Hội thảo diễn ra tại trụ sở Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhằm thực hiện chức năng tư vấn, phản biện và giám định xã hội, tạo diễn đàn trao đổi, đóng góp ý kiến và đề xuất giải pháp hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong bối cảnh đặt ra yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.

Tham dự hội thảo có PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; ThS. Bùi Kim Tuyến, Trưởng ban Tư vấn, Phản biện và Giám định xã hội.

Về phía Hội Nước và Môi trường Việt Nam, tham dự có Bà Phạm Thị Xuân, Phó Chủ tịch Thường trực Hội nước và Môi trường Việt Nam; TS. Tống Ngọc Thanh, nguyên Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội; GS.TS Phạm Quý Nhân, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội; ThS. Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch, Tổng biên tập Tạp chí Môi trường và Cuộc sống; PGS.TS Lê Hùng Anh, Phó Chủ tịch Hội, Trưởng Văn phòng đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh; ThS. Phạm Thu Hằng, nguyên Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, Trưởng Ban kiểm tra Hội.

Cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp; Các đồng chí Phóng viên, Biên tập viên; Sinh viên.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhấn mạnh phát triển bền vững là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển đất nước, trong đó tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số mở ra cơ hội phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi năng lượng và thúc đẩy các công nghệ thân thiện với môi trường cần được chú trọng nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, bảo đảm lợi ích kinh tế gắn với mục tiêu phát triển lâu dài.

Nhấn mạnh mục tiêu không chỉ là tăng trưởng nhanh mà còn phải bảo đảm tính bền vững, PGS.TS Phạm Ngọc Linh cho rằng cần nhận diện rõ những thách thức mà doanh nghiệp đang đối mặt, thúc đẩy cải cách thể chế, tạo điều kiện mở rộng sản xuất gắn với sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Cùng với đó, cần nâng cao nhận thức về môi trường và biến đổi khí hậu, khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi phương thức sản xuất, kinh doanh theo hướng bền vững.

Với chức năng tư vấn, phản biện và đóng góp trí tuệ khoa học, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam kỳ vọng hội thảo sẽ tập hợp được các ý kiến chuyên gia, kinh nghiệm thực tiễn và kiến nghị chính sách có tính khả thi, góp phần hoàn thiện thể chế, thúc đẩy phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam, hướng tới hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Tiếp nối phần khai mạc, các đại biểu tập trung trao đổi về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và mục tiêu trung hòa các-bon. Các tham luận đề cập đến quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về bảo vệ môi trường; kinh nghiệm quốc tế và giải pháp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm thúc đẩy tăng trưởng gắn với trung hòa các-bon.

Báo cáo tham luận của ThS. Nguyễn Tiến Sỹ, Phó Giám đốc Trung tâm Thích ứng biến đổi khí hậu và Trung hoà các-bon, Cục Biến đổi khí hậu, tập trung làm rõ mối quan hệ giữa phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu tại Việt Nam. Giai đoạn 2021–2025, kinh tế tiếp tục tăng trưởng, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện, hệ thống chính sách, pháp luật về môi trường và khí hậu ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, năng lực xử lý ô nhiễm và khả năng chống chịu trước thiên tai vẫn còn hạn chế; biến đổi khí hậu ngày càng gây ra những tác động nghiêm trọng đến kinh tế, xã hội và sinh kế người dân.

