“Quay mặt ra sông” là đưa người dân đến gần sông hơn

Từ một dòng sông từng được nhìn nhận chủ yếu như ranh giới tự nhiên, sông Hồng đang được đặt lại vị trí trong cấu trúc phát triển của Hà Nội: trở thành trục không gian trung tâm, nơi giao thoa giữa đô thị, sinh thái, văn hóa và đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, để biến tầm nhìn này thành hiện thực, quy hoạch cần đặt an toàn phòng, chống lũ, khả năng thích ứng với tự nhiên và chất lượng môi trường lên hàng đầu.

Phát biểu đề dẫn tại tọa đàm trực tuyến “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô” chiều 21/9 vừa qua, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội Nguyễn Minh Đức cho rằng việc Hà Nội nghiên cứu điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5000, không đơn thuần là điều chỉnh một đồ án quy hoạch mà còn thể hiện sự thay đổi trong cách nhìn nhận vị trí của dòng sông đối với cấu trúc phát triển của Thủ đô.

Theo đó, Hà Nội đang hướng tới sự chuyển đổi từ tư duy coi sông Hồng chủ yếu như một ranh giới tự nhiên sang xác lập dòng sông là trục không gian trung tâm; từ một đô thị “quay lưng ra sông” sang “quay mặt vào sông”. Không gian ven sông được đặt trong mối quan hệ tích hợp giữa đô thị, sinh thái, văn hóa, lịch sử và đời sống cộng đồng.

Một trong những vấn đề được các chuyên gia nhấn mạnh là yêu cầu tôn trọng đặc tính tự nhiên và thủy văn của sông Hồng trong quá trình quy hoạch. Trong đó, yếu tố thủy văn cần được xem xét như một định hướng quan trọng cho quá trình phát triển. Đặc biệt, các bãi sông cần được quan tâm bởi đây không chỉ là không gian cảnh quan mà còn là nơi để dòng sông “thở”, thấm nước và dự trữ nước.

Quy hoạch cần tổ chức theo 3 lớp gồm bãi giữa, bãi sông ven sông và phía trong là khu vực đô thị tái thiết. Cách tổ chức này cần tuân theo nguyên tắc “cao ở trong, thấp ở gần ra ngoài”, qua đó thích nghi với cảnh quan và điều kiện tự nhiên của khu vực.

Cùng với đó, quy hoạch sông Hồng không thể chỉ được nhìn dưới góc độ xây dựng các công trình mới. Việc duy trì các làng nghề truyền thống, cụm di tích và di sản cũng cần được tính toán để tránh làm đứt gãy lịch sử, văn hóa. Đây cũng là một trong những yêu cầu có ý nghĩa đối với quy hoạch môi trường: phát triển không gian đô thị phải đi cùng với khả năng duy trì các vùng sinh thái, mặt nước và không gian có chức năng điều tiết tự nhiên.

Một dòng sông chỉ thực sự trở thành một phần của đời sống đô thị khi người dân có thể tiếp cận và sử dụng không gian ven sông một cách thuận lợi. Các chuyên gia cho rằng, tính kết nối giữa hệ thống giao thông nội đô với khu vực bờ sông Hồng hiện còn hạn chế. Vì vậy, khái niệm “quay mặt ra dòng sông” không chỉ nên được hiểu là hướng các công trình về phía sông, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để người dân có thể đến sông, vui chơi, sinh hoạt văn hóa, giải trí và cảm nhận vẻ đẹp của dòng sông.

Đồng thời, các chuyên gia cũng nhấn mạnh tiềm năng hình thành không gian công viên đô thị với nhiều loại hình như công viên chuyên đề, kết hợp cây xanh với du lịch, vui chơi và giải trí. Nếu được khai thác hợp lý, không gian cây xanh dọc sông Hồng có thể trở thành một giá trị quan trọng đối với người dân, giúp người dân không chỉ ở các khu vực ven đê mà từ sâu trong thành phố cũng có thể dễ dàng tiếp cận không gian xanh.

Không gian mới nhưng không đánh mất “hồn sông Hồng”

Bên cạnh yếu tố quy hoạch và môi trường, các chuyên gia tại tọa đàm cũng đặt vấn đề bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với dòng sông. Việc sông Hồng từ lâu giữ vai trò trung tâm trong quá trình hình thành và phát triển đô thị, lịch sử, văn hóa của Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội.

Hà Nội vốn là một thành phố sông nước với hệ thống sông, hồ, đầm và bãi tự nhiên rộng lớn. Khu vực sông Hồng cũng gắn với nhiều giai đoạn phát triển của văn minh Việt Nam. Vì vậy, các giá trị lịch sử, văn hóa và tự nhiên của khu vực này cần được nhìn nhận như một di sản đặc biệt quan trọng.

Những ý kiến tại tọa đàm cho thấy quy hoạch sông Hồng là bài toán đa ngành, trong đó phát triển đô thị phải được đặt trong mối quan hệ với an toàn phòng, chống lũ, bảo vệ hệ sinh thái, bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng sống.

Để sông Hồng thực sự trở thành biểu tượng phát triển mới, câu hỏi không chỉ là xây dựng thêm những gì bên dòng sông, mà còn là giữ lại được bao nhiêu không gian cho nước, cho cây xanh, cho hệ sinh thái và cho cộng đồng. Đó cũng là điều kiện để Hà Nội có thể chuyển từ “quay mặt vào sông” về mặt hình thức sang thực sự đưa dòng sông trở lại đời sống đô thị. Một quy hoạch thành công không chỉ tạo ra diện mạo mới cho hai bờ sông, mà còn phải bảo đảm sự hài hòa giữa con người và tự nhiên, giữa nhu cầu phát triển với khả năng thích ứng của hệ sinh thái sông Hồng.

Các chuyên gia cho rằng với tầm nhìn dài hạn, cách làm khoa học và sự đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học cùng nhân dân, sông Hồng sẽ từng bước trở thành không gian xanh, văn hóa, cảnh quan và phát triển đặc trưng, xứng đáng là biểu tượng phát triển mới của Thủ đô.

Hà Nội dành hơn 3.500ha không gian xanh trên trục đại cảnh quan lộ sông Hồng

Hà Hương