Tọa đàm khoa học “Ngọc hóa – Giải pháp tưởng niệm văn minh góp phần giải quyết một số bài toán lớn của Thành phố Hà Nội” diễn ra với sự tham dự của gần 100 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa, môi trường, quy hoạch đô thị, tôn giáo, cùng đại diện các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí. Các ý kiến tập trung làm rõ cơ sở khoa học, giá trị văn hóa, khả năng ứng dụng và những điều kiện cần thiết để Ngọc hóa trở thành một lựa chọn mới trong lưu giữ di cốt, tổ chức không gian tưởng niệm, nhất là trong bối cảnh Hà Nội đang đối diện với những áp lực về quỹ đất nghĩa trang, bảo vệ môi trường và quy hoạch đô thị.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS Vũ Văn Phúc, Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho biết Ngọc hóa là một trong những hướng nghiên cứu được đặt ra nhằm góp phần giải quyết một số bài toán lớn của Hà Nội, trong đó có vệ sinh và trật tự đô thị; khai thác hiệu quả không gian đô thị và hạ tầng; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn theo Quyết định số 1193/QĐ-UBND ngày 18/3/2026 của UBND thành phố Hà Nội.

Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số và hạn hẹp quỹ đất đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quy hoạch, quản lý nghĩa trang. Trong khi đó, việc tưởng niệm người đã khuất không chỉ liên quan đến tổ chức an táng mà còn gắn với những giá trị văn hóa, đạo hiếu và truyền thống thờ cúng tổ tiên. Vì vậy, việc nghiên cứu các hình thức tưởng niệm mới cần tính đến cả yêu cầu phát triển đô thị và sự phù hợp với đời sống văn hóa, tinh thần của người dân.

Sau phần phát biểu khai mạc chương trình, các đại biểu, chuyên gia đã trình bày nhiều tham luận, tập trung vào bốn nhóm vấn đề: Thực tiễn các phương thức an táng và xu hướng tưởng niệm hiện đại; cơ sở khoa học, công nghệ và triển vọng ứng dụng Ngọc hóa tại Việt Nam; giá trị văn hóa và khả năng phát triển không gian tưởng niệm trong đô thị hiện đại; định hướng nghiên cứu, triển khai ứng dụng và khuyến nghị chính sách.

Tham luận “Ngọc hóa tro cốt - Linh Ngọc: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam” của PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng, và kỹ sư Trần Văn Hành, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Tư vấn Phát triển hạ tầng, tập trung phân tích kinh nghiệm triển khai các hình thức tưởng niệm từ tro cốt sau hỏa táng tại một số quốc gia như Thụy Sĩ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Thái Lan.

Theo nhóm tác giả, mỗi quốc gia có cách tiếp cận khác nhau, từ chế tác kim cương tưởng niệm tại Thụy Sĩ, hạt ngọc tưởng niệm tại Hàn Quốc đến việc tích hợp không gian lưu giữ tro cốt với các tháp tưởng niệm hiện đại tại Nhật Bản và Trung Quốc. Những kinh nghiệm này gợi mở khả năng đa dạng hóa hình thức lưu giữ, tưởng niệm người đã khuất, phù hợp với điều kiện văn hóa và không gian đô thị.

Từ thực tiễn quốc tế, nhóm tác giả đề xuất Việt Nam cần khảo sát, đánh giá để lựa chọn công nghệ Ngọc hóa phù hợp với điều kiện kinh tế, khả năng chi trả và đặc điểm văn hóa trong nước; đồng thời chú trọng truyền thông, chuẩn hóa quy trình quản lý, truy xuất nguồn gốc Linh Ngọc và bảo đảm các yêu cầu về môi trường.

Đối với Hà Nội, tham luận đặt vấn đề khai thác lợi thế nhỏ gọn của Linh Ngọc để nghiên cứu mô hình tháp tưởng niệm cao tầng, không gian lưu giữ đa tầng hoặc không gian ngầm. Theo nhóm tác giả, hướng tiếp cận này có thể được nghiên cứu trong mối liên hệ với áp lực quỹ đất, yêu cầu di dời nghĩa trang, vệ sinh môi trường và mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn của thành phố.

