Ngày 25/10, Cơ quan Quản lý thảm họa quốc gia Afghanistan (ANDMA) thông báo đã ký 18 biên bản ghi nhớ (MoU) với các đối tác trong nước và quốc tế trong tháng qua, với tổng giá trị 6.677.619 USD, nhằm tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai trên cả nước.

Theo ANDMA, các thỏa thuận tập trung vào việc giảm thiểu rủi ro từ các hiểm họa tự nhiên, cung cấp hỗ trợ khẩn cấp cho người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tăng cường các chương trình hỗ trợ dài hạn cho những cộng đồng dễ bị tổn thương. Đây là một trong những nỗ lực nhằm nâng cao khả năng chống chịu của Afghanistan trước những rủi ro thiên tai ngày càng nghiêm trọng.

Thiên tai liên tiếp gây thiệt hại về người và tài sản

Afghanistan nằm trong nhóm quốc gia có mức độ dễ bị tổn thương cao trước thiên tai. Mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, động đất, hạn hán kéo dài và tuyết lở thường xuyên đe dọa tính mạng người dân, phá hủy cơ sở hạ tầng, ảnh hưởng đến sinh kế và buộc nhiều gia đình phải rời bỏ nhà cửa.

Theo số liệu chính thức được công bố trong bản tin về các thỏa thuận của ANDMA, trong năm qua, các hiện tượng thiên tai như mưa lớn, bão, động đất, sét đánh, sập mái nhà, sạt lở đất và lũ quét đã khiến 769 người thiệt mạng, 1.634 người bị thương và ảnh hưởng đến 44.918 hộ gia đình tại Afghanistan.

Một trong những thảm họa nghiêm trọng xảy ra vào ngày 20/7/2026, khi mưa lớn gây lũ quét tại tỉnh Nuristan, miền đông Afghanistan. Theo thông tin được công bố trong những ngày đầu sau thảm họa, ít nhất 20 người thiệt mạng, khoảng 80 người bị thương và hơn 100 người mất tích. Con số thương vong sau đó tiếp tục được cập nhật khi công tác tìm kiếm, cứu hộ và đánh giá thiệt hại được triển khai.

Thành phố Parun, thủ phủ tỉnh Nuristan, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Lũ quét phá hủy ít nhất 22 ngôi nhà, làm hư hại nghiêm trọng 45 ngôi nhà khác, đồng thời gây thiệt hại cho chợ, cửa hàng, cầu, đường giao thông, kênh tưới tiêu và các công trình phòng, chống lũ.

Hệ thống cấp nước bị ảnh hưởng khiến khoảng 1.000 hộ gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận nước uống an toàn. Địa hình hiểm trở, đường sá hư hỏng và nhiều khu vực bị cô lập cũng gây trở ngại cho hoạt động cứu hộ, cứu nạn và đưa hàng cứu trợ đến người dân.

Tại khu vực cửa khẩu Torkham, lũ quét còn khiến người tị nạn Afghanistan thiệt mạng và bị thương tại khu trung chuyển người hồi hương, đồng thời làm gián đoạn hoạt động qua cửa khẩu.

Trước tình hình này, các tổ chức nhân đạo, cơ quan Liên hợp quốc và chính quyền Afghanistan đã triển khai hoạt động cứu trợ khẩn cấp, cung cấp lương thực, nước sạch, dịch vụ y tế lưu động và các vật tư thiết yếu cho những người bị ảnh hưởng.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro thiên tai

Không chỉ Afghanistan, nhiều quốc gia Nam Á cũng phải đối mặt với những đợt mưa lớn và lũ lụt gây hậu quả nghiêm trọng.

Trong tháng 7/2026, mưa lớn và lũ lụt tại Ấn Độ, Pakistan và Afghanistan đã khiến ít nhất 82 người thiệt mạng, hàng trăm người bị thương và khoảng 100 người mất tích, theo thông tin Reuters công bố ngày 23/7.

Tại bang Assam, đông bắc Ấn Độ, ít nhất 36 người thiệt mạng và hơn 650.000 người tại 11 quận bị ảnh hưởng bởi mưa lớn, lũ lụt. Trong khi đó, tại Pakistan, các tỉnh Khyber Pakhtunkhwa và Punjab ghi nhận nhiều trường hợp tử vong, bị thương và nhà ở hư hại do lũ cuốn, sập nhà và ngập lụt.

Các đợt thiên tai này cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của nhiều cộng đồng tại Nam Á trước những hiện tượng thời tiết cực đoan. Tại Afghanistan, nguy cơ càng gia tăng do địa hình đồi núi phức tạp, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, điều kiện kinh tế khó khăn và khả năng tiếp cận các dịch vụ cứu hộ tại vùng sâu, vùng xa chưa đồng đều.

Bên cạnh đó, phá rừng và suy thoái môi trường tại một số khu vực cũng có thể làm gia tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất. Khi thảm thực vật bị suy giảm, khả năng giữ nước của đất giảm theo, khiến dòng chảy mặt tăng lên trong các đợt mưa lớn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng sức ép lên tài nguyên nước và hệ sinh thái, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, chủ động sơ tán dân cư và đầu tư các công trình phòng, chống thiên tai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với những quốc gia dễ bị tổn thương như Afghanistan.

Tăng cường hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương

Nhu cầu hỗ trợ nhân đạo tại Afghanistan vẫn ở mức cao. Theo các ước tính của Liên hợp quốc được dẫn trong các báo cáo nhân đạo, hàng chục triệu người tại nước này cần được hỗ trợ, trong đó có nhiều người đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực và thiếu các dịch vụ thiết yếu. Phụ nữ và trẻ em thuộc nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề.

Trong hoàn cảnh đó, các thỏa thuận hợp tác trị giá gần 6,68 triệu USD được kỳ vọng góp phần tăng cường nguồn lực cho hoạt động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, đồng thời cải thiện khả năng hỗ trợ các nhóm dân cư có nguy cơ cao.

Tuy nhiên, hiệu quả của các chương trình không chỉ phụ thuộc vào nguồn kinh phí mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, tổ chức nhân đạo và các đối tác phát triển. Việc phân bổ nguồn lực cần dựa trên đánh giá nhu cầu thực tế, ưu tiên những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai và bảo đảm người dân tại các địa bàn khó tiếp cận không bị bỏ lại phía sau.

Về lâu dài, bên cạnh cứu trợ khẩn cấp, Afghanistan cần tiếp tục củng cố hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực cộng đồng, cải thiện cơ sở hạ tầng thiết yếu và tăng cường các giải pháp quản lý rủi ro thiên tai gắn với bảo vệ môi trường.

Các biện pháp này có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản, bảo vệ sinh kế, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước những rủi ro khí hậu và thiên tai trong tương lai.

Đà Nẵng chủ động phương án ứng phó thiên tai từ vùng trọng điểm

Mai Hạ