Việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa tăng cường quản lý nhà nước, hạn chế thất thoát và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, nhiều ý kiến cho rằng các quy định về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, giá đất và phân cấp thẩm quyền cần được thiết kế rõ ràng, khả thi hơn, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển và quyền lợi chính đáng của người dân.

Tại hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) tổ chức ngày 14/9 tại TP. Đà Nẵng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội Phan Văn Mãi nhấn mạnh, Luật Đất đai là đạo luật đặc biệt quan trọng, tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội, người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo ông Phan Văn Mãi, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Mục tiêu xuyên suốt là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất; đồng thời cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước chặt chẽ với tính thuận lợi cho các giao dịch kinh tế. “Đây là nỗ lực huy động toàn bộ hệ thống chính trị nhằm tạo ra hành lang pháp lý vừa thông thoáng cho phát triển kinh tế, vừa chặt chẽ trong quản lý nhà nước”, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Dự thảo luật được định hướng tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn, gồm: đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; cơ chế tài chính và giá đất; quyền, nghĩa vụ và chế độ sử dụng đất; cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền; thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp và khiếu nại.

Một trong những nội dung được các đại biểu tập trung thảo luận là chính sách thu hồi đất, bồi thường và tái định cư. Các ý kiến cho rằng tiêu chí, phạm vi thu hồi đất cần được quy định đủ rõ để tránh tùy tiện, nhưng cũng không nên liệt kê quá cứng nhắc, khiến pháp luật phải liên tục sửa đổi khi thực tiễn phát sinh vấn đề mới.

Đối với bồi thường, yêu cầu đặt ra là cơ chế xác định giá đất phải bảo đảm người dân sau khi bị thu hồi đất có đủ điều kiện tài chính để mua lại đất, xây dựng nhà ở tương đương và duy trì sinh kế ổn định tại nơi ở mới.

Thực tiễn triển khai tại TP. Đà Nẵng cho thấy, tại một số dự án trước đây, hạ tầng tái định cư chưa hoàn thiện, trong khi chính quyền đã phê duyệt phương án bồi thường để người dân sớm bàn giao mặt bằng. Tuy nhiên, đến thời điểm bố trí đất tái định cư trên thực tế, nếu áp dụng giá đất theo thời điểm hiện tại, người dân có thể chịu thiệt thòi lớn. Ngược lại, việc áp dụng giá tại thời điểm thu hồi đất lại gặp vướng mắc do các quyết định trước đây chưa ghi rõ cụm từ “tái định cư”.

Từ thực tế này, các chuyên gia cho rằng cần nghiên cứu cơ chế đặc thù cho phép địa phương xác định thời điểm tính giá đất tái định cư phù hợp, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của những người đã chấp hành tốt chủ trương, chính sách.

Đối với đề xuất giao UBND cấp xã quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, một số ý kiến cho rằng năng lực cán bộ cấp xã giữa các địa phương hiện còn không đồng đều. Qua thực tiễn triển khai, cơ sở có thể gặp khó khăn khi đảm nhiệm những nhiệm vụ phức tạp, làm phát sinh các hệ quả khó lường. Vì vậy, việc phân cấp thẩm quyền thu hồi đất cần được xem xét thận trọng, đồng thời bảo đảm tương thích với thẩm quyền giao đất và cho thuê đất.

Linh hoạt trong quy hoạch, minh bạch trong giá đất

Bên cạnh chính sách thu hồi đất, các đại biểu đề nghị dự thảo luật có cơ chế điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất linh hoạt hơn, phù hợp với cơ hội đầu tư và biến động thực tế. Tuy nhiên, việc điều chỉnh phải dựa trên tiêu chí chặt chẽ, đúng thẩm quyền, tránh phát sinh cơ chế xin - cho.

Một số ý kiến cũng đề nghị phân định rõ nội dung thuộc thẩm quyền cấp tỉnh và những vấn đề chi tiết ở cấp xã; bổ sung cơ chế điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất cấp xã khi thực tiễn thay đổi. Đồng thời, cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch đô thị, tránh xung đột gây ách tắc giao dịch và ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

Đối với bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, các đại biểu ghi nhận hệ số K đã góp phần tháo gỡ điểm nghẽn trong tiến độ xác định giá. Tuy nhiên, việc áp dụng đại trà vẫn bộc lộ bất cập, cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm công bằng, nhất là trong các trường hợp bố trí đất tái định cư.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa cho biết, Ban soạn thảo nghiêm túc tiếp thu các ý kiến từ thực tiễn để hoàn thiện dự thảo luật trước khi lấy ý kiến Nhân dân. Dự án luật được xây dựng theo hướng luật khung: những nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc được Hiến pháp yêu cầu phải quy định bằng luật sẽ được thể hiện đầy đủ; các vấn đề thuộc thẩm quyền điều hành của Chính phủ sẽ được quy định tại các nghị định hướng dẫn nhằm bảo đảm tính linh hoạt.

Theo kế hoạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo, phối hợp với Bộ Tài chính xử lý các nội dung về tài chính đất đai, đồng thời lấy ý kiến Nhân dân cùng với dự thảo Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Hồ sơ dự án luật dự kiến được khẩn trương hoàn thiện để trình Quốc hội vào giữa tháng 10/2026.

Trình Quốc hội định hướng chính sách sửa đổi Luật đất đai

Hà Hương