Ngày 7/9, WMO cảnh báo các đợt cháy rừng với cường độ ngày càng lớn, cùng tình trạng nắng nóng kéo dài, đang làm gia tăng nồng độ nhiều chất ô nhiễm trong không khí. Diễn biến này đặt ra thách thức đối với những nỗ lực kiểm soát ô nhiễm, cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trong báo cáo thường niên mới nhất về chất lượng không khí và khí hậu, WMO nhấn mạnh mối liên hệ ngày càng rõ giữa biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí. Biến đổi khí hậu góp phần làm gia tăng tần suất, cường độ của các đợt nắng nóng và điều kiện thuận lợi cho cháy rừng, trong khi khói từ các vụ cháy lại đưa một lượng lớn chất ô nhiễm vào khí quyển.

Đáng lưu ý, khói cháy rừng chứa nhiều chất có khả năng gây tác động nghiêm trọng đến sức khỏe. Trong khi các biện pháp kiểm soát phát thải tại châu Âu và Bắc Mỹ đã góp phần làm giảm lượng bụi mịn PM2.5 từ các ngành công nghiệp và giao thông, mức độ phơi nhiễm PM2.5 có nguồn gốc từ cháy rừng lại đang gia tăng.

WMO dẫn các nghiên cứu cho thấy những phương pháp đánh giá rủi ro sức khỏe truyền thống dựa trên tổng nồng độ PM2.5 có thể đã đánh giá thấp tới 93% tác động thực tế của ô nhiễm từ cháy rừng đối với tỷ lệ tử vong. Tần suất các đợt khói theo mùa do cháy rừng gây ra cũng đã tăng khoảng 3 lần trên phạm vi toàn cầu kể từ đầu những năm 1990. Trong giai đoạn 2010-2018, tình trạng này được cho là liên quan đến gần 100.000 ca tử vong bổ sung mỗi năm.

Không chỉ cháy rừng, các đợt nắng nóng cũng có thể làm chất lượng không khí suy giảm thông qua sự gia tăng của ozone tầng mặt đất. Đây là chất ô nhiễm thứ cấp hình thành và tích tụ mạnh trong điều kiện nhiệt độ cao, bức xạ Mặt Trời mạnh và khí quyển ít chuyển động. Những điều kiện này thường xuất hiện trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Tình trạng gia tăng ozone tầng mặt đất đã được ghi nhận tại nhiều khu vực, trong đó có Trung Quốc, châu Âu và khu vực Đông Nam nước Mỹ. WMO cảnh báo phơi nhiễm ozone ở mức cao có thể làm tăng nguy cơ tử vong sớm, đặc biệt liên quan đến các bệnh về đường hô hấp.

Bên cạnh PM2.5 và ozone, WMO cũng lưu ý những rủi ro từ các hạt aerosol trong không khí, trong đó có muội than và vi nhựa. Đây là những thành phần ô nhiễm cần được quan tâm hơn trong bối cảnh chất lượng không khí chịu tác động đồng thời từ các hoạt động phát thải và những biến động ngày càng cực đoan của khí hậu.

Từ thực tế trên, WMO kêu gọi các quốc gia tăng cường giám sát các chất ô nhiễm trong không khí, đặc biệt là muội than, ozone tầng mặt đất và các hạt vi nhựa. Cơ quan này đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải gắn kết chặt chẽ hơn giữa chính sách ứng phó biến đổi khí hậu với các biện pháp kiểm soát ô nhiễm không khí.

Theo WMO, giải quyết đồng thời biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí không chỉ giúp giảm nguy cơ đối với sức khỏe con người mà còn góp phần hạn chế tác động lên hệ sinh thái. Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu hướng gây sức ép ngày càng lớn lên môi trường, việc theo dõi, kiểm soát các nguồn ô nhiễm và chủ động ứng phó với những tác động của khí hậu được xem là yêu cầu ngày càng cấp thiết.

Hơn 100 vụ cháy rừng bao trùm Canada, Toronto ô nhiễm không khí tồi tệ nhất thế giới

Kiệt Vũ