Trong các nền kinh tế, đặc biệt là nền kinh tế thị trường, Doanh nghiệp (DN) là động lực quan trọng nhất xét về mặt tạo ra giá trị của cải trực tiếp và thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời DN cũng là môi trường giải phóng cũng như tích hợp năng lực và sức sáng tạo của nguồn vốn con người vào dây chuyền sản xuất để tạo ra năng suất vĩ mô. Chính vì vậy, ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò và tầm quan trọng của DN trong công cuộc kiến thiết đất nước qua bức thư cho giới công thương Việt Nam ngày 13/10/1945.

Ngày nay, sự phát triển của kinh tế thị trường (KTTT) kết hợp công nghệ mới đang phân cực sâu sắc và tạo ra những khoảng cách về kinh tế, xã hội, môi trường và đặc biệt là khoảng cách công nghệ số (CNS) dẫn đến sự phát triển không bền vững giữa các khu vực và nền kinh tế. Tuy nhiên, nền KTTT và hiệu suất công nghệ chỉ có thể phát huy hiệu quả cao nhất nhờ định hướng phát triển đúng đắn kết hợp với mô hình quản trị toàn diện và bền vững ở cả hai cấp độ vi mô (cá nhân, doanh nghiệp) và vĩ mô (nhà nước). Quản trị bền vững được hình dung như việc trồng cây: Quản trị cá nhân là gốc rễ, quản trị doanh nghiệp là thân cành, và quản trị quốc gia là môi trường bao phủ toàn bộ cái cây đó. Gốc rễ có vững (vi mô tốt), môi trường (vĩ mô) lành mạnh thì cây mới phát triển mạnh, đóng góp vào một khu rừng hưng thịnh đảm bảo cho nền kinh tế tự chủ và bền vững.

Theo nghĩa đó, trong môi trường Quản trị quốc gia tốt, Quản trị cá nhân sẽ phát triển và tạo điều kiện phát triển quản trị theo hệ thống DN. Khi tiến hóa lên, các nguồn lực không còn phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất mà được tổ chức thành các Hệ thống các nguồn lực. Hệ thống lực được liên kết chặt chẽ với nhau để tạo ra thể chế kinh tế (DN) với giá trị và năng suất ngày càng cao hơn và là động lực thực thi quan trọng nhất, trực tiếp nhất để biến các tiềm năng tăng trưởng TFP (Năng suất các nhân tố tổng hợp) của đất nước thành kết quả thực tế.

Kinh tế thị trường số (KTTTS) là mô hình KTTT vận hành dựa trên nền tảng hạ tầng số, lấy dữ liệu lớn làm tài nguyên cốt lõi và sử dụng các công nghệ đột phá (AI, IoT, Cloud, Tự động hóa) để điều tiết các quan hệ cung - cầu, sản xuất và phân phối. KTTTS đã và đang hiện diện mạnh mẽ trên khắp thế giới với các mô hình kinh doanh mới như Kinh tế nền tảng, Kinh tế chia sẻ…, và đem lại cả những thách thức và cơ hội phát triển mới cho khoa học Quàn trị hiện đại và cộng đồng DN.

Trong bối cảnh thay đổi đó, DN đang phải đương đầu với những bài toán về "Nghẽn dòng vốn, nhân sự", “Cạm bẫy đòn bẩy tài chính - bất động sản”, “Tối ưu hóa các nguồn vốn sẵn có”…hay chính sách Nhà nước thay đổi đột ngột và đặc biệt là tư duy "quản trị bằng gương chiếu hậu" khi phân tích số liệu trong các báo cáo năm ngoái để đưa ra giải pháp cho năm nay. Mô hình cũ của DN đang dùng quá khứ để giải bài toán của tương lai trong một thế giới mà tốc độ cuộc sống và chu kỳ công nghệ thay đổi tính bằng giây. Sự lãng phí ở đây không chỉ là tiền bạc, mà là lãng phí cơ hội chiến lược, và nguy hiểm hơn là đưa DN lao xuống vực vì thông tin đã lỗi thời. Hơn nữa, những biến động bất ngờ từ thế giới, chính là những “tên lửa hành trình" có tốc độ siêu vượt âm và sức công phá hủy diệt hàng loạt DN, thậm chí cả một ngành mà đằng sau có biết bao sinh mệnh con người…Thực tế đó đòi hỏi cộng đồng DN buộc phải trang bị cho mình hệ thống phản ứng kịp thời và thậm chí là hệ thống "bắn chặn Patriot"

