Chuyển từ quản lý tài nguyên sang quản trị biển

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, tháo gỡ các vướng mắc pháp lý, tạo không gian phát triển mới cho các ngành kinh tế biển và thể chế hóa chủ trương phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

Dự án Luật gồm 6 chương, 76 điều, tập trung vào 4 nhóm nội dung lớn: hoàn thiện cơ chế quản lý, phân bổ và sử dụng không gian biển; chuẩn hóa quyền, nghĩa vụ của người sử dụng khu vực biển; xây dựng cơ chế ưu đãi đặc thù, tài chính biển xanh; tăng cường bảo vệ môi trường biển và ứng phó sự cố. Trong đó, dự thảo quy định cụ thể hơn về giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá quyền sử dụng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển. Một số cơ chế mới liên quan đến chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền với khu vực biển cũng được đề xuất.

Dự thảo đồng thời nghiên cứu cơ chế miễn, giảm tiền sử dụng khu vực biển, ưu tiên tiếp cận hạ tầng và dữ liệu số, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và các chính sách tài chính biển xanh. Định hướng này cho thấy tư duy quản lý đang được mở rộng từ quản lý từng loại tài nguyên sang quản trị tổng hợp không gian biển, phù hợp với yêu cầu phát triển đa mục tiêu và giảm xung đột giữa các hoạt động trên biển.

Về môi trường, dự thảo chú trọng phòng ngừa rủi ro, giám sát, cảnh báo và phục hồi hệ sinh thái; đồng thời tăng cường kiểm soát, xử lý ô nhiễm, trong đó có rác thải nhựa đại dương.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu, hóa chất và nội luật hóa các cam kết quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học tại các vùng biển ngoài quyền tài phán quốc gia.

Như vậy, bảo vệ môi trường được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với quản lý không gian biển và phát triển kinh tế biển. Trọng tâm không chỉ là xử lý hậu quả khi xảy ra sự cố mà còn hướng tới phòng ngừa rủi ro, kiểm soát tác động và phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái.

Không gian biển cần cơ chế xử lý chồng lấn

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, đồng thời đánh giá dự thảo bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tương thích với hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định liên quan trực tiếp đến pháp luật chuyên ngành, nhất là quyền sử dụng khu vực biển, công trình trên biển và vùng bờ, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đối với trách nhiệm quản lý nhà nước và cơ chế điều phối liên ngành, cần làm rõ vai trò của Chính phủ, cơ quan quản lý tổng hợp về biển và các bộ chuyên ngành; đồng thời xác định thẩm quyền xử lý xung đột về quy hoạch, dự án cụ thể cũng như các vấn đề liên vùng, liên ngành.

Với quản lý, sử dụng không gian biển, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế phân bổ không gian biển, xử lý chồng lấn, xung đột và trách nhiệm quản lý; đồng thời hoàn thiện quy định về xác lập, ghi nhận quyền sử dụng khu vực biển và đấu giá quyền sử dụng khu vực biển.

Đối với vùng bờ và hải đảo, cần làm rõ quy định về hành lang bảo vệ bờ biển và “khoảng lùi xây dựng”, bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai, xây dựng; đồng thời tính đến đặc điểm của công trình, giải pháp chống chịu và quy định chuyển tiếp đối với các dự án đã được xác lập.

Phát biểu chỉ đạo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi Luật cần thể hiện bước chuyển từ quản lý tài nguyên sang quản trị biển, tập trung vào các trụ cột pháp lý, quản trị, kinh tế biển và môi trường.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, lược bỏ những quy định quá chi tiết thuộc thẩm quyền của nghị định, thông tư; đồng thời làm rõ khái niệm “không gian biển” trong Luật, bảo đảm thống nhất với các luật liên quan như Luật Quy hoạch, Luật Điện lực và Luật Dầu khí.

Theo định hướng được nêu tại phiên họp, quản lý không gian biển cần bảo đảm tính đồng bộ từ cột nước, đáy biển đến lòng đất dưới đáy biển; đồng thời thiết lập cơ chế xử lý chồng lấn giữa các lĩnh vực như dầu khí, điện gió, hàng hải, nuôi biển, quốc phòng và bảo tồn.

Đối với những khu vực phát sinh chồng lấn, việc xác định thứ tự ưu tiên và cơ chế phối hợp giữa các ngành có ý nghĩa quan trọng, nhằm hạn chế xung đột trong khai thác, sử dụng không gian biển, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn hàng hải và bảo vệ hệ sinh thái. Quy hoạch không gian biển quốc gia được đặt trong vai trò định hướng cho các quy hoạch và hoạt động cấp phép chuyên ngành.

Sửa Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo để phát triển kinh tế biển bền vững

Hà Hương