Là tỉnh miền núi, địa hình chia cắt mạnh, thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất và các hiện tượng thời tiết cực đoan, tỉnh Lào Cai xác định tăng cường cảnh báo sớm là giải pháp quan trọng hàng đầu trong công tác phòng, chống thiên tai.

Trước những diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết, tỉnh chú trọng nâng cao năng lực dự báo, theo dõi sát tình hình tại các khu vực có nguy cơ cao, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong thu thập, phân tích và truyền tải thông tin cảnh báo. Đặc biệt, việc đưa thông tin đến chính quyền cơ sở và người dân ở vùng sâu, vùng xa cần được thực hiện nhanh chóng, kịp thời, dễ tiếp cận. Qua đó, giúp người dân chủ động sơ tán, bảo vệ tài sản, hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản khi thiên tai xảy ra.

Báo cáo của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Lào Cai cho thấy, từ năm 2024 đến ngày 29/7/2026, toàn tỉnh xảy ra 68 đợt thiên tai, làm 230 người chết và mất tích, 189 người bị thương; hơn 70.600 nhà ở bị ảnh hưởng. Tổng thiệt hại kinh tế ước trên 16.401 tỷ đồng. Đáng chú ý, đợt mưa lớn từ ngày 15 đến 22/7/2026 gây ra 471 điểm sạt lở giao thông, với khối lượng đất đá, bùn trên 577.000 m³.

Các lực lượng chức năng đã khẩn trương khắc phục, thông xe 448 điểm, tiếp tục xử lý những vị trí còn lại. Những con số này cho thấy mức độ tác động nghiêm trọng của thiên tai đối với đời sống, sản xuất và hệ thống hạ tầng tại địa phương. Đặc biệt, tại những khu dân cư ven sông suối, chân núi hoặc sườn dốc, nguy cơ mất an toàn có thể xuất hiện bất ngờ khi xảy ra mưa lớn kéo dài. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, địa hình của tỉnh có mức độ chia cắt lớn, nhiều khu vực có độ dốc trên 25%, trong khi địa chất dễ phong hóa, làm gia tăng nguy cơ sạt lở.

Qua rà soát đã xác định hơn 3.400 điểm có nguy cơ thiên tai, ảnh hưởng đến trên 23.000 hộ dân. Ngành nông nghiệp và môi trường đang phối hợp với các địa phương kiểm tra, rà soát, cảnh báo để người dân chủ động phòng tránh. Cụ thể, toàn tỉnh có 3.428 điểm nguy cơ, trong đó 2.795 điểm sạt lở đất, 229 điểm lũ quét và 404 điểm ngập lụt. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng phương án sơ tán, bố trí lực lượng cảnh giới và xác định những khu vực cần ưu tiên đầu tư công trình phòng, chống thiên tai..

Trước thực trạng trên, tỉnh Lào Cai đang từng bước nâng cao năng lực quan trắc, dự báo và truyền tải thông tin cảnh báo đến cộng đồng. Hiện, toàn tỉnh có 199 trạm đo mưa tự động, 3 trạm thời tiết tổng hợp, một trạm quan trắc mực nước tự động trên sông Hồng và 6 hệ thống cảnh báo sớm sạt lở đất.

Thông tin dự báo, cảnh báo được truyền tải qua nhiều kênh như: Văn bản điện tử, điện thoại, tin nhắn, hệ thống phát thanh, truyền hình, mạng xã hội và lực lượng trực tiếp tại thôn, bản. Đặc biệt, tại những khu vực thường xuyên bị chia cắt khi mưa lũ, chính quyền địa phương cũng chủ động bố trí lực lượng cảnh giới tại các ngầm tràn, tuyến đường có nguy cơ sạt lở và khu vực dân cư xung yếu.

Việc rà soát danh sách các hộ cần sơ tán, chuẩn bị địa điểm tiếp nhận và phương án hậu cần cũng được thực hiện thường xuyên. Cùng với đầu tư hệ thống cảnh báo thì công tác phòng, chống thiên tai cần thay đổi mạnh mẽ về phương thức tổ chức. Chuyển từ bị động khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa, di dời người dân từ sớm, từ xa để hạn chế ảnh hưởng của thiên tai.