Ở cấp độ vĩ mô, Hệ điều hành Quản trị kinh tế bền vững 3Qs và mô hình “Ngũ hành lực” thiết kế tầm nhìn vĩ mô với các nguyên lý và năng lực tính toán của máy tính sẽ trợ lý đắc lực cho DN trong kỷ nguyên công nghệ mới. Khi dịch chuyển sang cấp độ vi mô - quản trị DN, các thành tố này trở thành một bộ khung vận hành và chuyển đổi số vô cùng thực chiến. Bộ khung này định hình tầm nhìn chiến lược và vị thế cạnh tranh, đồng thời giúp xây dựng một chiến lược "kiểm soát chủ động" thay vì né tránh công nghệ thông qua Hệ điều hành Doanh nghiệp Thông minh (Enterprise Smart Operating System - eSOS) theo 4 bước từ nhận thức đến hành động:

Thứ nhất, DN nên chăng cần nhận thức rõ ràng rằng sự kết hợp giữa tư duy định tính thông minh, có tầm của con người và năng lực tính toán của máy tính dựa trên hạ tầng số chính là lợi thế mang tính thời đại của hệ thống quản trị eSOS. Khi đầu tư cho hệ thống là đang cắt giảm sự lãng phí tài nguyên, tối ưu hóa năng suất lao động và tự động hóa vận hành trong bối cảnh cạnh tranh đang chuyển đổi từ dựa vào giá lao động rẻ và khai thác tài nguyên sang công nghệ cao, khoản tiền này trực tiếp quay lại làm giảm chi phí sản xuất và nâng cao biên lợi nhuận hàng ngày. Ngoài ra, DN bao gồm cả SMEs hoàn toàn có thể áp dụng theo lộ trình "nhà nghèo làm kiểu nhà nghèo, nhà giàu làm kiểu nhà giàu" và cần tuân thủ nguyên tắc: “Con người đi trước, Công nghệ theo sau” cũng như tránh tình trạng "sốt sắng" đầu tư AI không hiệu quả và gây rủi ro an ninh mạng. Đặc biệt, kinh doanh trong kỷ nguyên số, cần phải rất cẩn trọng trong chiến lược định hướng cho DN như S. Covey - một trong những bậc thầy quản trị vĩ đại nhất thế giới, đã chỉ ra: “Bạn chạy nhanh đến đâu không quan trọng, nếu bạn đang đi sai hướng”

Thứ hai, Chiến lược 3Qs cho DN (Bộ khung Định hướng) đối với một DN chính là Trục định hướng chiến lược cạnh tranh. Trong đó, “Quy hoạch” là tầm nhìn từ gốc bao gồm hoạch định chiến lược kinh doanh, định vị phân khúc thị trường, và xây dựng kế hoạch chuỗi cung ứng/danh mục sản phẩm dài hạn. “Quản trị” là nội lực thực chất định hướng quá trình mã số hóa và quản trị 5 nguồn lực cơ bản của DN nhằm thiết lập luật chơi, cơ chế bảo mật dữ liệu, phân quyền và các chỉ số kiểm soát rủi ro tự động. “Quan hệ quốc tế” là mỏ neo sinh tồn của DNp trong HNKTQT, đồng thời là hệ thống radar đón đầu luật chơi toàn cầu cũng như đòn bẩy "đứng trên vai những người khổng lồ" giúp DN với mục đích cuối cùng là nâng cao chất lượng Vốn con người (năng lực kỹ sư, nhà quản trị Việt), Vốn sản phẩm (công nghệ cao, chuỗi cung ứng) và Vốn tài chính (lợi nhuận giữ lại cho DN Việt Nam).

