Nghệ An có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành dược liệu nhờ địa hình đa dạng, khí hậu phân hóa và nguồn gen thực vật phong phú. Toàn tỉnh hiện ghi nhận gần 1.600 loài cây làm thuốc, trong đó có nhiều loài quý, đặc hữu và mang giá trị kinh tế như sâm Puxailaileng, lan kim tuyến, trà hoa vàng, hà thủ ô đỏ, đảng sâm, ba kích tím...

Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để địa phương hình thành các vùng sản xuất dược liệu hàng hóa, nhất là tại khu vực miền núi và những vùng có điều kiện sinh thái phù hợp. Nếu được tổ chức khai thác hợp lý, gắn với bảo tồn hệ sinh thái, cây dược liệu không chỉ tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, phát huy giá trị tài nguyên rừng.

Định hướng này phù hợp với Nghị quyết số 39-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, phát triển kinh tế lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được xác định là những hướng đi trọng tâm.

Bên cạnh đó, Nghị định số 183/2025/NĐ-CP của Chính phủ về nuôi trồng, phát triển và thu hoạch cây dược liệu trong rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc khai thác tiềm năng dược liệu gắn với quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.

Trên cơ sở các định hướng và chính sách này, Nghệ An đã xây dựng Quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; đồng thời đang triển khai xây dựng Đề án phát triển dược liệu giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045.

Mục tiêu của tỉnh là phát triển ngành dược liệu theo chuỗi giá trị khép kín, từ bảo tồn nguồn gen, sản xuất giống, xây dựng vùng nguyên liệu đến tổ chức sản xuất, chế biến sâu và phát triển thương hiệu. Theo ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng nghị quyết chuyên đề về phát triển dược liệu của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh là hướng đi phù hợp với tiềm năng và lợi thế địa phương.

Đến năm 2030, Nghệ An phấn đấu mở rộng diện tích trồng dược liệu lên khoảng 15.500 ha, ưu tiên phát triển các vùng nguyên liệu tập trung và vùng trồng dược liệu dưới tán rừng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Cùng với mở rộng diện tích, tỉnh hướng đến xây dựng các cơ sở chế biến sâu, trung tâm nghiên cứu giống và phát triển những sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Tháo gỡ điểm nghẽn, tăng cường liên kết trong chuỗi giá trị

Mặc dù có nguồn tài nguyên phong phú, ngành dược liệu Nghệ An vẫn chưa khai thác hết tiềm năng. Tính đến tháng 7/2026, diện tích trồng dược liệu toàn tỉnh mới đạt khoảng 3.000 ha, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đặt ra. Sản xuất phần lớn còn nhỏ lẻ, phân tán; mối liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị chưa chặt chẽ, trong khi năng lực chế biến còn hạn chế.

Những bất cập này khiến nhiều sản phẩm dược liệu chưa phát huy được giá trị, khả năng cạnh tranh trên thị trường còn thấp. Việc thiếu vùng nguyên liệu đủ lớn và ổn định cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp trong đầu tư chế biến, xây dựng sản phẩm và tổ chức tiêu thụ lâu dài.

Trước thực trạng đó, Nghệ An xác định cần đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, chuyển dần từ các mô hình manh mún sang hình thành những vùng nguyên liệu tập trung, có quy mô và đáp ứng yêu cầu thị trường. Trọng tâm là thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và các hộ dân, kết nối những vùng sản xuất nhỏ thành khu vực cung ứng nguyên liệu lớn, bảo đảm nguồn đầu vào ổn định cho hoạt động chế biến và tiêu thụ.

Cùng với tổ chức lại sản xuất, tỉnh định hướng ưu tiên đầu tư hạ tầng tại các vùng nguyên liệu, hỗ trợ giống, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và đào tạo nguồn nhân lực. Công tác hướng dẫn truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu cũng được chú trọng nhằm nâng cao chất lượng, tạo dựng uy tín cho sản phẩm dược liệu Nghệ An trên thị trường.

Một điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển là không chỉ tập trung thu hút các doanh nghiệp quy mô lớn mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ sản xuất cá thể tham gia chuỗi liên kết. Cách tiếp cận này góp phần huy động đa dạng nguồn lực xã hội, mở rộng cơ hội tham gia sản xuất hàng hóa cho người dân, nhất là cộng đồng sinh sống tại các địa bàn miền núi.

Theo định hướng của ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh, phát triển dược liệu không đơn thuần là mở rộng diện tích trồng cây làm thuốc mà còn gắn với phát triển kinh tế sinh học, kinh tế xanh và nâng cao giá trị tài nguyên rừng. Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa trong việc đa dạng hóa sinh kế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đồng thời khuyến khích khai thác hợp lý lợi thế sinh thái địa phương.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Nghệ An cần sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Trong đó, việc tháo gỡ những hạn chế về hạ tầng, tổ chức sản xuất, liên kết tiêu thụ và năng lực chế biến sẽ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hình thành chuỗi giá trị dược liệu.

Từ lợi thế tài nguyên sẵn có, phát triển dược liệu theo hướng tập trung, có liên kết và gắn với chế biến sâu được kỳ vọng mở ra hướng sản xuất nông nghiệp xanh cho Nghệ An. Khi giá trị kinh tế được nâng lên trên cơ sở khai thác hợp lý tài nguyên bản địa, ngành dược liệu có thể trở thành động lực thúc đẩy kinh tế miền núi, đồng thời tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Nghệ An: Xã Lam Thành tăng cường dọn dẹp vệ sinh môi trường, đảm bảo an ninh nguồn nước

Trúc Lam