Định hướng này đòi hỏi các địa phương không chỉ chuẩn bị phương án khi thiên tai xảy ra mà còn chủ động xác định trước khu vực nguy hiểm, nơi sơ tán an toàn và những điều kiện cần thiết để bảo đảm đời sống người dân. Một trong những giải pháp được tỉnh Lào Cai quan tâm là tiếp tục hoàn thiện hệ thống thông tin, dữ liệu về nguy cơ lũ quét, sạt lở đất.

Việc ứng dụng công nghệ, kết hợp dữ liệu quan trắc với kiểm tra thực địa sẽ hỗ trợ cơ quan chức năng xác định chính xác hơn những khu vực cần cảnh báo. Tuy nhiên, công tác dự báo, cảnh báo tại Lào Cai vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Bởi, địa hình rộng, chia cắt khiến việc lắp đặt, duy trì hệ thống quan trắc tốn kém. Bên cạnh đó, một số địa bàn còn thiếu thiết bị truyền tin dự phòng và phương tiện tiếp cận khi xảy ra thiên tai. Bên cạnh đó, khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin cảnh báo của người dân tại một số khu vực vùng sâu, vùng xa còn hạn chế.

Vì vậy, việc tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh và nâng cao nhận thức cộng đồng vẫn cần được triển khai thường xuyên. Trong điều kiện thiên tai ngày càng khó lường, cảnh báo sớm chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Từ việc xác định nguy cơ, truyền tin đến tổ chức sơ tán, mỗi khâu đều cần được chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ an toàn cho người dân.

Nhằm ứng phó hiệu quả khi có tình huống thiên tai xảy ra và giảm thiểu tối đa thiệt hại, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 1918/QĐ-UBND về việc phê duyệt Phương án ứng phó với thiên tai theo cấp độ rủi ro thiên tai trên địa bàn tỉnh năm 2026. Theo Quyết định số 1918 cấp độ rủi ro thiên tai được phân thành 05 cấp, tăng dần từ cấp 1 đến cấp 5 (cấp 5 là tình trạng khẩn cấp về thiên tai).

Phương án xác định rõ trách nhiệm của các cấp, các ngành trong công tác chỉ đạo, điều hành, huy động lực lượng, phương tiện, vật tư và trang thiết bị để ứng phó với từng loại hình thiên tai. Thời điểm ứng phó với cấp độ rủi ro thiên tai. Trong đó, việc ứng phó được thực hiện theo phương châm “4 tại chỗ”, bảo đảm chủ động, kịp thời, hiệu quả, hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra.

Để nâng cao năng lực ứng phó, tỉnh huy động tổng nguồn nhân lực hơn 105 nghìn người từ lực lượng vũ trang, các sở, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và Nhân dân; đồng thời chuẩn bị trên 75 nghìn phương tiện, vật tư, trang thiết bị phục vụ công tác phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn. Căn cứ tình hình thực tế, loại hình thiên tai, cấp độ rủi ro thiên tai, mức độ ảnh hưởng, phạm vi ảnh hưởng, kịch bản ứng phó, các biện pháp ứng phó; Chủ tịch UBND các cấp huy động lực lượng, phương tiện, vật tư, trang thiết bị ứng cứu đảm bảo ứng phó phù hợp…

Đối với Lào Cai, địa phương thường xuyên đối mặt với nguy cơ lũ quét, sạt lở đất, mưa đá và rét đậm, rét hại, việc chủ động phòng ngừa cần được đặt lên hàng đầu. Bên cạnh đầu tư hệ thống quan trắc, nâng cao chất lượng dự báo, tỉnh cần chú trọng xây dựng mạng lưới thông tin cảnh báo đến tận thôn, bản, bảo đảm người dân dễ tiếp nhận và kịp thời hành động.

Quan trọng hơn, cảnh báo cần đi đôi với phương án ứng phó cụ thể, bên cạnh đó có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng và tinh thần chủ động của cộng đồng. Đây chính là nền tảng để Lào Cai giảm nhẹ rủi ro, hạn chế tổn thất và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Hơn 13.240 ha rừng được trồng mới, Lào Cai mở rộng không gian xanh

Thu Phương