Thứ ba, DN thực chất là một hệ thống các nguồn lực và năng lực được tổ chức chặt chẽ nhằm tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Trong Quản trị hiện đại, mô hình Ngũ hệ thống lực tích hợp AI vào DN chính là bước đột phá mạnh mẽ nhất để phát triển DN bền vững. Mô hình này không phải là một bộ check-list thụ động để chấm điểm quá khứ, nó hoạt động như một "Hệ điều hành quản trị thông minh", một thể thống nhất và quá trình chuyển hóa lẫn nhau theo thời gian thực hướng đến tương lai với cách tiếp cận “Kính chắn gió”(forward-looking) bao gồm 5 hệ thống nguồn lực: (1)Tự nhiên: Quản trị luồng dữ liệu tiêu thụ điện, nước, nguyên vật liệu, phát thải và tỷ lệ hao hụt của nhà máy; (2)Con người: Quản trị dữ liệu lớn về năng suất lao động, giờ công, quỹ lương, chỉ số hài lòng và năng lực thực thi của nhân sự. (3)Tài chính: Quản trị dòng tiền, lãi xuất, tỷ giá, doanh thu, biên lợi nhuận, chi phí thuế và hiệu suất sử dụng vốn; (4)Sản phẩm: Quản trị chuỗi cung ứng, khấu hao máy móc, công nghệ, chất lượng đầu ra và vòng đời sản phẩm. (5)Thể chế: Quản trị quy trình phối hợp giữa các phòng ban, tính tuân thủ pháp lý và văn hóa cũng như mạng lưới mối đối tác

Thứ tư, Sơ đồ 3D điều hành MAP giúp DN “vừa chạy, vừa xếp hàng”. Cẩm nang này chạy trên nền tảng AI Platform đóng vai trò là Radar cảnh giới tầm xa liên tục quét thị trường (Market) theo trục 3Qs. Ngay khi định vị được "Tên lửa hành trình", bộ não AI sẽ đồng thời chiếu vào bên trong DN theo trục “Ngũ hệ thống lực” để thực hiện sắp xếp đồng bộ và điều chỉnh cấu trúc (Alignment) nhằm tìm ra các "Điểm nghẽn". MAP sẽ tự động đề xuất hoặc kích hoạt các giải pháp (Patriot).

Thị trường biến động đến đâu, nội bộ tự động thích ứng và phòng thủ đến đó theo thời gian thực (Real-time). Cụ thể, khi xuất hiện dự thảo tăng thuế chống bán phá giá từ Washington, MAP sẽ lập tức định lượng hóa mức độ thiệt hại đối với DN, đồng thời xuất bản bộ "Hồ sơ dữ liệu sạch" đạt chuẩn kiểm toán quốc tế chỉ trong vài giây để nộp lên tòa án thương mại Mỹ, trực tiếp dỡ bỏ hoàn toàn thuế chống bán phá giá và giành mức thuế suất 0%.

Trong kỷ nguyên mà biến động diễn ra với vận tốc âm thanh, DN mạnh không phải là DN có nhiều tiền nhất, mà là DN có năng lực quản trị tối ưu nhất trên các nguồn lực mình đang có. Quản trị truyền thống (hành chính) chắc chắn không còn đủ sức bảo vệ DN mặc dù nguyên lý Con người kiểm soát tối cao (Human-in-the-loop) hay nói cách khác là bộ óc linh hoạt và cái tâm của nhà quản trị vẫn là người đưa ra quyết định. Trong tiến trình đó, Hệ điều hành eSOS không chỉ là một lựa chọn và giải pháp công nghệ cho kinh doanh, mà còn thực sự là trợ lý chiến lược cho các CEO điều hành DN tránh khỏi nguy cơ bị xóa sổ khỏi bản đồ kinh doanh và phát triển bền vững trong nền KTTTS.

Thị trường carbon mở không gian mới cho kinh tế xanh Việt Nam

Ts Đoàn Duy Khương