Trên cơ sở quan điểm chỉ đạo của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, các báo cáo nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững và có sức chống chịu cao; chủ động phòng ngừa rủi ro, nâng cao năng lực thích ứng, giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển kinh tế tuần hoàn và thị trường các-bon. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, lồng ghép mục tiêu môi trường và khí hậu vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội; tăng cường kiểm tra, giám sát, chuẩn hóa dữ liệu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, huy động nguồn lực tài chính và phát huy trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp, người dân. Qua đó, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Báo cáo tham luận của TS. Đinh Thái Hưng, Điều phối viên quốc gia của Tổ chức Đối tác NDC, tập trung phân tích các bài học quốc tế về quản lý phát thải khí nhà kính trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Báo cáo nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với chuyển đổi năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Từ kinh nghiệm của Belize, Armenia, Fiji, Colombia, Rwanda và Paraguay, báo cáo đề xuất Việt Nam cần cụ thể hóa mục tiêu giảm phát thải bằng các chỉ tiêu định lượng, số hóa hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), xây dựng cơ chế ngân sách các-bon, phân bổ hạn ngạch phát thải và gắn kế hoạch hành động với lộ trình công nghệ, nguồn lực tài chính và trách nhiệm thực hiện cụ thể. Đặc biệt, chuyển đổi xanh cần gắn với lộ trình giảm phát thải trong các ngành xây dựng, giao thông vận tải, năng lượng và công nghiệp, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận tài chính khí hậu, thu hút đầu tư xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, báo cáo đề cao yêu cầu chuyển đổi công bằng, lấy con người làm trung tâm, chú trọng đào tạo kỹ năng xanh, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và bảo đảm sinh kế cho người lao động, nhất là các nhóm dễ bị tổn thương. Qua đó, Việt Nam cần kết hợp đồng bộ thể chế, công nghệ, dữ liệu, tài chính và an sinh xã hội, biến giảm phát thải thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm tăng trưởng nhanh gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

Với tham luận "Phát triển nguồn nhân lực biến đổi khí hậu đáp ứng yêu cầu tăng trưởng “2 con số” gắn với bảo về môi trường và trung hoà các-bon" của TS. Thái Thị Thanh Minh, Phó trưởng Khoa Biến đổi khí hậu và Phát triển bền vững, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, bà nhấn mạnh vai trò của phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số gắn với bảo vệ môi trường và trung hòa các-bon.

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh và phát triển các-bon thấp, giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực liên ngành, có năng lực kiểm kê khí nhà kính, đánh giá rủi ro khí hậu, xây dựng kế hoạch giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, thị trường các-bon. Khoa Biến đổi khí hậu và Phát triển bền vững đã triển khai chương trình đào tạo cử nhân theo hướng kết hợp lý thuyết với thực hành, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phục vụ cộng đồng, góp phần trang bị kiến thức, kỹ năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động xanh.

Tuy nhiên, công tác đào tạo vẫn gặp khó khăn về cơ sở vật chất, dữ liệu, học liệu thực hành, nguồn lực nghiên cứu, cơ hội thực tập và sự liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, cơ quan quản lý. Vì vậy, cần tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, phát triển kỹ năng chuyên môn, ngoại ngữ và phân tích dữ liệu cho người học; đồng thời đẩy mạnh hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh, bảo vệ môi trường và thực hiện mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

ThS. Hà Bích Thuỷ, Giám đốc điều hành công ty ESGI Việt Nam với tham luận "Kinh nghiệm quốc tế và giải pháp đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo để tăng trưởng hai con số gắn với trung hòa các-bon" cho rằng tăng trưởng kinh tế hai con số gắn với trung hòa các-bon đòi hỏi Việt Nam kết hợp chặt chẽ mục tiêu phát triển kinh tế với kiểm soát rủi ro khí hậu, đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Kinh nghiệm quốc tế từ Đức, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc cho thấy chính sách khí hậu chỉ phát huy hiệu quả khi được kết nối đồng bộ với chiến lược công nghiệp, tiêu chuẩn kỹ thuật, thị trường các-bon, hạ tầng năng lượng, tài chính xanh và hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Đối với Việt Nam, cần ưu tiên phát triển lưới điện linh hoạt và hệ thống lưu trữ năng lượng, nâng cao hiệu suất năng lượng công nghiệp, sử dụng vật liệu ít các-bon, điện hóa giao thông và sản xuất, thúc đẩy nông nghiệp phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn và công nghệ xử lý, tái sử dụng nước, chất thải. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để chuyển kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, công nghệ và giải pháp có khả năng thương mại hóa, nhân rộng; hoàn thiện cơ chế tài chính xanh, hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải và phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng xanh. Quá trình chuyển đổi cần có lộ trình phù hợp với điều kiện từng ngành, địa phương, bảo đảm an ninh năng lượng, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và công bằng đối với người lao động.