Trong tham luận về “Ngọc hóa tro cốt sau hỏa táng: Giải pháp tưởng niệm văn minh cho đô thị hiện đại”, PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng sự thay đổi trong phương thức an táng gắn liền với điều kiện kinh tế - xã hội, trình độ khoa học - công nghệ và nhận thức văn hóa của mỗi thời kỳ. Trong bối cảnh đô thị hóa, gia tăng dân số và quỹ đất ngày càng hạn hẹp, những hạn chế của địa táng truyền thống đặt ra yêu cầu tìm kiếm các hình thức an táng, tưởng niệm phù hợp hơn với điều kiện sống hiện đại.

Theo ông, Ngọc hóa là hướng tiếp cận mới, sử dụng công nghệ để chuyển hóa tro cốt sau hỏa táng thành những viên ngọc tưởng niệm, được gọi là Linh Ngọc. Hình thức này không chỉ hướng tới tiết kiệm không gian lưu giữ mà còn mang ý nghĩa biểu tượng, giúp thân nhân lưu giữ ký ức về người đã khuất. Diễn giả nhấn mạnh, việc thay đổi hình thức tưởng niệm không đồng nghĩa với phủ nhận truyền thống, mà cần hướng tới sự dung hòa giữa giá trị đạo Hiếu, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và điều kiện sống của xã hội đô thị.

Để làm rõ khả năng ứng dụng mô hình này tại Việt Nam, PGS.TS Vũ Văn Phúc đề xuất các đại biểu tập trung trao đổi về công nghệ Ngọc hóa, đánh giá tác động môi trường, ứng dụng số trong quản lý và truy xuất nguồn gốc Linh Ngọc, cũng như sự phù hợp với văn hóa, tôn giáo và nhu cầu của người dân. Các nội dung khác được đặt ra gồm nghiên cứu mô hình tháp tưởng niệm trong không gian đô thị và khả năng tích hợp hình thức lưu giữ Linh Ngọc tại nhà tang lễ, cơ sở hỏa táng, cơ sở lưu giữ tro cốt và nghĩa trang.

Cũng tại tọa đàm, Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Dung, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, đã trình bày tham luận về "Nâng cao nhận thức văn hóa, xã hội và truyền thông đối với hình thức tưởng niệm Ngọc hóa trong phát triển đô thị hiện đại". Theo bà, việc nghiên cứu và tiếp cận hình thức tưởng niệm mới cần đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa truyền thống văn hóa, nhu cầu thực tế của người dân và yêu cầu phát triển đô thị. Ngọc hóa có thể bổ sung một lựa chọn lưu giữ vật phẩm tưởng niệm nhỏ gọn, phù hợp với hoàn cảnh của một số gia đình. Tuy nhiên, hình thức này không nên được xem là phương thức thể hiện lòng hiếu kính cao hơn những cách tưởng niệm truyền thống. Điều quan trọng là mở rộng quyền lựa chọn, tôn trọng niềm tin và nguyện vọng của mỗi gia đình.

Bà Nguyễn Thị Kim Dung cũng lưu ý, quá trình truyền thông về Ngọc hóa cần tránh tuyệt đối hóa công nghệ, quảng bá những lợi ích chưa được kiểm chứng hoặc khai thác tâm lý, tình cảm của gia đình đang chịu mất mát để thúc đẩy dịch vụ. Thay vào đó, người dân cần được cung cấp thông tin đầy đủ, khách quan về quy trình công nghệ, đặc tính sản phẩm, hiệu quả môi trường, chi phí và những vấn đề còn cần nghiên cứu.

