Một hiện tượng đáng chú ý đang diễn ra tại vùng biển phía Đông Greenland, phía Bắc vòng Bắc Cực, khi hàng nghìn cá voi cùng xuất hiện để tìm kiếm thức ăn.

Các loài cá voi vây, cá voi lưng gù và cá voi Minke vốn không thường xuyên xuất hiện tại khu vực này nay lại được quan sát với số lượng lớn. Theo các nhà nghiên cứu, sự thay đổi không chỉ mang tính tạm thời mà phản ánh những biến động sâu rộng hơn trong hệ sinh thái Bắc Cực.

Theo dữ liệu được tổng hợp, vào mùa hè năm 2024, vùng biển Greenland ghi nhận ít nhất khoảng 4.000 cá voi lưng gù, 6.000 cá voi vây và 6.000 cá voi Minke.

Đáng chú ý, những vùng biển này trước đây không phải nơi kiếm ăn quen thuộc của các loài cá voi nói trên.

Các ghi chép từ tàu thuyền cho thấy trước năm 2006, gần như không có cá voi lưng gù nào được phát hiện tại khu vực. Đến năm 2007, số cá thể được quan sát là 7 con, tăng lên 26 con vào năm 2015 và đến năm 2024 đã vượt 150 con.

Cá voi Minke cũng cho thấy xu hướng dịch chuyển tương tự. Trước năm 1995, việc bắt gặp loài này tại đây tương đối hiếm. Sau năm 2001, số lượng được quan sát tăng lên khoảng 10-20 con mỗi năm.

Đến tháng 8/2025, một tàu hoạt động ngoài khơi Đông Greenland thậm chí bắt gặp những nhóm lên tới 50 con cá voi cùng kiếm ăn tại khu vực khoảng 69 độ vĩ Bắc.

Các đợt khảo sát bằng máy bay được thực hiện trong năm 2015 và 2024 tiếp tục củng cố nhận định này. Cả ba loài cá voi đều được ghi nhận gần như liên tục trong vùng biển từ 60 đến 70 độ vĩ Bắc.

Những dữ liệu trên cho thấy sự hiện diện của cá voi tại Đông Greenland không đơn thuần là những chuyến di chuyển tình cờ. Khu vực này dường như đang trở thành một điểm kiếm ăn đáng kể của chúng trong mùa hè.

Cá nhỏ mở đường cho những đàn cá voi khổng lồ

Một trong những yếu tố được cho là đứng sau sự thay đổi này là capelin - loài cá nhỏ nhưng giữ vị trí quan trọng trong chuỗi thức ăn ở các vùng biển phía Bắc.

Capelin ăn sinh vật phù du và trở thành nguồn thức ăn cho nhiều loài lớn hơn, trong đó có cá tuyết, chim biển và cá voi.

Từ giữa những năm 2000, các nhà khoa học bắt đầu nhận thấy sự thay đổi trong phạm vi phân bố của capelin. Thay vì chủ yếu tập trung tại những vùng nước ấm hơn ở phía Bắc Iceland, loài cá này ngày càng xuất hiện nhiều ở vùng biển Greenland.

Khi nguồn thức ăn dịch chuyển, cá voi cũng dường như đi theo.

Biển phía Đông Greenland hiện có nhiệt độ cao hơn khoảng 2 độ C so với những năm 1990. Trong khi đó, kể từ giữa những năm 2000, rìa băng biển vào mùa hè đã lùi đáng kể về phía Bắc, tạo ra những vùng nước mở vốn trước đây bị băng bao phủ.

Sự kết hợp giữa nước biển ấm lên, băng tan và sự thay đổi phạm vi phân bố của capelin đang tạo ra một chuỗi biến động trong hệ sinh thái.

Cá nhỏ tiến vào những vùng nước mới, các loài săn mồi tìm đến theo nguồn thức ăn và cuối cùng, những khu vực từng ít xuất hiện cá voi trở thành nơi tập trung kiếm ăn của hàng nghìn cá thể.

Dấu hiệu của một cuộc dịch chuyển sinh thái ở Bắc Cực

Để theo dõi sự thay đổi, các nhà nghiên cứu đã kết hợp nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, gồm khảo sát trên không, quan sát từ máy bay, thông tin do tàu thuyền ghi nhận, báo cáo của các thợ săn Inuit và dữ liệu vệ tinh.

Trong giai đoạn 2019-2025, 15 con cá voi được gắn thiết bị theo dõi vệ tinh. Những dữ liệu thu thập được giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cách các cá thể di chuyển trong khu vực.

Kết quả cho thấy sự mở rộng phạm vi hoạt động của cá voi vào biển Greenland không phải một hiện tượng biệt lập. Đây là một phần trong sự biến đổi rộng lớn hơn của hệ sinh thái Bắc Cực.

Khi diện tích băng biển thu hẹp, các loài thích nghi với vùng nước mở có thêm điều kiện tiến sâu hơn về phía Bắc. Ngược lại, những loài phụ thuộc vào môi trường băng giá có thể phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn về thức ăn và không gian sinh sống.

Vì thế, sự xuất hiện của hàng nghìn con cá voi mang ý nghĩa lớn hơn một cảnh tượng thiên nhiên hiếm gặp. Nó cho thấy mạng lưới thức ăn trong khu vực cũng đang thay đổi theo.

Một loài cá nhỏ dịch chuyển phạm vi kiếm ăn có thể kéo theo sự thay đổi trong đường di cư của hàng nghìn cá thể cá voi. Khi số lượng một loài săn mồi lớn tăng lên, áp lực đối với nguồn thức ăn cũng gia tăng, từ đó có thể tiếp tục tạo ra những biến động đối với các loài khác.

Bắc Cực có thể đang hình thành một hệ sinh thái mới

Các nhà khoa học xem hiện tượng này là biểu hiện của một sự thay đổi chế độ sinh thái dưới tác động của khí hậu. Điều đó có nghĩa Bắc Cực không chỉ đơn giản trở nên ấm hơn mà đang từng bước hình thành những điều kiện sinh thái khác trước.

Những vùng biển từng bị giới hạn bởi băng đang mở rộng, tạo cơ hội cho các loài ưa vùng nước ấm và vùng nước thoáng dịch chuyển về phía Bắc.

Cá voi lưng gù, cá voi vây và cá voi Minke có thể tận dụng những khu vực kiếm ăn mới. Trong khi đó, những loài đặc trưng của Bắc Cực như kỳ lân biển có thể phải chia sẻ môi trường sống với những đối thủ mới, thậm chí đứng trước nguy cơ bị thu hẹp phạm vi hoạt động tại một số khu vực.

Điều đáng chú ý là biến đổi khí hậu không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng những thảm họa xảy ra đột ngột. Nhiều thay đổi có thể diễn ra chậm rãi trong nhiều thập kỷ: nhiệt độ nước biển tăng lên, băng biển rút dần, một loài cá thay đổi nơi sinh sống, rồi những loài săn mồi lớn lần lượt dịch chuyển theo.

Đến khi những thay đổi này trở nên rõ ràng, hàng nghìn con cá voi đã có thể tập trung tại một vùng biển mà vài thập kỷ trước gần như không có sự hiện diện của chúng.

Đối với giới khoa học, những đàn cá voi lớn ngoài khơi Đông Greenland vì vậy vừa tạo nên một cảnh tượng đặc biệt của tự nhiên, vừa là bằng chứng cho thấy các ranh giới sinh thái tại Bắc Cực đang thay đổi nhanh chóng.

Biến đổi khí hậu khiến nguy cơ cháy rừng lan rộng khắp châu Âu

Hải Đăng