Tăng trưởng hai con số chỉ có thể bền vững khi trở thành động lực thúc đẩy năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời giảm cường độ phát thải, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Trong tham luận "Tăng trưởng “2 con số” và các tác động tiềm tàng đến môi trường, khí hậu; Đề xuất giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường" của PGS.TS Lê Hùng Anh, Phó chủ tịch Hội Nước và Môi trường Việt Nam, Trưởng Văn phòng đại diện của Hội tại TP HCM, PGS.TS Lê Hùng Anh cho rằng tăng trưởng kinh tế hai con số gắn với bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu đòi hỏi Việt Nam chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh, hiệu quả tài nguyên và phát thải thấp.

Tăng trưởng GDP cao không đồng nghĩa với phát triển bền vững nếu đi kèm với gia tăng tiêu thụ năng lượng, tài nguyên, chất thải và phát thải khí nhà kính. Theo cách tiếp cận tách rời tăng trưởng khỏi áp lực môi trường, mục tiêu cần hướng tới là GDP tiếp tục tăng trong khi tổng áp lực môi trường từng bước giảm. Với giả định GDP thực tăng 10%/năm, cường độ môi trường phải giảm tối thiểu khoảng 9,09%/năm để giữ tổng áp lực không tăng, nếu các yếu tố khác không đổi. Do đó, cần ưu tiên chuyển đổi năng lượng sạch, sử dụng hiệu quả nước và vật liệu, phát triển kinh tế tuần hoàn, cộng sinh công nghiệp, giao thông và công trình xanh; đồng thời tăng cường kiểm kê, đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải, minh bạch dữ liệu, huy động tài chính xanh và phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng xanh.

Kinh nghiệm quốc tế từ EU, Đan Mạch, Singapore và mô hình cộng sinh công nghiệp Kalundborg cho thấy chuyển đổi xanh cần được thực hiện đồng bộ thông qua đổi mới công nghệ, đầu tư hạ tầng, hoàn thiện chính sách và tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cộng đồng. Trên cơ sở đó, khung định hướng “10–5–0” được đề xuất nhằm kết nối kịch bản tăng trưởng GDP 10%/năm, mục tiêu cải thiện cường độ sử dụng tài nguyên và giảm phát thải, với định hướng phát thải ròng bằng không vào năm 2050; trong đó, các chỉ tiêu cụ thể cần được xây dựng dựa trên dữ liệu, điều kiện ngành và khả năng thực hiện. Lộ trình triển khai nên bắt đầu bằng thí điểm tại các ngành, địa phương hoặc khu công nghiệp có dữ liệu tin cậy, thiết lập đường cơ sở, đo lường hiệu quả và đánh giá chi phí trước khi nhân rộng. Tăng trưởng nhanh chỉ thực sự bền vững khi đi đôi với nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm áp lực môi trường tuyệt đối và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Cùng với sự hiện diện của đông đủ các nhà quản lý, các chuyên gia kinh tế, các nhà khoa học môi trường, hội thảo đã thu hoạch được nhiều tham luận chất lượng, nhiều ý kiến phản biện sắc sảo và những kiến nghị chính sách mang tính khả thi cao. Những ý kiến đóng góp sẽ là cơ sở quan trọng để tham mưu cho các cấp có thẩm quyền, nhằm hoạch định các chiến lược phát triển hài hòa giữa kinh tế và môi trường trong giai đoạn tới, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng gắn “2 con số” với phát triển bền vững.

[VIDEO] Hội Nước và Môi trường Việt Nam gặp mặt kỷ niệm Ngày Doanh nhân Việt Nam và Ngày Phụ nữ Việt Nam

Hồng Luyến - Nguyễn Thành