UBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành Chỉ thị số 13 về tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, siết chặt công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh. Chỉ thị đặt yêu cầu cao hơn đối với chính quyền các cấp trong phòng ngừa, kiểm soát nguồn thải và xử lý vi phạm, với quan điểm không để những vi phạm nhỏ tích tụ thành vấn đề lớn, không để ô nhiễm kéo dài trở thành điểm nóng.

Phòng ngừa từ sớm, kiểm soát ngay tại cơ sở

Theo Chỉ thị, công tác bảo vệ môi trường phải được thực hiện từ sớm, từ xa và ngay tại cơ sở, trong đó phòng ngừa được xác định là giải pháp trọng tâm. Các cơ quan chức năng phải chủ động nhận diện, rà soát và kiểm soát những nguồn thải có nguy cơ gây ô nhiễm; kịp thời phát hiện, xử lý ngay từ khi vụ việc mới phát sinh.

Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng chỉ xử lý khi ô nhiễm đã xảy ra hoặc khi người dân phản ánh, khiếu nại kéo dài. Thanh Hóa yêu cầu các địa phương phải thường xuyên nắm chắc tình hình, nhận diện các khu vực, cơ sở có nguy cơ cao để chủ động xây dựng phương án kiểm tra, giám sát phù hợp.

Đặc biệt, UBND các xã, phường được xác định là lực lượng kiểm tra, xử lý đầu tiên đối với các vụ việc môi trường phát sinh trên địa bàn. Chính quyền cơ sở phải tăng cường giám sát hoạt động xả thải, nhất là tại những khu vực và thời điểm có nguy cơ cao.

Các hoạt động kiểm tra, giám sát được yêu cầu chú trọng cả ngoài giờ hành chính, ban đêm, ngày nghỉ, cũng như trước, trong và sau các đợt mưa lớn. Đây là những thời điểm có thể phát sinh nguy cơ xả trộm chất thải hoặc phát tán chất ô nhiễm mà nếu không được kiểm soát kịp thời sẽ gây khó khăn cho việc xác định nguồn gây ô nhiễm.

Quy rõ trách nhiệm, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy

Một trong những yêu cầu đáng chú ý tại Chỉ thị 13 là việc nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác bảo vệ môi trường.

Người đứng đầu các sở, ngành, xã, phường phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, chủ động nắm chắc các nguồn thải lớn và những khu vực có nguy cơ cao về ô nhiễm môi trường. Đối với từng vụ việc, Thanh Hóa yêu cầu thực hiện nguyên tắc “6 rõ”, gồm rõ cơ quan chủ trì, rõ nội dung, rõ thời gian hoàn thành, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả.

Yêu cầu này nhằm khắc phục tình trạng nhiều cơ quan, đơn vị cùng tham gia xử lý nhưng không xác định được đầu mối chịu trách nhiệm chính, dẫn đến việc xử lý chậm hoặc kéo dài.

Theo tinh thần của Chỉ thị, trách nhiệm bảo vệ môi trường không chỉ dừng ở việc phát hiện và xử phạt vi phạm mà còn phải gắn với kết quả khắc phục. Các trường hợp gây ô nhiễm phải được xử lý nghiêm, đồng thời yêu cầu khắc phục triệt để hậu quả.

Quan điểm được Thanh Hóa đặt ra là không chấp nhận tình trạng doanh nghiệp, cơ sở vi phạm chỉ nộp phạt nhưng sau đó tiếp tục gây ô nhiễm.

Siết nguồn thải nguy cơ cao, tăng kiểm tra đột xuất

Đối với các nguồn thải có nguy cơ cao, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa được giao rà soát, phân loại theo mức độ rủi ro để xây dựng chế độ kiểm tra, giám sát phù hợp.

Cùng với kiểm tra theo kế hoạch, tỉnh yêu cầu tăng cường hậu kiểm, kiểm tra đột xuất và sẵn sàng kiểm tra ngoài giờ hành chính, ban đêm, ngày nghỉ khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Các nhóm cơ sở được yêu cầu tăng cường kiểm soát gồm cơ sở xử lý chất thải, trang trại chăn nuôi quy mô lớn, khu công nghiệp và những cơ sở có hoạt động phát sinh nguồn thải lớn.

Thanh Hóa cũng định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý môi trường, tăng cường quan trắc tự động, khai thác dữ liệu từ camera, hệ thống số và các công cụ cảnh báo để nâng cao khả năng phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm.

Việc kết hợp giữa kiểm tra trực tiếp và dữ liệu quan trắc, giám sát từ xa được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý chuyển từ phương thức kiểm tra bị động sang chủ động nhận diện và cảnh báo rủi ro.

Điểm đáng chú ý khác của Chỉ thị là kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường sẽ được đưa vào đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị, địa phương và người đứng đầu.

Theo đó, người đứng đầu có thể phải chịu trách nhiệm nếu thiếu chủ động trong công tác quản lý, chậm phát hiện, chậm xử lý hoặc chậm báo cáo vụ việc; đồng thời phải chịu trách nhiệm trong trường hợp né tránh, đùn đẩy hoặc để vi phạm môi trường kéo dài, tái diễn.

Cách tiếp cận này cho thấy Thanh Hóa đang đặt công tác bảo vệ môi trường trong mối quan hệ trực tiếp với trách nhiệm quản lý nhà nước, thay vì chỉ xem đây là nhiệm vụ riêng của cơ quan chuyên môn.

Từ yêu cầu phòng ngừa “từ sớm, từ xa”, tăng cường giám sát tại cơ sở đến việc quy rõ trách nhiệm người đứng đầu, Chỉ thị 13 hướng tới một cơ chế quản lý môi trường chủ động hơn. Mục tiêu không chỉ là xử lý một vụ việc ô nhiễm khi đã xảy ra mà quan trọng hơn là nhận diện và kiểm soát rủi ro trước khi ô nhiễm trở thành vấn đề nghiêm trọng.

Thanh Hóa: Quyết liệt lập lại trật tự đô thị - Cán bộ, lãnh đạo tham gia dọn vệ sinh môi trường

Minh Anh