Thiết lập khuôn khổ quản lý thống nhất các hoạt động tại Nam Cực

Ngày 6/11/2026, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc Trung Quốc khóa XIV đã thông qua Luật về hoạt động tại Nam Cực và bảo vệ môi trường tại kỳ họp lần thứ 25. Văn bản gồm 7 chương, quy định các nội dung liên quan đến cấp phép hoạt động, bảo vệ môi trường, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, đánh dấu bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong nước của Trung Quốc đối với các hoạt động tại châu lục nằm cách nước này hơn 14.000 km.

Một trong những mục tiêu trọng tâm của văn bản là đưa các hoạt động do tổ chức, cá nhân Trung Quốc thực hiện tại Nam Cực vào cơ chế quản lý thống nhất. Theo đó, các hoạt động như nghiên cứu khoa học, du lịch, vận tải biển và những hoạt động liên quan đều phải đáp ứng các điều kiện cấp phép theo quy định.

Hồ sơ đề nghị cấp phép cần có phương án triển khai hoạt động, tài liệu đánh giá tác động môi trường, kế hoạch ứng phó tình huống khẩn cấp, bảo đảm tài chính và chứng nhận bảo hiểm. Những yêu cầu này nhằm tăng cường khả năng kiểm soát rủi ro trước khi các hoạt động được triển khai tại khu vực có điều kiện tự nhiên đặc biệt nhạy cảm.

Việc quy định cụ thể điều kiện cấp phép cũng tạo cơ sở để cơ quan chức năng theo dõi, kiểm tra và xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động tại Nam Cực, thay vì chỉ tập trung xử lý khi sự cố môi trường đã xảy ra.

Đặt bảo vệ hệ sinh thái và phòng ngừa ô nhiễm biển làm trọng tâm

Một nội dung quan trọng của luật là xác lập yêu cầu bảo vệ môi trường trong toàn bộ quá trình triển khai hoạt động tại Nam Cực. Các tổ chức, cá nhân tham gia phải có trách nhiệm bảo vệ động vật, thực vật, xử lý và thải bỏ chất thải đúng quy định, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ gây ô nhiễm biển.

Bên cạnh đó, các hoạt động phải tuân thủ quy định về bảo vệ và quản lý những khu vực được áp dụng chế độ quản lý riêng, tránh hoặc giảm thiểu tối đa những tác động bất lợi đến môi trường tự nhiên.

Đây là những yêu cầu có ý nghĩa quan trọng đối với Nam Cực, khu vực có hệ sinh thái đặc thù và nhạy cảm trước những tác động từ hoạt động của con người. Việc đưa các nguyên tắc bảo vệ môi trường vào quy định pháp luật giúp xác định rõ hơn trách nhiệm của chủ thể tham gia, từ khâu chuẩn bị, tổ chức hoạt động đến xử lý chất thải và phòng ngừa sự cố.

Theo China Daily, luật mới cũng tích hợp một số công cụ quản lý môi trường như đánh giá tác động môi trường, phân loại chất thải và cơ chế xử phạt theo ngày đối với các hành vi vi phạm. Bên cạnh trách nhiệm hành chính, quy định còn đề cập trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại môi trường và trách nhiệm hình sự trong trường hợp hành vi vi phạm cấu thành tội phạm.

Những cơ chế này góp phần tăng tính ràng buộc pháp lý, hướng tới kiểm soát tác động môi trường ngay từ đầu và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong quá trình hoạt động tại Nam Cực.

Tăng cường giám sát, xử lý vi phạm môi trường

Không chỉ quy định điều kiện cấp phép, luật mới còn thiết lập các nội dung liên quan đến thanh tra, quan sát, kiểm tra và giám sát hoạt động tại Nam Cực. Qua đó, cơ quan chức năng có thêm cơ sở để theo dõi việc tuân thủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường, an toàn và quản lý hoạt động.

Theo Tân Hoa xã, Trung Quốc sẽ tăng cường quản lý các hoạt động khảo sát tại Nam Cực, đồng thời tổ chức cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Đối với hoạt động đánh bắt thủy sản và nghiên cứu khoa học thủy sản, các cơ quan có thẩm quyền sẽ tổ chức quan sát, kiểm tra những tàu tham gia.

Luật cũng quy định trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm. Việc xác định rõ hành vi và hình thức xử lý được kỳ vọng tạo cơ sở để ngăn ngừa những hoạt động có nguy cơ gây tổn hại đến môi trường, đồng thời bảo đảm các chủ thể tham gia phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả do hành vi của mình gây ra.

Đáng chú ý, các quy định mới được xây dựng trong bối cảnh Trung Quốc đang mở rộng hoạt động nghiên cứu và hiện diện tại hai vùng cực. Hiện nước này duy trì 5 trạm nghiên cứu tại Nam Cực, cùng một trạm quan trắc khí quyển phục vụ theo dõi những biến đổi môi trường và hỗ trợ nghiên cứu ứng phó với biến đổi khí hậu.

Với sự hiện diện ngày càng mở rộng, yêu cầu quản lý hoạt động và kiểm soát tác động môi trường trở nên cần thiết hơn, đặc biệt đối với các hoạt động có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái, môi trường biển và các khu vực được bảo vệ.

Gắn trách nhiệm trong nước với các cam kết quốc tế về Nam Cực

Trung Quốc là thành viên Hiệp ước Nam Cực năm 1959, văn kiện xác định Nam Cực được sử dụng vì mục đích hòa bình, phục vụ nghiên cứu khoa học và không cho phép các hoạt động quân sự. Nước này cũng tham gia Nghị định thư về bảo vệ môi trường Nam Cực năm 1991, trong đó quy định lệnh cấm hoạt động khai thác khoáng sản và thăm dò dầu mỏ trong thời hạn 50 năm theo cơ chế của nghị định thư.

Theo China Daily, việc thông qua luật mới nhằm cụ thể hóa các nghĩa vụ của Trung Quốc theo Hiệp ước Nam Cực, đồng thời đưa những cam kết bảo vệ môi trường vào hệ thống quy định có thể thực thi trong nước.

Giới chuyên gia pháp lý Trung Quốc nhận định, các vấn đề tại Nam Cực ngày càng phức tạp, không thể chỉ giải quyết bằng cơ chế quản lý riêng lẻ của từng cơ quan. Thay vào đó, cần có sự kết hợp giữa quy định pháp luật, thực thi hành chính, cơ chế xử lý vi phạm và sự tham gia của cộng đồng.

Việc ban hành luật vì vậy không chỉ tạo khuôn khổ quản lý đối với các hoạt động của tổ chức, cá nhân Trung Quốc tại Nam Cực, mà còn thể hiện xu hướng tăng cường trách nhiệm quốc gia trong thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ môi trường vùng cực.

Trong bối cảnh Nam Cực có vai trò quan trọng đối với hệ thống khí hậu và môi trường toàn cầu, việc kiểm soát các hoạt động của con người, bảo vệ động thực vật, quản lý chất thải và ngăn ngừa ô nhiễm biển là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài. Hiệu quả của khuôn khổ pháp lý mới sẽ phụ thuộc vào quá trình thực thi, giám sát và xử lý vi phạm trên thực tế, qua đó góp phần hạn chế những tác động bất lợi đến hệ sinh thái đặc biệt nhạy cảm này.

Trung Quốc gia tăng trữ lượng khoáng sản chiến lược, đặt ra yêu cầu khai thác bền vững

Hải Đăng