Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 của TP.HCM sau sáp nhập đã mở ra một khung hành động mới cho quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của thành phố. Nếu như thích ứng, phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro thiên tai tiếp tục là những nhiệm vụ quan trọng, thì giảm nhẹ phát thải khí nhà kính đang ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm, hướng tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế các-bon thấp và phát triển bền vững.

Một trong những định hướng quan trọng được TP.HCM đặt ra là lồng ghép các cam kết khí hậu quốc tế, đặc biệt là Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), vào quá trình quy hoạch và phát triển đô thị. Đây được xem là cơ sở để các mục tiêu giảm phát thải không chỉ dừng ở từng chương trình, dự án riêng lẻ mà từng bước trở thành một yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Giảm phát thải từ những lĩnh vực phát thải lớn

Trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, TP.HCM định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong thu gom, xử lý nước thải và chất thải nhằm giảm phát sinh khí nhà kính. Thành phố sẽ tăng cường quản lý phát thải khí nhà kính, đồng thời triển khai các giải pháp giảm phát thải từ chất thải trên địa bàn.

Đây là lĩnh vực có dư địa lớn để thành phố thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải được xem không chỉ là vấn đề môi trường cần xử lý mà còn có thể trở thành nguồn tài nguyên để tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và tạo ra giá trị kinh tế mới.

Trong công nghiệp và năng lượng, TP.HCM sẽ từng bước triển khai quản lý hạn ngạch phát thải khí nhà kính, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ sạch và ứng dụng các công nghệ ít phát thải. Thành phố đồng thời khuyến khích phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió và tiếp tục thực hiện các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Việc chuyển đổi công nghệ trong khu vực sản xuất được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để giảm cường độ phát thải của nền kinh tế. Cùng với yêu cầu kiểm soát phát thải, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Đối với lĩnh vực xây dựng và quy hoạch đô thị, thành phố sẽ tăng cường quản lý khí nhà kính từ hoạt động sản xuất vật liệu xây dựng, phát triển công trình, đô thị và hạ tầng kỹ thuật. Các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng và chủ đầu tư công trình được khuyến khích cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực quản lý sản xuất và xây dựng theo hướng giảm phát thải.

Trong giao thông vận tải, một trong những nguồn phát thải đáng kể tại các đô thị lớn, TP.HCM định hướng phát triển hệ thống hạ tầng giao thông có khả năng thích ứng, đồng thời thúc đẩy sử dụng phương tiện chạy bằng nhiên liệu sạch và phương tiện điện. Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng nhằm giảm phát thải trong quá trình đô thị hóa và gia tăng nhu cầu đi lại.

Mở rộng không gian tài chính khí hậu

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, giai đoạn 2026–2030, TP.HCM dự kiến tập trung nguồn lực cho các chương trình, nhiệm vụ và dự án ứng phó với biến đổi khí hậu. Nguồn vốn sự nghiệp sẽ được sử dụng để triển khai các nhiệm vụ theo kế hoạch, trong khi nguồn vốn đầu tư phát triển được ưu tiên cho những dự án cụ thể, cấp bách và có tính lan tỏa.

Tuy nhiên, nguồn lực ngân sách được xác định khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư cho quá trình chuyển đổi xanh của một đô thị có quy mô lớn. Vì vậy, việc huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn vốn tư nhân và các dòng tài chính khí hậu quốc tế, sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định khả năng hiện thực hóa các mục tiêu giảm phát thải.

Theo định hướng của thành phố, các viện nghiên cứu và cơ quan chuyên môn sẽ khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện khung chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp triển khai các dự án giảm phát thải, qua đó tạo ra và giao dịch tín chỉ các-bon. TP.HCM cũng hướng tới việc chủ động tham gia sâu hơn vào thị trường các-bon trong nước và quốc tế.

Nếu được triển khai hiệu quả, thị trường các-bon không chỉ tạo thêm công cụ kinh tế cho hoạt động giảm phát thải mà còn mở ra một nguồn lực tài chính mới cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và các giải pháp giảm phát thải khác.

Cùng với đó, thành phố sẽ đẩy mạnh hợp tác chuyển giao công nghệ sạch, tăng khả năng tiếp nhận các nguồn tài chính khí hậu và mở rộng các mô hình hợp tác công - tư (PPP). Đây được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực cho các dự án xanh, đồng thời thúc đẩy khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Từ cam kết khí hậu đến động lực tăng trưởng mới

Với quy mô dân số, kinh tế và tốc độ đô thị hóa lớn, bài toán giảm phát thải của TP.HCM không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn gắn trực tiếp với yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Chuyển đổi sang nền kinh tế các-bon thấp vì thế không đơn thuần là giảm lượng khí nhà kính phát thải. Đó còn là quá trình tái cấu trúc cách thức sử dụng năng lượng, tài nguyên, đất đai và hạ tầng; thúc đẩy đổi mới công nghệ; hình thành các ngành kinh tế xanh và tạo ra những mô hình sản xuất, tiêu dùng bền vững hơn.

Trong giai đoạn phát triển mới, việc kết hợp giữa chính sách khí hậu, tài chính xanh, công nghệ sạch và cơ chế thị trường sẽ là chìa khóa để TP.HCM biến áp lực giảm phát thải thành động lực đổi mới. Khi doanh nghiệp được tạo điều kiện tiếp cận công nghệ, nguồn vốn và thị trường các-bon, quá trình giảm phát thải sẽ có thêm động lực từ chính lợi ích kinh tế.

Mục tiêu xây dựng một nền kinh tế các-bon thấp vì vậy đang được TP.HCM đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu để thực hiện các cam kết về khí hậu mà còn là hướng đi nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo nền tảng cho một siêu đô thị phát triển xanh, hiện đại và có khả năng chống chịu tốt hơn trong tương lai.

TP.HCM đẩy nhanh các dự án, tăng cường hạ tầng bảo vệ môi trường

Khánh An