Hòn đảo nhỏ Tilos nằm trên vùng biển Địa Trung Hải vừa được ghi nhận là địa phương đầu tiên trên thế giới nhận Chứng nhận thành phố không rác thải. Thành quả này đến từ mô hình quản lý chất thải theo hướng tuần hoàn, giúp đảo đạt tỷ lệ tái chế và sản xuất phân bón hữu cơ gần 90%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình tại Hy Lạp cũng như Liên minh châu Âu (EU).

Trước đây, Tilos cũng từng đối mặt với bài toán xử lý rác giống nhiều đảo nhỏ khác. Rác thải được đưa lên các sườn núi để chôn lấp, trong đó một lượng lớn rác nhựa có nguy cơ bị gió thổi xuống biển và dạt vào các bãi biển.

Việc vận chuyển rác từ đảo vào đất liền để tái chế đòi hỏi chi phí lớn, khiến chôn lấp trở thành phương án xử lý chủ yếu. Tuy nhiên, nhận thấy cách làm này gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và có thể tác động đến ngành du lịch, chính quyền Tilos quyết định tìm kiếm một hướng đi mới.

Thay thùng rác công cộng bằng thu gom tận nhà

Bước ngoặt được tạo ra thông qua dự án “Just Go Zero Tilos”, được triển khai với sự phối hợp của công ty kinh tế tuần hoàn Polygreen và Vùng Nam Aegea.

Thay vì duy trì các thùng rác công cộng trên đường phố, Tilos áp dụng hình thức thu gom trực tiếp tại từng hộ gia đình và cơ sở kinh doanh. Người dân được cung cấp các loại túi riêng để phân loại rác tái chế và rác hữu cơ. Mỗi túi đều được gắn mã QR nhằm hỗ trợ theo dõi và quản lý quá trình thu gom.

Khoảng 330 tấn rác phát sinh mỗi năm trên đảo hiện được đưa về Trung tâm đổi mới tuần hoàn. Đáng chú ý, cơ sở này được xây dựng ngay trên khu vực từng là bãi chôn lấp rác cũ.

Tại đây, chất thải được phân loại và xử lý theo từng nhóm. Khoảng 30% lượng rác hữu cơ được đưa vào quá trình ủ để tạo ra phân compost chất lượng cao. Sản phẩm sau đó được cung cấp miễn phí cho nông dân địa phương phục vụ sản xuất.

Đối với khoảng 60% lượng rác có khả năng tái chế, hệ thống sẽ tiếp tục phân loại thành 15 nhóm khác nhau trước khi được nén và đưa vào đất liền. Những vật liệu này trở thành nguồn nguyên liệu thô phục vụ hoạt động sản xuất.

Phần còn lại, khoảng 10% chất thải không thể tái chế, được xử lý để chuyển thành nhiên liệu thay thế, cung cấp cho các nhà máy sản xuất xi măng.

Học sinh trở thành lực lượng lan tỏa thói quen mới

Để mô hình có thể vận hành hiệu quả, chính quyền Tilos xác định sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng. Chiến dịch tuyên truyền, giáo dục về phân loại rác được triển khai ngay từ hệ thống trường học.

Học sinh được hướng dẫn những kiến thức và thói quen phân loại chất thải, qua đó trở thành lực lượng tiên phong đưa cách làm mới từ trường học về gia đình và lan tỏa đến cộng đồng.

Mô hình của Tilos cho thấy chất thải có thể được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên nếu được phân loại và xử lý phù hợp, thay vì trở thành gánh nặng đối với môi trường.

Từ kết quả đạt được tại Tilos, chính quyền khu vực đang xây dựng kế hoạch mở rộng mô hình “Just Go Zero” tới nhiều đảo nhỏ khác trên khắp Hy Lạp, hướng tới thúc đẩy quản lý chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Nhựa sinh học từ đường: Bước tiến mới trong cuộc chiến chống rác thải?

Hải Đăng