Dự thảo hướng đến thiết lập cơ chế phối hợp giữa các địa phương, đồng thời xác định những biện pháp ứng phó tương ứng với từng cấp độ cảnh báo nhằm kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm và hạn chế tác động đến sức khỏe cộng đồng.

Ô nhiễm bụi PM2.5 có xu hướng gia tăng tại các đô thị

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chất lượng môi trường không khí tại Việt Nam nói chung và một số đô thị lớn nói riêng đang có xu hướng xấu đi, trong đó ô nhiễm bụi, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, là vấn đề đáng quan tâm.

Tình trạng ô nhiễm đáng lo ngại tập trung tại 8 tỉnh, thành phố khu vực miền Bắc, gồm Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh, Ninh Bình, Phú Thọ, Thái Nguyên, Hải Phòng và Quảng Ninh.

Báo cáo tổng quan hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, tại các trạm quan trắc chất lượng không khí tự động, liên tục trên địa bàn những địa phương này, tỷ lệ số ngày có nồng độ bụi PM2.5 trung bình 24 giờ vượt giới hạn cho phép theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí QCVN 05:2023/BTNMT dao động từ trên 15% đến gần 40%.

Trước thực trạng trên, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia lân cận, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất trước mắt xây dựng quy chế áp dụng đối với 8 tỉnh, thành phố nêu trên.

Theo dự thảo, cơ chế phối hợp tập trung xử lý tình huống ô nhiễm không khí nghiêm trọng, khi chỉ số chất lượng không khí Việt Nam (VN_AQI) đạt mức nguy hại, từ 301 trở lên.

Các mức cảnh báo được xác định căn cứ vào chỉ số VN_AQI ngày, gồm hai cấp độ: cấp độ 1, tương ứng cảnh báo vàng, và cấp độ 2, tương ứng cảnh báo đỏ.

Cảnh báo vàng: Tăng kiểm soát nguồn thải, hạn chế phát sinh bụi

Với cấp độ cảnh báo vàng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự kiến thay mặt Thủ tướng Chính phủ phát hành cảnh báo thông qua ứng dụng VN Air.

Khi cảnh báo được đưa ra, các tỉnh, thành phố chịu ảnh hưởng sẽ triển khai biện pháp kiểm soát nguồn phát thải. Những cơ sở có lượng phát thải lớn được yêu cầu duy trì hoạt động liên tục của hệ thống quan trắc tự động, vận hành hệ thống xử lý khí thải ở hiệu suất tối đa, đồng thời chuẩn bị phương án điều tiết sản xuất nếu tình trạng ô nhiễm chuyển sang cấp độ 2.

Đối với hoạt động xây dựng và giao thông, các địa phương sẽ tăng cường quét, hút bụi, phun nước rửa đường, ưu tiên thực hiện vào ban đêm. Những công đoạn thi công phát sinh nhiều bụi cần tạm dừng; việc phun sương, vệ sinh công trường và làm sạch phương tiện được tăng cường. Phương án hạn chế, phân luồng giao thông cũng phải được chuẩn bị để chủ động ứng phó khi chất lượng không khí tiếp tục xấu đi.

Cùng với các biện pháp kiểm soát nguồn thải, cơ quan chức năng dự kiến phát bản tin cảnh báo và khuyến cáo về y tế ít nhất 2 lần/ngày. Các trường mầm non, tiểu học và THCS sẽ tạm dừng hoạt động tập thể ngoài trời, linh hoạt thời gian đón, trả học sinh và khuyến khích tổ chức học trực tuyến.

Các địa phương đồng thời tăng cường tuần tra, giám sát nhằm ngăn chặn tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, rác thải, phế liệu và những vật liệu khác ngoài trời.

Cảnh báo đỏ: Hạn chế phương tiện, dừng thi công gây bụi, chuyển sang học trực tuyến

Ở cấp độ cảnh báo đỏ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ ban hành cảnh báo. Khi đó, các tỉnh, thành phố thuộc diện ảnh hưởng sẽ tiếp tục tăng cường kiểm soát, giám sát và báo cáo tình hình phát thải công nghiệp.

Một trong những biện pháp được đề xuất là hạn chế xe tải từ 3 tấn trở lên sử dụng động cơ diesel đi vào khu vực nội thành và nơi đông dân cư trong các khung giờ cao điểm, từ 6h đến 9h và từ 16h đến 19h30. Xe vận chuyển hàng hóa thiết yếu, thực phẩm được loại trừ khỏi quy định hạn chế này.

Đối với phương tiện cá nhân, dự thảo đề xuất khuyến khích người dân hạn chế sử dụng xe máy, tăng cường đi lại bằng phương tiện giao thông công cộng và xem xét miễn vé. Các hoạt động thi công có nguy cơ phát sinh nhiều bụi tại khu vực nội thành, khu dân cư tập trung cũng sẽ phải tạm dừng.

Công tác thông tin cảnh báo được tăng cường với tần suất ít nhất 3 lần/ngày. Đồng thời, vật tư bảo vệ sức khỏe sẽ được cung cấp cho lực lượng làm việc ngoài trời và người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất yêu cầu các cơ sở giáo dục ở tất cả các cấp chuyển sang tổ chức dạy và học trực tuyến cho đến khi mức cảnh báo được hạ xuống hoặc bãi bỏ. Đối với các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp, những bộ phận không trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính tại công sở sẽ thực hiện phương án làm việc trực tuyến.

Bên cạnh đó, các địa phương tiếp tục triển khai biện pháp ngăn chặn việc đốt rơm rạ, rác thải và các vật liệu khác ngoài trời. Hoạt động đốt vàng mã, các nghi lễ có nguy cơ phát sinh khói bụi trên diện rộng tại nơi công cộng, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng và khu dân cư cũng được đề xuất tạm dừng.

Các biện pháp trên hiện là nội dung được đề xuất trong dự thảo quy chế. Việc triển khai sẽ phụ thuộc vào quy chế được cấp có thẩm quyền ban hành và tình hình cảnh báo chất lượng không khí thực tế.

Thời tiết bất lợi, ô nhiễm không khí ở miền Bắc có thể kéo dài

Hải Đăng