Để nâng cao nhận thức cộng đồng, tham luận đề xuất phát huy vai trò của báo chí và các nền tảng số trong cung cấp thông tin đa chiều; tổ chức đối thoại, tham vấn chuyên gia và người dân; xây dựng tài liệu thông tin thống nhất, dễ tiếp cận; đồng thời tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và cơ chế giám sát thông tin quảng cáo.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Dung, Ngọc hóa cần được nhìn nhận là một lựa chọn có điều kiện, không thay thế các hình thức tưởng niệm khác và không trở thành tiêu chuẩn đánh giá lòng hiếu kính. Việc nâng cao nhận thức phải đi trước quá trình mở rộng lựa chọn, bảo đảm truyền thông dựa trên bằng chứng, tôn trọng sự đa dạng văn hóa và hướng đến lợi ích chính đáng của người dân.

TS. Tống Ngọc Thanh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Nước và Môi trường Việt Nam, Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển Tài nguyên và Môi trường, nguyên Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đóng góp tham luận "Định hướng nghiên cứu, đánh giá yếu tố môi trường của Ngọc hóa và phát triển giải pháp theo hướng thân thiện với môi trường". Trong bối cảnh đô thị hóa, việc tổ chức không gian an táng và tưởng niệm cần được xem xét dưới góc độ sử dụng tài nguyên lâu dài. Ngọc hóa tro cốt có thể mang lại một số lợi thế như giảm nhu cầu đất và vật liệu xây dựng khi được kết hợp với mô hình lưu giữ tập trung; thuận lợi hơn trong vận chuyển, bảo quản và tổ chức quản lý môi trường. Tuy nhiên, những lợi thế này cần được đánh giá trên cơ sở so sánh với các hình thức lưu giữ khác, thay vì chỉ nhìn vào đặc điểm của sản phẩm.

Để làm rõ hiệu quả môi trường, TS. Tống Ngọc Thanh đề xuất tập trung nghiên cứu ba nhóm vấn đề: lượng hóa mức giảm nhu cầu sử dụng đất và vật liệu; kiểm chứng độ ổn định, khả năng thôi nhiễm của sản phẩm; đánh giá mức tiêu hao năng lượng, nước, phụ gia cũng như phát thải và chất thải trong quá trình Ngọc hóa. Việc đánh giá cần xem xét cả công đoạn xử lý riêng lẻ và toàn bộ chuỗi từ hỏa táng, xử lý tro cốt, vận chuyển đến lưu giữ, qua đó xác định lợi ích thực tế cũng như những tác động phải đánh đổi.

Đối với Hà Nội, ông kiến nghị tạo điều kiện nghiên cứu, thí điểm Ngọc hóa có kiểm soát, trên cơ sở tự nguyện, công khai thông tin và gắn với phương án lưu giữ cụ thể. Đồng thời, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá về đất đai, vật liệu, năng lượng, nước, phát thải, chất thải, độ ổn định của sản phẩm và điều kiện bảo quản. Theo ông, chỉ nên mở rộng những nội dung đã chứng minh được khả năng kiểm soát ở quy mô tương ứng.

Thông qua các ý kiến trao đổi đa chiều, tọa đàm hướng tới nhận diện những triển vọng, giới hạn và điều kiện cần thiết để Ngọc hóa có thể được nghiên cứu, đánh giá và xem xét khả năng ứng dụng trong thực tiễn. Qua đó, góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học phục vụ công tác quy hoạch, quản lý nghĩa trang và tổ chức không gian tưởng niệm phù hợp với định hướng phát triển lâu dài của Thủ đô.

Tọa đàm là sự kiện tiếp nối Hội thảo khoa học “Ngọc hóa – Xu hướng của tương lai” tổ chức ngày 28/3/2026, với trọng tâm chuyển từ nhận diện xu hướng sang trao đổi sâu hơn về khả năng ứng dụng và những vấn đề thực tiễn đặt ra đối với Hà Nội.

Hội thảo: Giải pháp hạn chế tác động tiêu cực khi tăng trưởng “2 con số” đến môi trường và biến đổi khí hậu

Hồng Luyến - Anh Quang