Sáng 24/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cần được thực hiện thận trọng, bảo đảm hiệu quả quản lý và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Theo Chủ tịch Quốc hội, tinh thần xuyên suốt phải là "cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm", trong đó giảm bớt các thủ tục không cần thiết phải đi cùng cơ chế kiểm tra, giám sát sau cấp phép đủ chặt chẽ.

Không đơn giản hóa các yêu cầu liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân

Đề cập đến các quy định về đánh giá tác động môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ lo ngại khi tiêu chí phân loại đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường chủ yếu được giao Chính phủ quy định. Trong khi đó, một số tiêu chí còn mang tính định tính, có thể dẫn đến những cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tế.

Đáng chú ý, việc đưa khu dân cư tập trung và nguồn nước phục vụ sinh hoạt ra khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường là vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: "Cái gì gắn trực tiếp với sức khỏe người dân thì không thể đơn giản hóa".

Theo Chủ tịch Quốc hội, rác thải sinh hoạt, chất thải y tế, chất lượng nguồn nước và không khí vẫn là những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống cộng đồng. Vì vậy, các quy định về bảo vệ môi trường cần bảo đảm tính chặt chẽ, không để việc điều chỉnh thủ tục làm phát sinh khoảng trống trong quản lý.

Đối với công tác quan trắc môi trường, Chủ tịch Quốc hội cũng đặt vấn đề về độ chính xác của thiết bị đo và phương pháp tính toán, công bố chất lượng không khí tại Hà Nội, TP.HCM cũng như các đô thị khác. Theo đó, số liệu quan trắc cần bảo đảm độ tin cậy để người dân có thể yên tâm khi tiếp cận thông tin về chất lượng môi trường nơi mình sinh sống.

Về đề xuất miễn đánh giá tác động môi trường đối với các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc áp dụng cần gắn với điều kiện cụ thể. Theo đó, chỉ nên xem xét miễn trong trường hợp hệ thống hạ tầng xử lý môi trường đã được đầu tư đồng bộ; đồng thời, cần loại trừ những dự án có lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc có hoạt động nhập khẩu phế liệu.

Bên cạnh quy định pháp luật, công tác kiểm tra thực tế tại các khu công nghiệp, làng nghề cũng cần được chú trọng. Những vấn đề như tro, xỉ và khói bụi phát sinh từ các nhà máy nhiệt điện than đòi hỏi phải được kiểm soát bằng công nghệ phù hợp và năng lực xử lý đáp ứng yêu cầu. Các cam kết về bảo vệ môi trường chỉ có ý nghĩa khi được thực hiện bằng những giải pháp cụ thể, có khả năng kiểm chứng.

Phân cấp quản lý phải gắn với trách nhiệm và phối hợp liên vùng

Một nội dung khác được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý là cơ chế phân cấp trong quản lý môi trường. Theo đó, việc giao quyền cho địa phương cần đi kèm với trách nhiệm cụ thể và cơ chế phối hợp giữa các địa bàn, nhất là đối với những vấn đề ô nhiễm có phạm vi ảnh hưởng liên tỉnh.

Ô nhiễm môi trường không bị giới hạn bởi ranh giới hành chính. Nếu các địa phương thiếu phối hợp hoặc không xác định rõ trách nhiệm trong quá trình xử lý, tình trạng đùn đẩy có thể tiếp diễn, khiến các vấn đề tồn tại kéo dài mà không được giải quyết dứt điểm.

Chủ tịch Quốc hội dẫn thực tế ô nhiễm tại các dòng sông Nhuệ, sông Đáy và hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải để cho thấy những khó khăn trong công tác kiểm soát ô nhiễm liên vùng. Đây đều là những vấn đề kéo dài nhiều năm, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều địa phương và cơ quan chức năng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải làm rõ cơ chế điều phối, phân định trách nhiệm giữa các bên, tránh tình trạng "cha chung không ai khóc" khi xảy ra ô nhiễm.

Đối với trách nhiệm của người đứng đầu, Chủ tịch Quốc hội nghiêng về phương án gắn trách nhiệm với các chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường, đồng thời công khai kết quả theo định kỳ. Việc xác định trách nhiệm dựa trên các tiêu chí cụ thể sẽ giúp hạn chế tình trạng quy trách nhiệm chung chung, đồng thời tăng khả năng giám sát và ngăn ngừa việc né tránh trách nhiệm khi môi trường bị ô nhiễm.

Bảo đảm nguồn lực, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần

Bên cạnh việc hoàn thiện quy định và nâng cao hiệu quả thực thi, nguồn lực dành cho công tác bảo vệ môi trường cũng là vấn đề được Chủ tịch Quốc hội quan tâm.

Liên quan đến đề xuất quy định mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho sự nghiệp bảo vệ môi trường và những băn khoăn về khả năng cân đối ngân sách, Chủ tịch Quốc hội lưu ý rằng nếu không quy định một mức chi tối thiểu thì cần có cơ chế thay thế đủ hiệu quả để bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ môi trường.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: "Môi trường không thể chỉ được chi khi ngân sách còn dư".

Thông điệp này đặt ra yêu cầu phải coi bảo vệ môi trường là nhiệm vụ cần được bố trí nguồn lực chủ động, ổn định, thay vì chỉ thực hiện khi ngân sách còn khả năng đáp ứng sau khi đã phân bổ cho các nhiệm vụ khác.

Khẳng định quan điểm phát triển phải đi đôi với bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần".

Theo Chủ tịch Quốc hội, phát triển kinh tế cần gắn với việc bảo đảm chất lượng môi trường và cuộc sống của người dân. Ông nêu rõ: "để làm sao mà ở trên sạch nhưng mà dưới dòng sông cũng sạch", qua đó lưu ý yêu cầu kiểm soát hoạt động xả thải, không để tình trạng xả thải tùy tiện gây ô nhiễm nguồn nước.

Những ý kiến trên cho thấy yêu cầu hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường không chỉ nằm ở việc giảm bớt thủ tục hành chính, mà còn phải bảo đảm hiệu lực quản lý, trách nhiệm giải trình và nguồn lực thực hiện. Cải cách thủ tục chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng khả năng kiểm soát ô nhiễm trên thực tế, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ gìn môi trường sống bền vững.

Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Gỡ "điểm nghẽn" thể chế từ thu gom đến kiểm soát ô nhiễm

Hải Đăng