Theo báo cáo “Mùa cháy rừng năm 2026 và tình trạng khói mù xuyên biên giới tại Malaysia” do Liên đoàn các nhà sản xuất Malaysia (FMM) ủy quyền thực hiện, đợt khói mù bắt nguồn từ Indonesia, diễn ra trong khoảng thời gian từ ngày 1/7 đến 22/10/2026, đã để lại những tác động đáng kể đối với sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế Malaysia.

Báo cáo ước tính, tổn thất phúc lợi mà Malaysia phải gánh chịu trong thời gian này lên tới khoảng 8 tỷ ringgit, tương đương gần 2 tỷ USD. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc kéo dài với khói mù được cho là góp phần gây ra khoảng 1.700 ca tử vong sớm.

Để đánh giá mức độ ảnh hưởng, nhóm nghiên cứu đã kết hợp nhiều phương pháp, bao gồm phân tích dữ liệu vệ tinh, thông tin từ các hệ thống quan trắc chất lượng không khí, mô hình hóa khí quyển và khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp thành viên FMM.

Kết quả khảo sát 86 cơ sở sản xuất cho thấy, hơn 2/3 số đơn vị tham gia ghi nhận hoạt động bị ảnh hưởng bởi khói mù. Trong đó, 26% cơ sở cho biết mức độ gián đoạn ở mức vừa hoặc nghiêm trọng.

Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý rằng kết quả khảo sát chưa thể đại diện cho toàn bộ ngành sản xuất Malaysia. Phần lớn ý kiến phản hồi đến từ hai bang Selangor và Penang, trong khi bang Sarawak chỉ có hai cơ sở tham gia cung cấp thông tin.

Ô nhiễm không khí ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất

Tại 59 cơ sở xác nhận hoạt động sản xuất, kinh doanh chịu tác động, những ảnh hưởng chủ yếu tập trung vào vấn đề nhân sự và năng suất lao động.

Cụ thể, có tới 81% doanh nghiệp ghi nhận số nhân viên nghỉ ốm hoặc vắng mặt do các vấn đề sức khỏe gia tăng. Bên cạnh đó, 63% cơ sở bị ảnh hưởng về nhân lực do trường học phải đóng cửa, trong khi 14% gặp tình trạng thiếu lao động, làm gián đoạn lịch làm việc, hoạt động sản xuất hoặc tiến độ giao hàng.

Những khó khăn về nhân sự đã kéo theo sự suy giảm năng suất. Theo khảo sát, 37% cơ sở ghi nhận sản lượng sản xuất giảm và 27% phải tạm ngừng ít nhất một hoạt động.

Các số liệu cho thấy, khói mù không chỉ làm suy giảm chất lượng môi trường không khí mà còn tạo ra những hệ lụy đối với hoạt động kinh tế, đặc biệt tại các ngành sản xuất có sự phụ thuộc lớn vào nguồn nhân lực và tính liên tục của chuỗi cung ứng.

Khoảng 1.700 ca tử vong sớm liên quan đến khói mù

Đáng lo ngại hơn, tác động của ô nhiễm không khí còn thể hiện rõ qua gánh nặng sức khỏe cộng đồng.

Báo cáo ước tính, việc người dân tiếp xúc kéo dài với khói mù có liên quan đến khoảng 1.700 ca tử vong sớm tại Malaysia. Trong số này, khoảng 1.600 trường hợp được cho là có liên quan đến khói từ các đám cháy xảy ra bên ngoài lãnh thổ Malaysia.

Đây là kết quả ước tính thống kê trên quy mô dân số, không phải số trường hợp tử vong được xác định riêng lẻ do khói mù gây ra.

Đáng chú ý, báo cáo định giá gánh nặng sức khỏe liên quan đến nguy cơ tử vong sớm trong khoảng 740 triệu USD đến 3,7 tỷ USD. Khoản định giá này phản ánh mức chi trả mà người dân sẵn sàng chấp nhận để tránh nguy cơ tử vong sớm, không phải giá trị sản lượng kinh tế bị mất. Vì vậy, con số này được tính riêng và không cộng vào tổng mức tổn thất kinh tế nói trên.

Ngăn chặn khói mù cần được xem là trách nhiệm môi trường xuyên biên giới

Trước những tác động trên, Chủ tịch FMM Jacob Lee Chor Kok cho rằng khói mù cần được nhìn nhận không đơn thuần là vấn đề môi trường mà còn là mối đe dọa trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng, năng suất lao động, tính bền vững của nền kinh tế và năng lực cạnh tranh trong khu vực.

Ông nhấn mạnh, trong bối cảnh các ngành sản xuất ngày càng liên kết chặt chẽ thông qua chuỗi cung ứng toàn cầu, việc ngăn chặn tình trạng khói mù có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi bảo vệ môi trường.

Đây đồng thời là khoản đầu tư cần thiết nhằm nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế, hạn chế những tổn thất do ô nhiễm không khí và bảo đảm các mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.

Thực tế tại Malaysia cho thấy, những đám cháy rừng và tình trạng khói mù phát sinh từ một quốc gia có thể tạo ra hệ lụy vượt qua biên giới, ảnh hưởng đến sức khỏe, sinh kế và hoạt động kinh tế của các quốc gia lân cận. Do đó, kiểm soát nguồn phát thải, phòng ngừa cháy rừng và tăng cường hợp tác khu vực là những yêu cầu quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ tái diễn các đợt ô nhiễm không khí xuyên biên giới.

Malaysia mở cửa trở lại hơn 1.000 trường học sau 10 ngày gián đoạn vì khói mù

Ngọc Ánh