Đất rừng không chỉ là tài nguyên, mà còn giữ vai trò bảo vệ đất, nguồn nước và duy trì cân bằng sinh thái. Thế nhưng, trước sức ép của đô thị hóa và nhu cầu kinh doanh du lịch, tình trạng san gạt, xây dựng trái phép trên đất lâm nghiệp có nguy cơ làm tổn hại những giá trị ấy. Khi lợi ích kinh tế trước mắt được đặt lên trên yêu cầu bảo vệ rừng, cái giá phải trả không chỉ là những mảng xanh mất đi, mà còn là nguy cơ suy giảm các giá trị sinh thái lâu dài. Đó là sự đánh đổi giữa lợi ích ngắn hạn và tài nguyên thiên nhiên - thứ “vàng giả” không thể bù đắp những tổn thất đã gây ra.

Từ vi phạm kéo dài đến những vết thương của rừng

Tình trạng vi phạm đất rừng tại Sóc Sơn kéo dài qua nhiều giai đoạn quản lý. Theo Thông báo kết luận thanh tra số 1183/TBKL-TTLN-P3 ngày 21/03/2019 của Thanh tra TP Hà Nội, riêng hai xã Minh Trí, Minh Phú và khu vực ven bảy hồ lớn nằm trong quy hoạch rừng đã có 797 công trình vi phạm.

Đến năm 2026, áp lực quản lý tại khu vực hồ Đồng Đò vẫn hiện hữu. Theo Báo cáo số 540/BC-UBND của UBND xã Kim Anh, từ ngày 01/07/2025 đến thời điểm báo cáo trong tháng 08/2026, cho thấy địa phương đã cưỡng chế nhiều công trình, giải tỏa các trường hợp vi phạm, nhưng vẫn còn vụ việc chưa được xử lý dứt điểm. Những hạn chế trong phát hiện, ngăn chặn vi phạm và quản lý hồ sơ cũng được địa phương thừa nhận.

Diễn biến điều tra được Công an TP Hà Nội thông tin tại họp báo kinh tế - xã hội quý III/2026 ngày 05/10 đã chuyển từ xử lý vi phạm xây dựng sang điều tra hình sự. Đại tá Nguyễn Đức Long, Phó Giám đốc Công an TP. Hà Nội cho biết cơ quan điều tra đã khởi tố 02 vụ án, 07 bị can liên quan đến các hành vi Đưa, Nhận và Môi giới hối lộ. Ông Nguyễn Văn Thắng (chủ công trình SOLARA Đồng Đò) và bà Phạm Thị Thanh Bình (chủ Homestay Huy Hoàng) bị khởi tố về hành vi Đưa hối lộ; 01 cán bộ quản lý trật tự xây dựng và 02 cán bộ kiểm lâm bị khởi tố về hành vi Nhận hối lộ. Vụ án liên quan cựu Trưởng thôn Nguyễn Văn Hòa được xác định là vụ án độc lập. Cơ quan Công an tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Từ những vi phạm kéo dài đến diễn biến điều tra hình sự, vụ việc hồ Đồng Đò không chỉ đặt ra câu hỏi về trách nhiệm pháp lý của những người liên quan, mà còn về những lỗ hổng trong công tác kiểm tra, giám sát. Từ san gạt mặt bằng, đào đắp, dựng khung đến hoàn thiện nhà ở, bể bơi, sân bê tông và đưa vào kinh doanh là cả một quá trình, với nhiều dấu hiệu có thể được nhận biết từ sớm. Khi vi phạm chỉ được xử lý quyết liệt sau lúc công trình đã thành hình, chi phí tháo dỡ và khắc phục có thể lớn hơn nhiều so với việc phát hiện, ngăn chặn ngay từ đầu.

Không thể lấy lợi ích trước mắt đánh đổi màu xanh lâu dài

“Rừng vàng, biển bạc” là cách nói về sự giàu có của thiên nhiên, cũng là lời nhắc nhở về giá trị lâu dài của tài nguyên đối với đời sống và sự phát triển đất nước. Tại hồ Đồng Đò, việc san gạt, làm thay đổi độ dốc và xây dựng trên đất rừng tiềm ẩn nguy cơ gia tăng xói mòn, thay đổi dòng chảy, ảnh hưởng khả năng giữ nước và sinh cảnh tự nhiên.

“

Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, được phê duyệt tại Quyết định số 523/QĐ-TTg ngày 1/4/2021, xác định hướng phát triển “các loại hình du lịch bền vững gắn với rừng”, đồng thời yêu cầu hài hòa mục tiêu kinh tế với bảo vệ môi trường. Cùng với đó, Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/1/2020 về Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 nhấn mạnh định hướng tăng trưởng xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ đa dạng sinh học.

Du lịch không nhất thiết phải đánh đổi bằng những cánh rừng bị thu hẹp hay cảnh quan bị bê tông hóa. Tại Vườn quốc gia Cúc Phương, bảo tồn được đặt song hành với phát triển sinh kế: giai đoạn 2021–2025, Vườn giao khoán hơn 4.000 ha rừng mỗi năm cho cộng đồng, đồng thời hỗ trợ 29 cộng đồng vùng đệm với tổng kinh phí hơn 11 tỷ đồng. Mô hình này cho thấy rừng không chỉ là tài nguyên để khai thác, mà còn có thể tạo ra giá trị kinh tế thông qua du lịch sinh thái, bảo tồn thiên nhiên và sự tham gia của người dân. Đặt trong câu chuyện hồ Đồng Đò, vấn đề không phải là có nên phát triển du lịch hay không, mà là phát triển bằng cách nào để chính cảnh quan và hệ sinh thái làm nên sức hấp dẫn của điểm đến không bị tổn hại bởi hoạt động kinh doanh.

Bởi vậy, phát triển du lịch không thể được lấy làm lý do để hợp thức hóa việc xâm hại đất rừng. Giá trị của một vùng hồ không chỉ nằm ở những công trình nghỉ dưỡng hay doanh thu dịch vụ, mà trước hết ở mặt nước, triền đồi, thảm cây xanh và môi trường tự nhiên đã tạo nên sức hấp dẫn của chính nơi đó.

Nếu cảnh quan bị bê tông hóa, hệ sinh thái suy giảm, lợi ích kinh tế thu được hôm nay có thể trở thành khoản tổn thất của ngày mai. “Vàng giả” nằm ở chỗ lợi ích tưởng như hữu hình, dễ quy đổi thành tiền, nhưng được tạo ra bằng cách làm hao hụt những giá trị tự nhiên mà tiền bạc không dễ khôi phục. Giữ rừng vì thế không phải lựa chọn giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế, mà là bảo đảm phát triển không tự phá hủy nền tảng tồn tại của mình.

[VIDEO] Quy hoạch lâm nghiệp: Phấn đấu xuất khẩu lâm sản vượt 20 tỷ USD vào năm 2030

Hồng Luyến