tổng khởi nghĩa. Các cơ quan đầu não của chính quyền đương thời lần lượt được tiếp quản. Đến đêm 19/8, chính quyền cách mạng đã làm chủ Thủ đô.

Thắng lợi tại Hà Nội nhanh chóng tạo hiệu ứng mạnh mẽ đối với các địa phương khác. Tại Huế, ngày 23/8/1945, hàng vạn quần chúng tiến vào thành phố, giành quyền kiểm soát các cơ quan trọng yếu và thiết lập chính quyền cách mạng.

Tại Sài Gòn - Gia Định, ngày 25/8/1945, đông đảo công nhân, nông dân, thanh niên và các tầng lớp Nhân dân từ nhiều địa phương tập trung về trung tâm thành phố. Các cơ sở trọng yếu được tiếp quản, chính quyền cách mạng được thiết lập.

Không chỉ diễn ra ở những đô thị lớn, làn sóng cách mạng còn lan rộng từ đồng bằng đến miền núi, từ thành thị đến nông thôn, từ đất liền đến hải đảo. Tại Côn Đảo, Phú Quốc và nhiều đảo khác, các lực lượng cách mạng cùng quần chúng Nhân dân cũng đứng lên giành chính quyền.

Chỉ trong khoảng 15 ngày, từ giữa đến cuối tháng 8/1945, Tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi trên phạm vi cả nước. Ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị, chế độ phong kiến ở Việt Nam chấm dứt.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Từ đây, dân tộc Việt Nam bước vào một thời kỳ lịch sử mới - thời kỳ độc lập, tự do và Nhân dân làm chủ vận mệnh đất nước.

Sự kết tinh của bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh đại đoàn kết

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không phải là kết quả của một yếu tố đơn lẻ mà là sự kết tinh của nhiều điều kiện, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trước hết, đó là khả năng nhận định và nắm bắt tình hình một cách nhạy bén. Khi cục diện quốc tế xuất hiện những chuyển biến mang tính quyết định, Đảng đã kịp thời xác định thời cơ, chủ động phát động quần chúng và đưa cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa.

Thắng lợi ấy đồng thời là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài. Từ những phong trào đấu tranh trước đó đến việc xây dựng tổ chức, phát triển lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, xây dựng căn cứ địa và tập hợp quần chúng, mọi công tác đều hướng tới mục tiêu tạo dựng lực lượng đủ mạnh để khi thời cơ xuất hiện có thể hành động nhanh chóng và quyết đoán.

Đặc biệt, Cách mạng Tháng Tám đã thể hiện sâu sắc sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Hàng triệu người Việt Nam, không phân biệt thành phần, địa vị hay vùng miền, đã cùng hướng tới mục tiêu chung là giành độc lập cho đất nước.

Chính sức mạnh ấy đã biến khát vọng độc lập thành hành động cách mạng rộng lớn, tạo nên một cuộc Tổng khởi nghĩa diễn ra nhanh chóng và giành thắng lợi trên phạm vi cả nước.

Mốc son mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã làm thay đổi căn bản vận mệnh của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi của cuộc cách mạng đã phá bỏ ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, phát xít và chế độ phong kiến, đưa Nhân dân từ thân phận bị áp bức trở thành người làm chủ đất nước.

Sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng Việt Nam, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do và Nhân dân làm chủ vận mệnh dân tộc.

Ý nghĩa của Cách mạng Tháng Tám không chỉ giới hạn trong phạm vi Việt Nam. Thắng lợi của một dân tộc thuộc địa đã tạo nguồn cổ vũ mạnh mẽ đối với phong trào đấu tranh giành độc lập của các dân tộc bị áp bức trên thế giới, góp phần khẳng định sức mạnh của khát vọng tự do và quyền tự quyết của các dân tộc.

81 năm sau mùa Thu lịch sử, những bài học của Cách mạng Tháng Tám vẫn mang giá trị sâu sắc. Đó là bài học về sự lãnh đạo, về chủ động chuẩn bị lực lượng, về khả năng nhận diện và chớp thời cơ, đặc biệt là bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2026) không chỉ là dịp ôn lại một mốc son chói lọi của lịch sử mà còn là cơ hội để mỗi người Việt Nam hôm nay nhận thức sâu sắc hơn giá trị của độc lập, tự do và hòa bình. Từ những thành quả đã đạt được, tinh thần Cách mạng Tháng Tám tiếp tục được hun đúc thành ý chí, bản lĩnh và khát vọng xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng, vững vàng tiến bước trong kỷ nguyên mới.

Tri ân lãnh đạo Đảng, Nhà nước các thời kỳ nhân kỷ niệm ngày Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9

Hải Đăng