Mực nước vận hành ảnh hưởng đến khu vực thượng lưu

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa đã báo cáo UBND tỉnh về kết quả kiểm tra thực tế và phương án xử lý tình trạng ngập úng vùng thượng lưu liên quan đến việc vận hành đập ngăn mặn trên sông Cái Nha Trang.

Công trình được xây dựng tại cửa ra sông Cái Nha Trang, thuộc phường Tây Nha Trang, cách cầu đường sắt về phía hạ lưu khoảng 62 m. Dự án hoàn thành thi công ngày 31/3/2026 và được bàn giao cho đơn vị quản lý, khai thác từ ngày 29/4/2026.

Đập ngăn mặn sông Cái Nha Trang có nhiệm vụ ngăn mặn, giữ ngọt, bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho khoảng 500.000 người dân khu vực Nha Trang và một phần địa bàn huyện Diên Khánh cũ; đồng thời phục vụ hoạt động du lịch và cấp nước cho khoảng 2.000 ha đất sản xuất nông nghiệp.

Từ đầu tháng 9/2026, trong quá trình tháo dỡ đập tạm tại khu vực cầu Vĩnh Phương, công trình được vận hành theo quy trình đã được phê duyệt, duy trì mực nước thượng lưu ở cao trình +1,33 m nhằm bảo đảm điều kiện lấy nước cho Nhà máy nước Xuân Phong và Nhà máy nước Võ Cạnh.

Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, một số khu vực đất sản xuất nông nghiệp và khu dân cư ven sông phía thượng lưu xuất hiện tình trạng ngập úng.

Theo báo cáo của chính quyền địa phương, khi mực nước đạt cao trình +1,33 m, khoảng 20 ha lúa tại khu vực xã Vĩnh Ngọc cũ bị ngập, độ sâu khoảng 30 cm. Một số quán hàng, nhà tạm ven bờ tả sông Cái, cách công trình khoảng 900 m, cùng khu vực trũng gần nhà máy xử lý nước thải cũng bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, khi mực nước được hạ xuống cao trình +0,80 m, tình trạng ngập úng giảm đáng kể. Hai nhà máy nước Xuân Phong và Võ Cạnh vẫn hoạt động bình thường, mặc dù tại một số thời điểm, mực nước chưa bảo đảm cột nước phục vụ hoạt động bơm.

Thực tế này cho thấy việc lựa chọn cao trình mực nước vận hành cần được tính toán trên cơ sở đồng thời đáp ứng yêu cầu cấp nước và hạn chế nguy cơ ngập úng tại các khu vực thượng lưu.

Ngập úng không xuất phát từ sự cố công trình

Trước những phản ánh về tình trạng ngập úng, ngày 23/10/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa phối hợp với chính quyền địa phương, đơn vị quản lý công trình, chủ đầu tư và đơn vị cấp thoát nước tổ chức kiểm tra hiện trường.

Ngày 28/10/2026, đoàn công tác tiếp tục kiểm tra, đánh giá tình hình thực tế với sự tham gia của đơn vị tư vấn lập quy trình vận hành công trình là Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam.

Kết quả kiểm tra bước đầu xác định tình trạng ngập úng không xuất phát từ sự cố công trình hoặc việc vận hành sai quy trình đã được phê duyệt. Nguyên nhân trực tiếp là việc duy trì mực nước thượng lưu ở cao trình từ +1,00 m đến +1,33 m, trong khi địa hình tại một số khu vực ven sông thấp hơn mực nước vận hành, dẫn đến nước tràn bờ và gây ngập.

Theo ý kiến của Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam tại Công văn số 465/VKHTLMN ngày 27/10/2026, kinh nghiệm vận hành các công trình thủy lợi lớn như cống Cái Lớn, cống Cái Bé và đập hạ lưu sông Dinh cho thấy những vấn đề phát sinh trong quá trình khai thác cần được nghiên cứu, đánh giá đầy đủ để có giải pháp xử lý phù hợp.

Đối với đập ngăn mặn sông Cái Nha Trang, việc đánh giá cần làm rõ mối quan hệ giữa cao trình mực nước vận hành, đặc điểm địa hình khu vực thượng lưu, phạm vi ngập và yêu cầu lấy nước của các nhà máy nước. Đây là cơ sở quan trọng để xác định ngưỡng mực nước phù hợp, hạn chế ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân mà vẫn bảo đảm mục tiêu khai thác công trình.

Để xử lý tình trạng ngập úng, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ các giải pháp trước mắt và lâu dài.

Theo đó, Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh được yêu cầu chỉ đạo đơn vị tư vấn kiểm tra, tính toán và đánh giá diễn biến mực nước, phạm vi, mức độ ngập tại khu vực thượng lưu. Trên cơ sở kết quả đánh giá, đơn vị tư vấn xác định cao trình mực nước tối thiểu, đề xuất điều chỉnh, bổ sung quy trình và phương án vận hành công trình phù hợp.

Việc điều chỉnh phải bảo đảm hài hòa các mục tiêu ngăn mặn, giữ ngọt, cấp nước và phòng, chống ngập úng. Kết quả thực hiện được yêu cầu báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 15/11/2026.

Đối với Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Khánh Hòa, nhiệm vụ trọng tâm là xác định cao trình mực nước tối thiểu cần thiết để bảo đảm hoạt động lấy nước của Nhà máy nước Xuân Phong và Nhà máy nước Võ Cạnh. Các số liệu kỹ thuật phải được cung cấp cho đơn vị tư vấn làm cơ sở tính toán, đề xuất phương án vận hành mới, với thời hạn báo cáo trước ngày 5/11/2026.

Về lâu dài, sau khi quy trình vận hành được điều chỉnh, hệ thống lấy nước của các nhà máy cần được nghiên cứu, cải tạo phù hợp với mực nước vận hành mới, bảo đảm duy trì nguồn nước phục vụ sinh hoạt.

Cùng với đó, đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi phối hợp với chính quyền các phường Bắc Nha Trang và Tây Nha Trang tiếp tục rà soát phạm vi ngập, theo dõi diễn biến mực nước và điều chỉnh mực nước tích phù hợp nhằm hạn chế ảnh hưởng đến các khu vực trũng thấp. Công tác quản lý, vận hành cũng cần được tăng cường thông qua việc bố trí nhân lực, trang thiết bị và nâng cao năng lực chuyên môn.

Về giải pháp căn cơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ chủ trì thẩm định nội dung điều chỉnh quy trình vận hành, tham mưu UBND tỉnh xem xét, quyết định. Đồng thời, cơ quan chuyên môn tiếp tục rà soát địa hình, xác định các khu vực nền thấp ven sông Cái Nha Trang, đánh giá phạm vi ngập và nghiên cứu phương án phòng, chống ngập phù hợp để đề xuất đầu tư xây dựng khi cần thiết.

Việc xử lý tình trạng ngập úng tại thượng lưu đập ngăn mặn sông Cái Nha Trang không chỉ đặt ra yêu cầu điều chỉnh cao trình mực nước vận hành mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị quản lý công trình, đơn vị cấp nước, chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn. Các giải pháp cần dựa trên số liệu khảo sát, tính toán thủy lực và điều kiện địa hình thực tế, qua đó vừa phát huy hiệu quả công trình ngăn mặn, giữ ngọt, vừa hạn chế tác động bất lợi đến sản xuất và đời sống người dân.

Đắk Lắk và Khánh Hòa cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất do mưa lớn kéo dài

Minh Kiên