Đánh giá vòng đời cho thấy những tác động khác nhau

Theo The Korea Herald, Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Hàn Quốc đã đặt hàng nghiên cứu toàn diện về các loại ống hút dùng một lần. Kết quả được nghị sĩ Kim Wi-sang thuộc đảng Quyền lực Nhân dân công bố, cho thấy tác động môi trường của sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào vật liệu mà còn liên quan đến quá trình sản xuất và xử lý sau sử dụng.

Nghiên cứu so sánh bốn loại ống hút gồm nhựa thông thường, giấy, nhựa phân hủy sinh học và nhựa có nguồn gốc sinh học. Các sản phẩm được đánh giá trên 16 nhóm tác động, bao gồm biến đổi khí hậu, độc tính đối với con người, bụi mịn và axit hóa, dựa trên toàn bộ vòng đời từ nguyên liệu đầu vào đến khâu thải bỏ.

Kết quả cho thấy chỉ số tác động liên quan đến khả năng gây ung thư của ống hút giấy cao gấp 6,33 lần so với ống hút nhựa thông thường. Tác động axit hóa của sản phẩm giấy cũng cao gấp 2,04 lần.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng ý nghĩa của con số 6,33 lần. Đây là chỉ số được mô hình hóa để so sánh tác động tiềm tàng từ các chất phát thải trong vòng đời sản phẩm, không đồng nghĩa người sử dụng ống hút giấy có nguy cơ mắc ung thư cao gấp 6,33 lần so với người dùng ống hút nhựa.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy các vật liệu thay thế khác chưa chắc có tác động thấp hơn nhựa thông thường. Với ống hút nhựa phân hủy sinh học, chỉ số tác động liên quan đến khả năng gây ung thư cao gấp 3,34 lần, trong khi tác động axit hóa cao gấp 1,98 lần.

Đáng chú ý, ống hút làm từ polyethylene có nguồn gốc sinh học (bio-PE) ghi nhận chỉ số tác động liên quan đến khả năng gây ung thư cao gấp 16,18 lần và tác động axit hóa cao gấp 5,9 lần so với ống hút nhựa thông thường. Dù sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc từ thực vật, bio-PE không đồng nghĩa với vật liệu có khả năng tự phân hủy sinh học.

Nhựa thông thường có tác động thấp hơn ở nhiều tiêu chí

Trong số bốn loại sản phẩm được đưa vào đánh giá, ống hút nhựa thông thường có mức tác động thấp nhất ở 10 trong tổng số 16 tiêu chí. Các nhóm tiêu chí này bao gồm biến đổi khí hậu, bụi mịn, axit hóa và độc tính đối với con người.

Ở chiều ngược lại, ống hút bio-PE có mức tác động cao nhất trong 10 tiêu chí, trong đó có các tác động liên quan đến suy giảm tầng ozone, axit hóa và hình thành khói mù. Ống hút giấy đứng đầu về mức tác động ở ba tiêu chí, còn ống hút nhựa phân hủy sinh học đứng đầu ở hai tiêu chí.

Những kết quả trên cho thấy không thể chỉ dựa vào tên gọi như “giấy”, “sinh học” hay “phân hủy sinh học” để kết luận một sản phẩm thân thiện với môi trường hơn sản phẩm khác. Mức độ tác động còn phụ thuộc vào nguyên liệu, quy trình sản xuất, phát thải và phương thức xử lý sau khi sản phẩm bị thải bỏ.

Do đó, việc đánh giá hiệu quả của một giải pháp thay thế cần xem xét nhiều tiêu chí cùng lúc, thay vì chỉ tập trung vào khả năng giảm sử dụng nhựa hoặc đặc tính của riêng vật liệu.

Khó tái chế, phần lớn ống hút bị đốt hoặc chôn lấp

Bên cạnh tác động trong quá trình sản xuất, khả năng xử lý sau sử dụng cũng là vấn đề đáng chú ý. Theo số liệu chất thải quốc gia của Hàn Quốc được dẫn trong nghiên cứu, 73,6% lượng ống hút bị thải bỏ được đưa đi đốt, trong khi 26,4% còn lại được chôn lấp.

Thực tế này cho thấy việc chuyển từ ống hút nhựa sang ống hút giấy hoặc các vật liệu thay thế khác chưa giải quyết triệt để vấn đề chất thải dùng một lần. Khi sản phẩm khó được thu gom, phân loại và tái chế, lượng rác phát sinh vẫn tạo áp lực lên hệ thống xử lý chất thải.

Ngay cả khi vật liệu có khả năng tái chế về mặt kỹ thuật, hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào việc tổ chức thu gom, công nghệ phân loại và hạ tầng xử lý. Với các sản phẩm nhỏ như ống hút, việc phân loại riêng có thể gặp nhiều trở ngại.

Từ kết quả này, nghị sĩ Kim Wi-sang cho rằng Chính phủ Hàn Quốc cần xem xét lại những chính sách chỉ tập trung thay thế ống hút nhựa bằng vật liệu khác. Theo ông, giải pháp cần hướng đến giảm lượng sản phẩm dùng một lần ngay từ nguồn, thay vì mặc định chuyển sang giấy hoặc nhựa có nguồn gốc sinh học là lựa chọn tối ưu.

Chính sách giảm ống hút nhựa vẫn còn nhiều thay đổi

Kết quả nghiên cứu được công bố trong bối cảnh Hàn Quốc nhiều lần điều chỉnh chính sách quản lý ống hút nhựa dùng một lần. Năm 2021, nước này công bố kế hoạch cấm sản phẩm này. Tuy nhiên, việc thực thi bị trì hoãn trong năm 2022 và tiếp tục được hoãn vô thời hạn vào năm 2023.

Đến năm 2025, Chính phủ chuyển sang phương án mềm dẻo hơn, theo đó ống hút nhựa và ống hút giấy chỉ được cung cấp khi khách hàng yêu cầu.

Tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ khác, các biện pháp giảm chất thải từ ống hút nhựa cũng được triển khai theo những cách khác nhau. Đài Loan cấm ống hút nhựa dùng một lần từ năm 2019. Nhật Bản yêu cầu các cửa hàng tiện lợi và nhà hàng xây dựng kế hoạch cắt giảm tiêu thụ nhựa từ năm 2022. Hong Kong áp dụng lệnh cấm nhà hàng cung cấp ống hút nhựa từ năm 2024, đồng thời khuyến khích các lựa chọn thay thế không phải nhựa. Liên minh châu Âu cũng cấm ống hút nhựa dùng một lần từ năm 2021.

Trong khi đó, ống hút giấy ngày càng gây tranh luận do những hạn chế về độ bền và câu hỏi liên quan đến lợi ích môi trường thực tế. Năm 2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh thúc đẩy việc sử dụng ống hút nhựa trở lại, cho rằng ống hút giấy không hiệu quả.

Từ những kết quả nghiên cứu tại Hàn Quốc, vấn đề đặt ra không đơn thuần là nên sử dụng ống hút làm từ vật liệu nào, mà là làm thế nào để giảm tác động môi trường trong suốt vòng đời sản phẩm. Việc hạn chế nhu cầu đối với đồ dùng một lần, chỉ cung cấp ống hút khi cần thiết và cải thiện hệ thống quản lý chất thải có thể trở thành những hướng đi cần được cân nhắc song song với việc lựa chọn vật liệu thay thế.

Công nghệ mới của Trung Quốc biến rác nhựa thành nhiên liệu hàng không

Hải Đăng